Yeryüzü Aşkın Yüzü Oluncaya Dek… (Love Will Change The Earth)
Yapım Tarihi - 2014
Süresi - 01:30:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe, HD, 1080p, 16:9, DigiBeta Pal, Stereo
Yönetmen - Reyan Tuvi
Görüntü Yönetmeni - Özcan Tekdemir
Kurgucu - Thomas Balkenhol
Yapımcı - Reyan Tuvi
Dünya Hakları - Reyan Tuvi
Türkiye, tarihinin en görkemli sivil ayaklanmalarından birine 2013 Mayıs’ının
son günlerinde İstanbul’un kalbi Taksim Meydanı’nda şahit oldu. Şehrin
merkezinde son Yeşil alan olan Gezi Parkı’nın bulunduğu yere tarihi bir kışla ve
alışveriş merkezi yapılması için ağaçların dozerlerle sökülmesiyle başlatılan
yıkım, milyonlarca insanı sokağa döktü. Film, bu toprakların mozayiğini
oluşturan ve Gezi’de yerini alan farklı yaşam tarzlarına ve ideolojilere sahip
karakterlerin, kaderlerini değiştirme içgüdüsüyle, yeryüzünü nasıl hayal
ediyorlarsa Gezi’de de öyle bir dünya kurmak için verdikleri mücadeleyi
anlatıyor.
33. İstanbul Film Festivali, Belgeseller Bölümü, Gösterim Seçkisi. 2014
7. Ege Belgesel Film Günleri, Gösterim Seçkisi. 2014
Kaynak
İstanbul Film Festivali
Reyan Tuvi sansürün perde arkasını ilk kez anlattı- Konuşmalarımı dinlemişler!
51. Antalya Altın Portakal'da sansür tartışmalarıyla gündeme oturan Reyhan Tuvi
sessizliğini bozdu. 'Kökenimden dolayı ucuz kahramanlık yapmamam gerektiği bile
ima edildi' diyen Tuvi, belgeselci arkadaşlarıyla yaptığı görüşmelerinin
kaydının festival yönetimince dinlendiğinin itiraf edildiğini söyledi
Ön jüri tarafından seçilmesine karşın 51. Antalya Altın Portakal Film Festivali
yönetimince programına alınmayan ve günlerce Süren sansür tartışmalarını
beraberinde getiren Gezi belgeseli 'Yeryüzü Aşkın Yüzü Oluncaya Dek'in yönetmeni
Reyan Tuvi, ilk kez konuştu ve olayın perde arkasını Modern Zamanlar dergisinden
Tuncer Çetinkaya'ya anlattı. Sadibey.com'da yayınlanan söyleşinin çarpıcı
bölümleri şöyle:
“SANSÜRÜN AZI ÇOĞU OLMUYOR!”
Söze, festival sırasında ve sonrasında, yöneticiler tarafından en sık duyduğumuz
ifadeyi hatırlatarak başlamak istiyorum- “Yeryüzü Aşkın Yüzü Oluncaya Dek’e ve
diğer filmlere asla sansür uygulamadık!” Ne dersiniz?
Sansürle mücadele etmeye başladığınız andan itibaren sansüre maruz kalmışsınız
demektir. Sansür çağdışıdır. Bu konuda deneyimsiz bir belgeselci olarak, o süreç
içinde debelenirken en çok bunu hissettim. Sonuçta, festivallerin sürekliliğine
ve bağımsız olmaları gerektiğine, seyirciye ulaşmakta zorluk çeken
belgeselcilerin ve ilk defa dünya prömiyerini yapacak uzun metrajcıların
kendilerini temsil etmelerinin önemine, ne olursa olsun seyircinin
cezalandırılmaması gerektiğine ve bu eserleri ortaya çıkarmak için harcanan o
kadar emek ve alınterine inanan bir belgeselciyim. Ancak sansürle uzlaşma
olmuyor; “az sansür”, “çok sansür” diye bir şey de yok… Bütün bu yaşananlar
sırasında bunu deneyimledim açıkçası.
Altın Portakal'da sansür skandalı
Gelinen noktayı nasıl yorumluyorsunuz?
