Yapım Tarihi - 2011
Süresi - 00:44:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Cemil Oğuz
Senaryo - Cemil Oğuz
Görüntü Yönetmeni - Cahit Çeçen
Kamera - Cahit Çeçen, Savaş Boyraz
Müzik - Xak - Kamkar
Kurgu - Masum Elmas
Dublaj Stüdyosu Asi Medya
Seslendiren - Masum Elmas
Türkiye’de 1990’a kadar “Kürt” kelimesini kullanmak bile yasakken 1991’de 2932
sayılı yasanın değişmesiyle birlikte Rewşen dergisi de yayın hayatına başladı.
Mezopotamya Kültür Merkezi yöneticileri tarafından çıkarılan dergi başlarda
Türkçe-Kürtçe, birkaç yıl içinde de tamamen Kürtçe yayımlandı ve ortalama on
yıllık yayın süresi boyunca Kürt dilini geliştirirken, Kürt aydınlanması için de
önemli bir görev üstlendi. Belgesel, Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk resmi
Kürtçe dergi unvanına da sahip Rewşen’in 1990’lardan 2000’e kadar devam eden
serüvenini gözler önüne sererken, söz konusu dönemde Kürtçe’nin gelişimine ve
yaşanan önemli olaylara da tanıklık ediyor.
Rewşen
Yönetmen - Cemil Oğuz
Süre- 44’
Yıl- 2011
Türkiye’de 1990’a kadar “Kürt” kelimesini kullanmak bile yasakken 1991’de 2932
sayılı yasanın değişmesiyle birlikte Rewşen dergisi de yayın hayatına başladı.
Mezopotamya Kültür Merkezi yöneticileri tarafından çıkarılan dergi başlarda
Türkçe-Kürtçe, birkaç yıl içinde de tamamen Kürtçe yayımlandı ve ortalama on
yıllık yayın süresi boyunca Kürt dilini geliştirirken, Kürt aydınlanması için de
önemli bir görev üstlendi. Belgesel, Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk resmi
Kürtçe dergi unvanına da sahip Rewşen’in 1990’lardan 2000’e kadar devam eden
serüvenini gözler önüne sererken, söz konusu dönemde Kürtçe’nin gelişimine ve
yaşanan önemli olaylara da tanıklık ediyor.
Rewşen belgeseli yönetmeni Oğuz: Rewşen Kürt edebiyat neslini yarattı
Kürtçe kültür, sanat ve edebiyat dergisi Rewşen’in hikayesinin anlatıldığı
belgesel yönetmeni Cemil Oğuz sorularımızı yanıtladı.
İlk sayısı 1992 Şubat Mezopotamya Kültür Merkezi (MKM) bünyesinde yayınlanan
Kürtçe kültür, sanat ve edebiyat dergisi Rewşen’in hikayesinin anlatıldığı
belgeselin gösterimi gösterimi 10 Şubat’ta saat 20.00’de İstanbul
Beyoğlu’daki Şa Performans’ta yapılacak. 2011 yılında çekilen belgeselin
Yönetmeni ve Gazeteci Cemil Oğuz, “Rewşen bir Kürt edebiyat neslini yarattı”
dedi. Oğuz sorularımızı yanıtladı.
Rewşen dergisinin belgeseli çekme fikri nasıl oluştu? Belgeseli neden çekmek
istediğini açıklar mısınız?
1998 yılında Azadiya Welat’ta başladım gazeteciliğe. Sürekli kültür sanat
bölümündeydim. 2000’lerin ortasında bazı Kürt televizyonlarına dublaj,
çeviri, çekim işlerine de başladım. Bu bende sinemaya yönelmeyi getirdi.
Başladım sinema üzerine bir şeyler okumaya. Sonra bir dönem kısa film çekim
kursuna gittim. Bu birikimi nasıl yönlendireyim düşüncesindeyken belgesel
çekeyim dedim. Nasılsa gazeteciliğin bir parçası. Elimde bir kaç proje
vardı, onlardan Rewşen’i çektim. Önemli yanı şuydu; 90’lı yıllarında başına
kadar yasak olan Kürtçe ile bir dergi çıkıyor ve bir nesil yaratıyor. Bunu
birilerinin belgelendirmesi gerekiyordu, bana düştü. İyi de oldu, İstanbul
Film Festivali başta olmak üzere ona yakın festivalde, festivaller sonrası
da birçok yerde gösterildi, çok fazla olumlu dönüşler aldım. Bu beni
sevindirdi.
