Yapım Tarihi - 2007
Süre - 00:52:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe, Makedonca, DV
Yönetmen - İrem Kütük
Yapımcı - Emine Yıldırım
Genel Koordinatör - Sefer Güvenç
Proje Koordinatörü - Ece PAZARBAŞI
Görüntü Yönetmeni - Ramin MATIN
Ses - Oğuz Kaynak
Müzik - Barış ONOY
Kurgu - Murat ÇELİKLER
Araştırma - Çimen Turan
Halkla İlişkiler - Süreyya Aytaş
Yerel Çevirmen - Birol MALÇOK
Sinopsis
Uzun ve şiddetli bir savaşın ardından, 30 Ocak 1923 günü imzalanan Lozan Barış
Antlaşması ile tarihte eşine rastlanmayan bir karar alan Türkiye ve Yunanistan,
ülke sınırları içerisinde yaşayan yaklaşık 2 milyon kişiyi bir nüfus
mübadelesine tabi tutmaya karar verir. Her iki ülkenin topraklarında yaşayan
Müslüman ve Hıristiyan halk için bu karar, sahip oldukları her şeyi, bütün
hayatlarını geride bırakarak, daha önce hiç görmedikleri, dilini bile
konuşamadıkları “vatan topraklarına” doğru uzun bir göç demektir.
Tam bir yıl sonra, 31 Temmuz 1924 günü, 400 kişilik Jerveni halkı, Kastorya’daki
evlerini, tarlalarını ve bütün anılarını terk edip, Selanik’te başlayıp
Kapadokya’da biten uzun ve çileli bir yolculuğa çıkar. 3 Ekim yeni vatan
topraklarına Mersin’de ayak basan Jerveni’lileri daha önce hiç görmedikleri,
hatta hayal bile edemedikleri bir coğrafyada, Kapadokya’da, yıllar sürecek bir
mücadele beklemektedir - 20 odalı Rum konaklarının, dönümlerce uzanan üzüm
bağlarının, binlerce yıllık tarihin ve kendilerine hiç de öyle kucak açmayan
yerli halkın tam ortasında…
Bugün Mustafapaşa’da hala eski Rum konakları, üzüm bağları, tarihi kiliseler ve
Jerveni’den gelen mübadil aileler yaşamakta, onların dili Makedonca, yemekleri,
müzikleri ve gelenekleri varlığını sürdürmeye devam etmektedir. O eski Muhacir - Yerli çekişmesinin üzerinden çok yıllar geçmiş, birbirlerinin deyimiyle “kıskanç
muhacirler” ve “tembel yerliler” nihai kaynaşmayı, söz geçiremedikleri
çocuklarının aşkları ve karma düğünlerinde bulmuştur.
Şimdi Mustafapaşa, sokaklarında halen Makedonca ve Türkçe türkülerin
söylendiği, konuşurken iki dilin birbirine karıştığı, sapsarı ve kapkara
çocukların keyif içinde koşturdukları, yakılan Rum tandırlarında Muhacir
geleneğiyle nohutlu ekmeklerin pişip komşulara dağıtıldığı, asker çocuklarının
davullu zurnalı Kosova Barış Gücü’ne uğurlandığı, kültürel zenginliğine kucak
açan ve sahip çıkan eşsiz bir kasabadır.
Ve bazen dil, ayrımcı bir gücün değil, kültürel zenginliğin, barış içinde
yaşamanın ve karşılıklı hoşgörünün göstergesi olacaktır.
PROJE HAKKINDA
a) Proje Hedefleri
I. Ana hedefler
Türkiye’nin belirli bir bölgesinde yaşayan farklı kültürel geçmişlere sahip
grupların kültürel özelliklerinin ve dillerinin tanıtılması, ulusal çok
kültürlülüğün yayılması politikasına katkıda bulunarak, kültürler arasındaki
hoşgörünün arttırılması, Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne katılım sürecinin ortak
müktesebata uyum sağlamaya yönelik aktiviteler yolu ile desteklenmesi.