Politik önyargılardan arınarak, inanarak, vicdanımla çektiğim bir filmin Antalya
izleyicisi ile buluşmasını önemsiyordum. Biz belgeselcilerin zaten her koşulda
vizyona girmek, filmler üzerinden para kazanmak gibi beklentileri yoktur. Tek
derdim izleyiciyle buluşmaktı. Ancak sonraki gelişmelerde, sinema sektöründen
bana verilen destekle birlikte, festivalin filmim dolayısıyla yapılamamasının
baskısı altında bu krizi çözme sürecinin içinde buldum kendimi; çünkü gerçek
anlamda filmimin Antalya Film Festivali’nde gösterilip gösterilmemesi artık
kendi başına çok da önemli değildi. Yeri gelmişken, Bakanlık’tan destek
almadığımı, dolayısıyla benden beklenenleri yerine getirmek gibi
sorumluluklarımın olmadığını da eklemeliyim.
Dilerseniz olguları tek tek ele alalım… Olaylar Ön Jüri’nin açıklamasıyla
başladı ve kamuoyu konudan bu şekilde haberdar oldu. Durum sizin için de böyle
mi gelişti?
Bana önce standart resmi bir “yarışmaya alınmadınız” mail’i geldi.
İlk anda filminizin yarışmaya seçilmediğini düşündünüz öyleyse.
Başlangıçta öyle. Beğenmediklerini düşündüm ve kafamda nedenlerini sorgulamaya
başladım. Sonra, o süreçte çok fazla anlam veremediğim biçimde, festival
yöneticileri tarafından iki kere arandım. İkisi de “filminizi seçmedik çünkü…”
diye başlıyordu. Özellikle birisinde, geçmişten bu yana takip ettiğim ve bir
sinemacı olarak üretimlerini saygıyla karşıladığım bir isimle yaklaşık bir saat
görüştüğümü, daha doğrusu tek taraflı olarak onu dinlediğimi hatırlıyorum.
Sebebi neydi bu görüşmelerin?
Bana bir tür “üzülme, olur böyle şeyler” diyorlardı. Sanırım belgeselin
seçilmesine rağmen, yarışma seçkisinden festival yönetimi tarafından
çıkartılmasını kimsenin umursamayacağını, bu olayın sessiz sedasız kapanacağını,
benim de razı olacağımı düşünüyorlardı.
Altın Portakal'da sansüre karşı ortak bildiri
“KÖKENİMDEN DOLAYI UCUZ KAHRAMANLIK YAPMAMALIYMIŞIM!”
Her şey açığa çıktıktan sonra…
İlk anda ikna süreci başladı. Bunun bir sansür olmadığını, benden birşeyleri
değiştirmem istenirse sansür olarak adlandırılabileceğini söylediler. Bunu ilk
kez size açıklıyorum- Kökenimden dolayı ucuz kahramanlık yapmamam gerektiği bile
ima edildi, düşünebiliyor musunuz?
Yanıtınız ne oldu?
Korkum olmadığını, dört yıl önce çektiğim, Antalya’da ödül kazanan belgeselden
de (gözaltında öldürülen Afrikalı Festus Okey’i kamuoyuna duyuran görüntüleri de
içeren) bunu anlayabileceklerini söyledim. Korksam belgeselci olmazdım. Bunu
neden anlattığımı da açıklamak isterim- Başından beri, aslında beni korudukları
için böyle davrandıkları iddiası içindeydiler. Beni neden veya kimlerden
koruduklarına anlam veremedim. Filmimi hiç seyretmemiş olmalarına rağmen,
sonrasında da görüşmelerimiz; “Üzülmeyin”, “Avukat söyledi, Türk Ceza Kanunu’na
göre filminizde sakıncalı yerler varmış”, “Kusura bakmayın, seyredemedik; ama
bazı yerlerinde küfür olduğu söylendi” şeklinde sürüp gitti.
Festival öncesinde, krizin doruğa çıktığı günlerde filmi izleme olanağı
bulmuştum. “Küfür” konusu dışında, eylemlerde yer alan bir afiş görüntüsünün de
rahatsızlık yarattığı iddia ediliyordu.