Belgesel ne kadar bir sürede çekildi? Karşılaştığınız zorluklar vb. durumlar
oldu mu?
Maddi imkansızlıklar zorladı, onun dışında zorluk yaşamadım. Onu da
arkadaşlarımın, çevremin desteğiyle aştık. İmkanlar olsaydı daha az bir süre
de çekerdim. 6-7 ay gibi bir sürede çektim. Bir hafta günümün yarısı arşive
girip araştırmayla geçti. Gördüğüm her notun fotoğrafını çekiyordum, ya da
not tutuyordum. Cezaevlerinden gelen mektuplar ilginçti. İnce kağıda
yazılmış, üflesen dağılır, o kadar titiz bakıyordum ki...
Onlarca kişiyle görüştüm, notlar tuttum, o notlardan “en iyi o dönemi kim
anlatabilir, kimlerle görüşmeliyim” diye değerlendirme yaptım. Sonunda o
dönemin tanıkları, Rewşen’in ilk emekçileri Zana Farqînî, İbrahim Xort,
İbrahim Gürbüz, Zahir Kayan, İrfan Amîda ve Rewşen geleneğinin devamcısı
Jiyana Rewşen’in emektarı Kawa Nemir ile görüştüm. Hem belgesel için, hem
kendim için faydalı bilgiler aldım.
Kürtçeye çeviriler yapan, Kürt dili üzerine çalışmalar yapan birisiniz. Bu
bağlamda, Rewşen dergisinin çıktığı dönemle günümüze kadar geçen süreye
baktığınızda Kürt dilinin serüveni için neler dersiniz?
Rewşen bir Kürt edebiyat neslini yarattı. Bu tartışmasız. Karşılaştırmayı
seven biriyim. Araştırma yaparken şöyle bir şeyle karşılaştım; 90’lı
yıllarda var olan bir iki Kürt yayınevi yılda 5-10 kitap yayımlanmazken ki
yeni yeni gelişiyorlar, sadece 2002 yılında 10 Kürt yazarın ilk kitabı
yayımlandı. Bu sıçramayı artık görebiliyoruz. Ki bu yazarların tümü Rewşen
dergisi ile Welat gazetesi geleneğinden gelen yazarlar. 2000’lerden sonra
Kürt belediyelerin düzenledikleri panel, söyleşi gibi etkinliklerde bu
Rewşen ve Welat geleneğinden gelenlerin artık sahne aldığı,
konuşmacı-katılımcı oldukları görebiliyoruz. Rewşen, Jiyana Rewşen ve Rewşen-name
10 yıllık sürede Kürt edebiyatını adeta yeniden yarattı desek abartmış
olmayız.
Neden şimdi?
Rewşen ilk sayısını 1992 yılında, Şubat başında yayımladı. Üzerinden 27 yıl
geçmiş. Rewşen belgeseli ise şimdiye kadar sadece festivallerde ve bir kaç
yerde izleyiciyle buluştu. Bu yıl dönümünde Youtube atalım her kes izlesin
derken, İstanbul Beyoğlu’nda çalışmalarını sürdüren Şa Performans’tan
aradılar Şubat programına koyalım, gösteriden sonra da söyleşi yaparız
dediler. Çok mutlu oldum. Gösterim ise 10 Şubat saat 20.00’de gerçekleşecek.
BELGESELİN KÜNYESİ
İsim: Rewşen
Senaryo&Yönetmen: Cemil Oğuz
Görüntü Yönetmeni: Cahit Çeçen
Kamera: Cahit Çeçen, Savaş Boyraz
Müzik: Xak - Kamkar
Kurgu: Masum Elmas
Dublaj Stüdyosu Asi Medya
Seslendiren: Masum Elmas
Dili: Kürtçe (Türkçe, İngilizce altyazılı)
Süre: 44 dakika
Yapım yılı: Nisan 2011