II. Özel Hedefler
1924’de gerçekleştirilen Lozan Mübadelesi ile getirilerek Mustafapaşa (Sinasos)
Kapadokya’ya yerleştirilen ve Makedonca konuşan halkın Gizli kalmış, tanınmayan
kültürlerini keşfetmek, bölge halkı tarafından hala aktif olarak konuşulmaya
devam eden Makedon dilini sunarak, bir belgesel film aracılığı ile dilin
barışçıl amaçlarla nasıl kullanılabileceğini gözler önüne sermek.
b) Hedef Gruplar
Projenin hedef grupları; Kültürel farklılıkların hala tam olarak Kabul
edilmediği ve hoşgörü ile yaklaşılmadığı bir ortamda, kültürel kimliklerini ve
dillerini korumak için çaba harcayan Mustafapaşa’da yaşayan ve Makedonca konuşan
halk. Farklı kültürlere ait olmaları ve dillerinin farklı olması nedeniyle
Makedonca konuşan halka ihtiyatla yaklaşan Türkçe konuşan yerel halk. Türkiye’de
yaşayan ve farklı kültürlere ve dillere sahip diğer gruplar. Yaşadığı ülkenin
kültürel zenginliklerinin farkına varması ve hoşgörü ile yaklaşması beklenen
Türkiye nüfusu ve kültürel hakların korunması konusunda pozitif adımlar atması
beklenen devlet kurumları.
c) Ana Aktiviteler ve Sonuçlar
Projenin ana aktiviteleri Mustafapaşa (Sinasos)’da yaşayan ve Makedonca konuşan
halkın kültürleri ve dillerini keşfedecek bir belgesel filmin yapımını ve
ulusal/uluslararası alanda dağıtımını kapsamaktadır.
d) Beklenen sonuçlar
Türkiye’de keşfedilmeyi bekleyen Makedon kültürüne ve diline olan ulusal ve
uluslararası ilginin ve farkındalığın artması, Makedon diline olan genel ilginin
artması, kültürel haklara ilişkin yapılacak yasa değişikliklerinin
desteklenmesi, bölgedeki kültürel turizmin canlanması, Türkçeden farklı bir dil
konuşulmasının önündeki engellere ve dilin ayrımcı bir öğe olarak görülmesi
yaygın görüşüne ilişkin bir tartışma platformunun geliştirilmesi, genç kuşak
mübadillerle genç kuşak yerel halk arasındaki kültürel etkileşimin ve iletişimin
geliştirilmesi. Türkiye ile Makedonca konuşulan Avrupa Birliği üyeliğine aday
olan Bulgaristan ve Makedonya Cumhuriyeti arasında sosyal diyalogun gelişmesine
katkıda bulunmak.
e) Yöntem ve Gerekli Kaynaklar
Mustafapaşa (Sinasos)’ta hala varlığını sürdürmekte olan Makedon dili ve kültürü
hakkında 52 dakikalık bir televizyon belgeselinin yapımı ve ulusal/uluslararası
dağıtımı gerçekleştirilecektir. Belgesel 35 mm ve 16 mm çalışmak yerine,
düşük-maliyet, kullanım kolaylığı ve ekibin daha hızlı hareket edebilmesi
açısından daha elverişli olan dijital formatta çekilecektir. Dijital formata
uygun ekipman kullanımı, çekimler esnasında gereken teknik ekip kullanımını da
azaltmaktadır. Küçük ekiplerle çalışmak belgesel çekimlerinde çok büyük yararlar
sağlamaktadır, çünkü belgeselin konu aldığı karakterler çevreleri daha az teknik
ekip ve ekipmanla sarıldığında, kendilerini daha rahat hissetmekte ve
düşüncelerini daha açıkça ve dürüstçe paylaşabilmektedir. Özellikle kültürel
konulara odaklanan belgesellerin çekiminde kullanılan yöntem şu adımları
içermektedir- Konu edinilen bölgenin derinlemesine araştırılması, belgeselde yer
alacak kişilerle ve karakterlerle işbirliğine ve katılıma dayanan yakın bir
ilişki geliştirilmesi, mekan araştırması, uygun bir program oluşturulması,
çekimler için gerekli ekipmanların temini ve uygun çekim ekibinin oluşturulması,
konunun içeriğinin röportajlar ve güncel hayatların ışığında keşfedilmesi. Bir
belgeselin yapımı ve dağıtılması süresince izlenen metodlar, Avrupalı film
yapımcılarının ve yayıncılarının oluşturduğu ve herkes tarafından kabul gören
standartlar çerçevesinde uygulanmaktadır. Kültür ve kültürel mirasa ilişkin daha
önce yapılan belgeseller, uygun bir zaman ve anlatım çerçevesi oluşturmak ve bu
projenin hedeflerine ve amaçlarına ulaşılmasını sağlayacak ana kaynak olacaktır.