Bu bana hiç söylenmedi, ilk defa sizden duyuyorum. Beni aradıklarında, filmi
festivale alma gibi bir niyetleri hiç olmadığı için, bu türden sorularıma net
bir yanıt dahi vermediler. Genel tavırları “bizi anlamaya çalışın, bu film
sıkıntı yaratacak” şeklindeydi.
Belgeseller çekilince yarışma iptal edildi.
Antalya’da, Ön Jüri’nin hukuki süreci bizzat kendisinin başlattığı yönünde
iddialar da dile getirildi. Bundan haberdar mısınız?
Bunun böyle olmadığını kesinlikle biliyoruz. Sizin sorunuza ben bir soruyla
karşılık vereyim- Diyelim ki ön jüri böyle bir şey teklif etti, 50 yıllık,
deneyimli bir festival filmlerini avukatlara sorarak mı seçiyor, buna itiraz
edemiyor mu? Ön jüri, belgeseli seçmesine rağmen, festival komitesinin bunu
yarışmadan çıkarttığını açıklayarak son derece etik davrandı. Onlar elini taşın
altına koymasaydı bugün bu haksız uygulamadan hiçbirimizin haberi olmayacak ama
bir gün mutlaka başkasının canı yanacaktı. Ne yazık ki festival yönetimi onlara
sahip çıkmadığı gibi, filme ve bana yaptıkları gibi, bu karara karşı çıkan pek
çoklarına yaptıkları gibi, onları da itibarsızlaştırmaya çalıştı. Herkesin gözü
önünde Süren sansür tartışmaları da bunun göstergesi. Festival yönetimi aldığı
hiçbir kararın yol açtığı durumun sorumluluğunu üzerine almadı. Kendileri
dışında herkes -ben, ön jüri, jüri üyeleri, belgeselciler, ulusal uzun metraj
yapımcı ve yönetmenleri- bundan nasibini aldı.
Ve sonra mücadeleniz başladı… Biliyorsunuz, filmlerin TCK’ya göre
değerlendirilmesi için ortada bir suçlama olması, yargı süreci başlatılması
gerekiyor. Daha önce örneği görülmemiş bir uygulamayı benimsemelerinden ve bunun
sonraki festivallere de yansıma riskinden dolayı mücadele etmek gerekiyordu.
Filmimi hak ettiği şekilde geri aldırıp yarışmaya seçilen arkadaşlarımın arasına
katılmayı ve yöneticilerden de hepimiz adına bu doğrultuda maruz kaldığımız
haksız uygulamalar için gerçek, samimi ve ileriye dönük bir özeleştiri alabilmek
içindi bütün mücadele.
Başta SİYAD olmak üzere, sinema çevrelerinin bir bölümünden ve kamuoyundan
aldığınız destekle filminizin geri alınma sürecine şahitlik ettik. Bu arada
filminize otosansür uyguladığınıza dair tepkilerle karşılaştınız. Bu dönemde
neler hissettiğinizi merak ediyorum.
Biz belgeselciler, ilkeli ve vicdanlı olarak, yaşadığımız çağın arşivini,
“fotoşopsuz” tutmak ve seyirciye aktarmakla yükümlüyüz. Belgesellerimde de
görülebileceği gibi, ayna tuttuğum tüm gerçekliklerin, taviz vermeden, arkasında
duruyorum. Sansüre karşı bu mücadeleyi neden verdiğimi bildiğim için kendimle
ilgili bir şüphem yok; ama sansürün azı çoğu olmuyor. Bunun bedelini
deneyimleyerek ödemiş oldum. Festivalin yapılmasını tehlikeye sokacak bir krizi
yönetme becerisinden yoksun, manipülasyona ve filmini veren yönetmeni alt etmeye
odaklanan Festival Yönetimi’yle konuşmaya başladığınız andan itibaren, kamuoyu
tarafından “anlaşılmama” ve “sansürcüyle müzakere eden kişi” durumuna düşme
riskini de üstlenmiş oluyorsunuz.
Aynı günlerde Belgesel sinemacıların, konuyla ilgili toplantı halinde oldukları
söylendi ve görüşmeler neredeyse üç güne yayıldı yanlış hatırlamıyorsam. Sizce
tavır neden bu kadar gecikti?
