Sandıktan Çıkan Tarih: Kıbrısta Çanakkale Esirleri
Yapım Tarihi - 2014
Süre - 00:52:15
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen / Director - Ünal Üstündağ
Kıbrıs asıllı Cafer Ertuğrul’un, 1960 yılında İngiltere Doncaster
bölgesindeki antika pazarından aldığı sandık, yıllar sonra Londra’da
açılacak ve içerisinden Kıbrıs Türk Esir Kampında hayatını kaybeden
Çanakkale Savaşı esirlerinin listesi çıkacaktır… Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti’nde efsane ya da geçekliği birbirine karışmış olan ancak
Türkiye’de neredeyse hiç bilinmeyen I. Dünya Savaşı Gazimağusa Türk Esir
Kampı’na dair çalışmalar on yılı aşkın bir süredir Prof. Dr. Ulvi Keser
tarafından yürütülmektedir. Kıbrıs’ta Çanakkale Esirleri Kampı,
Gazimağusa’nın Karakol bölgesinde 1916’da kurulmuş ve 1920’ye dek binlerce
Türk esiri burada tutulmuştur. Kamp son derece ağır koşulları olan bir yaşam
alanıdır. Kaçma teşebbüsünün ölümle sonuçlandığı kampta, esir askerler
yaptıkları el ürünlerinin satışıyla geçimlerini sürdürmeye çalışmıştır.
Esirler, İngiliz yönetimince Kıbrıs Türklerine karşı siyasi ve psikolojik
propaganda ortamının aracı haline getirilmişlerdir. 1920 sonrasında serbest
bırakılan esirlerden bazıları Kıbrıs’ta kalmaya karar verip, buradaki
bağımsızlık mücadelesine katılmıştır. Kıbrıs Türklerinin esirlere destek
olmaları, ağır hukuki yaptırımlara rağmen esirleri kaçırma, saklama ve Türk
limanlarına geçene dek yardımcı olmaya çalışmaları gibi süreçler günümüzde
yalnızca bazı Kıbrıslı ailelerin hafızalarında yer almaktadır.
Kıbrıs’ta tutulan Çanakkale esirleri toplumsal hafızada dramatik bir unsur
olarak yer etmiştir. Kıbrıs Türkü, dün olduğu gibi bugünde Anadolulu
soydaşını bağrına basmaktadır. Gazimağusa’da otuz üçünün yeri tam olarak
bilinen yaklaşık 250 Osmanlı askerine ait bir Çanakkale şehitliği
bulunmaktadır…
The chest, which Cafer Ertuğrul, of Cypriot origin, bought from the antique
market in the Doncaster region of England in 1960, will be opened years
later in London, and inside will be a list of the prisoners of the Gallipoli
War who lost their lives in the Turkish Cypriot Prisoner Camp... Studies on
the World War I Famagusta Turkish Prisoner Camp, whose legend and reality
are mixed in the Turkish Republic of Northern Cyprus, but is almost unknown
in Turkey, have been carried out by Professor Ulvi Keser for more than ten
years.
Çanakkale Prisoners Camp in Cyprus was established in the Karakol region of
Famagusta in 1916 and thousands of Turkish prisoners were kept there until
1920. Camp is a living space with extremely harsh conditions. In the camp,
where attempts to escape resulted in death, captive soldiers tried to make a
living by selling their handmade products. Prisoners were turned into tools
of political and psychological propaganda against the Turkish Cypriots by
the British administration. Some of the prisoners released after 1920
decided to stay in Cyprus and participated in the struggle for independence
there. Processes such as Turkish Cypriots supporting the prisoners,
kidnapping them despite heavy legal sanctions, hiding them and trying to
help them until they reach Turkish ports, are only in the memories of some
Cypriot families today.
The Çanakkale prisoners held in Cyprus have a place in social memory as a
dramatic element. Turkish Cypriots embrace their Anatolian compatriots today,
just like yesterday. In Famagusta, there is a Çanakkale martyrs' cemetery
belonging to approximately 250 Ottoman soldiers, thirty-three of whose
locations are known exactly...