PROJE ORTAKLARI
Lozan Mübadilleri Vakfı
Giyotin Prodüksiyon
Mustafapaşa Belediyesi
Merkezi Finans ve İhale Birimi
Basın Yayın ve Enformasyon Müdürlüğü
Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu
Yapım Notları
Ağustos 2006 tarihinde başlayan ön araştırmalarla ve tüm ortakların işbirliğiyle
Mustafapaşa’da çekilecek bir belgesel projesi hayata geçirildi. Mustafapaşa
sadece tarihi dokusu, mimari mirası ve doğal güzelliğiyle öne çıkan bir belde
olmanın yanı sıra , çok kültürlü yapısı Türkiye’de Özgün bir tablo
oluşturmaktadır. Mübadeleyle gelen Jerveni kökenli halk mübadil kültürünü ve
dilini sadece korumakla kalmamış, yerel Mustafapaşa halkıyla geliştirdiği kültür
alışverişi Türkiye’de Örnek alınması gereken bir tolerans ve kaynaşma ortamı
oluşturmuştur.
Mustafapaşa halkının katılımı ve yardımlarıyla geliştirilen proje metni ve
yapısı proje ekibi tarafından Aralık 2006’da uygulanmaya başlamıştır.
Ocak 2006’da gerçekleştirilen ilk proje araştırma gezisinde Mustafapaşa halkına
belgesel fikri aşılanmaya başlanmış ve gerekli veriler toplanmıştır. Bu gezinin
amacı, yerel halkla tanışıp, belgeselin ana çerçevesini oluşturacak ilk
bilgileri toplamak üzere görüşmeler yapmak, belgeselde yer alabilecek aileleri /
bireyleri tespit etmek ve o ailelerle / bireylerle iyi ilişkiler kurmak ve yerel
halkın Makedonca’ya bakışlarını, Makedonca’nın onların yaşamındaki yerini
anlamaya çalışmaktır.
10 Mart- 17 Mart 2007 tarihleri arasında proje ekibi tekrar Mustafapaşa’ya
gelmiş ve pre-prodüksiyon safhasına geçilmiştir. Bir haftalık ön çekimler
sayesinde halkın projeye olan ilgisi daha da artmış ve böyle bir çalışmanın
kültürel önemi daha derinlemesine aşılanmıştır:
Projemizde bulunan bu aktivitenin amacı , proje ekibinin mübadil ve yerel halka
kendilerini tanıtmaları, çekimler için görsel ve kurgusal bir çerçeve
oluşturmaları, yerel ve mübadil halka belgesel projeyi anlatarak kişilerin
belgesele katılımını sağlamalarıdır. Böylece, proje ekibi hangi şartlar ve
koşullarla karşılaşacağını bilerek teknik, zamansal ve katılımcılara yaklaşım
açısından hazırlıklı olmayı, hem de Mustafapaşa yerel ve mübadil halkın, önceden
geliştirilen ilişkiler sayesinde gerekli işbirliğinde bulunmalarını sağlamak
amaçlanmıştır. Pre-prodüksiyon gezisinde proje ekibi Makedon dilinin günlük
hayattaki kullanımını, kültürel olarak açılımlarını, farklı bir dili konuşmanın
getirdiği kolaylıkları ve zorlukları daha ayrıntılı bir şekilde incelemeyi
başarmıştır.
22 Nisan ve 14 Mayıs 2007 tarihleri arasında gerçekleştirilen üç haftalık çekim
süreci tüm ortakların katkısıyla verimli geçmiş ve belgeselin ana çekimleri
tamamlanmıştır. Çekimler sırasında hem mübadil halkla hem de mübadeleden önceki
yerleşik halka röportajlar gerçekleştirildi. Görüşme yapılan kişilerin günlük
hayatlarına dair görüntüler kaydedildi. Özellikle mübadil halkın günlük
hayatında Makedonca dilinin nasıl kullanıldığını ve günlük hayattaki yerini
tespit etmek bu süreci kaydetmekteki amacımızdı. Bununla beraber mübadil
kültürünün uzantısı olan gelenek ve göreneklerin nasıl hayat bulduğunu
görüntüledik. Bu kültürel öğeler arasında mübadil mutfağı, mübadil türkülerinin
söylenmesi, mübadil masalları, Martinka (paskalya) kutlamaları, Hıdrellez
hazırlıkları ve kutlamaları vardır.
Ağustos 2007’da ekip tekrar Mustafapaşa’ya gidecek ve projenin son çekim
sürecini gerçekleştirecektir.
Merhabalar,
5 Kasım 2007 Pazartesi günü saat 19.30'da İstanbul Fransız Kültür Merkezi
salonunda yapılacak "Yastığım Tas Yorganım Tas" adli belgeselimizin
İngilizce altyazılı gösterimine, sizi davet eder ve sizi aramızda görmekten mutluluk
duyarız. Belgeselimiz Avrupa Birliği tarafından desteklenmiştir ve Giyotin
Prodüksiyon, Lozan Mübadilleri Vakfı ve Mustafapasa Belediyesi ortaklığında
gerçekleşmiştir.
Saygılar,
Emine Yıldırım - Yapımcı
Giyotin Prodüksiyon