Orada herhangi bir kusurları olmadığını biliyorum; çünkü festival yönetimi
onlara “biz Reyan’la anlaşmak üzereyiz, sakın bir açıklama yayınlamayın” derken,
bana da -sabahlara kadar Süren görüşmeler boyunca- “sizi davet edeceğiz, ama
bekleyin” diyordu. Anladığım kadarıyla belgeselimi festivale yeniden dahil etmek
için bir kulp bulmaları gerekiyordu ve küfür burada sadece bir mazeretti.
Gerçekte filmi geri almayı hiçbir zaman istemediler.
Altın Portakal'dan 'sansür' açıklaması
Sonrasında, sıkıntı yarattığı söylenen küfürlü ifadenin altyazısına yapılan bir
müdahale sonucu, -festivalin söylemiyle- filmin ‘yeniden düzenlenmiş’
versiyonunun kabul edildiği açıklaması yapıldı.
Aslında öyle değil. Festival Yönetimi beni arayarak, “Sizin belgeseliniz artık
bütün Türkiye ’de Cumhurbaşkanı’na küfür eden film olarak anılıyor ve sizin
yüzünüzden 50 yıllık bir festival iptal olma tehlikesiyle karşı karşıya”
türünden ifadeler sarf etti. İki tespitleri de aslında doğru değildi. Böyle ağır
bir sorumluluğu benim üzerime bir şekilde yıkmaya çalışmalarının haksız yere
olduğunu bilmeme rağmen, başından itibaren ben de krizin çözülmesi gerektiğini
düşündüğüm için, tam olarak neyin sorun olduğunu anlamaya çalışıyordum. Bu arada
belgeselci arkadaşlarımla yaptığım ortak yazışmaların Festival Yönetimi
tarafından okunduğunu öğrendim. Bununla da kalmadı; bizzat festival yönetiminden
bir yetkiliyle yaptığım telefon konuşmasında “mesajlarımızı nasıl
okuyabilirsiniz?” diye sorduğumda bana; “Sadece mesajınızı okumadım,
arkadaşlarınızla yaptığınız toplantı kaydını da dinledim” dedi. Bu bir sanat
kurumu muydu, yoksa bir dedektiflik bürosu mu? Benim nasıl düşündüğümü, nasıl
dize getirilebileceğimi hesaplamaları unutulacak gibi değildi.
Tüm yaşananlara rağmen pes etmediniz. Neden?
Daha önce böyle bir deneyim yaşamamış biri olarak olup biteni anlamaya ve ortaya
çıkarmaya çalışırken onlar ise “filmi bir izleyelim bakalım” gibi bir tavır
içine girdiler. Bu durum kamuoyuna yeteri kadar açık ve tarafsız bir biçimde
aktarılmadı. Sansürcüyle bir müzakere halindeymişim gibi görünüyordu. Oysa bu
bir anlaşma çabası değildi.
Altyazıyı çıkarma olayını biraz daha Açar mısınız?
Önce bazı küfürlerden ve duvar yazılarından bahsettiler. Ne görüntü ne de ses
kurgusuna dokunmayacağımı net bir şekilde söyledim. Sonra altyazıyı tamamen
çıkarma önerisi getirdiler. Uluslararası bir yarışmada olduğumuzu hatırlatıp
bunun mümkün olmayacağını söyledim. Benim tek bir hareketim onlara filmi geri
almak için bir neden verecekti. TCK’ya göre değerlendirdikleri bir filmi bir
çırpıda geri alırlarsa bunu kimseye açıklayamazlardı. Aldıkları tavrı
görebiliyordum ancak gitgide sığlaşan tartışmanın ve derinleşen krizin çözümünü,
filmin bütünlüğüne ve fikrine en ufak bir etkisi olmayan, bir kez daha üzerine
basarak söylüyorum, tek bir sözcüğü altyazıdan kaldırmayı kabul etmekte gördüm.
Ve tek bir nedenim yoktu; festivalin sürekliliği, arkadaşlarımın emeklerinin
karşılık bulması ve Antalya halkının Gezi direnişi belgeseline ulaşma hakkı…
“FİLMİMİN GERİ ALINMASI KAZANIM DEĞİLDİ”
Müzakere şeklinde adlandırdığınız sürecin içinde bulunmaktan pişmanlık
duymadınız mı?
Filmimin üzerinde bana sorularak da olsa bir müdahale talebi beni kuşkusuz
oldukça rahatsız etti. Sonuçta filmin hiçbir tarafına dokunulmadı; ama dediğim
gibi azı-çoku yok bunun… Geriye dönüp baktığımda, bugüne kadar hiçbir festival
yönetimiyle telefonda konuşmadığımı; ne İstanbul Film Festivali’nde, ne
Documentarist’te, ne de Altın Koza’da bu tip durumlarla karşılaşmadığımı
hatırlıyorum.
Anlıyorum. Buradan, belki de en çok merak edilen soruya geliyoruz. Bunca
mücadelenin ardından, görünüşe göre az bir sıyrık alarak festivale döndünüz.
Sonrasında sizi boykota götüren ne oldu?
Belgesel geri alınmıştı ancak boykot etmeyip birlikte yarışacak olsaydık, filmin
yaşananlardan dolayı fazla ön plânda olması nedeniyle “haksız rekabet” olacaktı.
Bu nedenle bir taraftan da yarışmadan çekilmenin doğru olacağını düşünüyordum.
Belgeselim yıpratılmış ve itibarsızlaştırılmıştı. Kabul edilmesinden sonra,
yarışmaya katılan diğer arkadaşlarıma katıldım ve onlarla ortak kararlar almaya
başladık. Gelecekte, filmlerin TCK maddelerine göre değerlendirilmesini meşru
kılmamak ve bu mücadelenin sonunda bir kazanım elde etmek adına, yönetimden
özeleştiri istenmesine karar verdik. Belgeselimin geri alınmasının başlı başına
bir kazanım olduğunu söyleyemezdik.
Bu tavrın en baştan alınması ve “ancak bu koşullarda yarışmaya dönerim” denmesi
sizce de daha anlamlı olmaz mıydı?
Başta da söylediğim -bu konuda deneyimli olmadığım için- etkin bir sansür
yönetimi sergilediğim iddiasını taşımıyorum. Ama burada gösterdiğimiz çabanın
anlaşılmasını istiyorum. Sonuçta, tek hedefi kuyruğu dik tutmak olan festival
komitesi dışında neredeyse herkes Altın Portakal’ın sürekliliği için çaba
gösterdi. Krizin ortasında kalan ben de çekip gitmek yerine elimi taşın altına
koydum.
Sinema yazarlarından SİYAD'ın sansür tepkisine tepki!
Özür ya da özeleştiriyi kabul etmediniz…
İçeriği boştu, filmlerin TCK’ya dayandırılarak değerlendirilmesini
meşrulaştıracak cinstendi; beni “vah vah Reyan Tuvi’yi çok yıprattık” konumuna
indirgeyen, absürd bir yaklaşım içeriyordu. Filmlerimizi seyirciyle buluşturmayı
ne kadar çok istediysek de, o noktadan sonra Antalya’ya gelmek doğru
olmayacaktı. Buna, çekilen jürileri de eklemek gerekir. Jüri demişken, orada
alınan kararlar da bir anda oluşmadı, hatırlarsınız. Herkes bu yanlıştan
dönülmesini bekliyordu. Bu, doğruları ve kusurlarıyla benim için bir hayat
deneyimiydi.
“SONUÇ İÇİME SİNMEDİ.”
Genel olarak sinema çevrelerinin tavrını nasıl bulduğunuzu merak ediyorum.
Kuşkusuz ki sahiplenildim, ancak sonuca bakmak gerekir. Neticede uzun
metrajcılar Antalya’da bulunarak mücadele edilmesi gerektiğini söylediler.
Ortada başından bu yana itiraz ettiğimiz gelişmeler varken, burada bildiri
okunarak sansürün kınanmasının bizler adına bir kazanım olmadığını düşünüyorum.
(Tuncer Çetinkaya, Modern Zamanlar Dergisi Editörü)