Yapım Tarihi - 2006
Süre - 00:17:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Buket Aydın
Tarihi mekanda İnsan-ı Kamil belgeseli
İnsan-ı Kamil belgeselinin gösterimi önceki gün Osmanlı Bankası Müzesi'nde
yapıldı. Müzede şimdiye kadar gösterilen belgesel filmler arasında en fazla
izleyici toplama başarısını gösteren film olan İnsan-ı Kamil, Firik Dede'yi ve
Dersim kültürünü konu alıyor. "Zaman, Mekân, Yaşamlar" adı ile gerçekleştirilen
etkinlik kapsamında gösterimi yapılan belgesel, izleyenler tarafından beğenildi.
Buket Aydın'ın yönetmenliğini yaptığı İnsan-ı Kamil adlı belgesel, 10 Temmuz'da
hayatını kaybeden Firik Dede üzerinden Dersim kültürü ve inancını yansıtıyor.
"İnsan-ı Kamil"
Osmanlı Bankası Müzesi Sineması'nda
Osmanlı Bankası Müzesi Sineması'nda "Zaman, Mekan, Yaşamlar" teması altında,
Buket Aydın'ın yapımcılığını ve yönetmenliğini üstlendiği İnsan-ı Kamil adlı
belgesel gösterilecek. 22 Kasım Perşembe günü saat 18:00 ve 19:00'da yapılacak
gösterimlerin ardından, tarihçi ve araştırmacı yazar Erdal Gezik, "Geleneğin
Kaybolan Aklı- Bir İnsan-ı Kamil Hikayesi" konulu bir söyleşi gerçekleştirecek.
Film, Tunceli'nin Dersim ilçesinde yaşayan Firik Dede'nin öyküsünü anlatıyor.
Birçok olguya değinerek Dersim'in kültürü ve halkının inancı hakkında genel bir
tablo sergilemeyi hedefliyor. Ayrıca, günümüzün dünyasında modern yaşamın
karmaşıklığına alternatif olarak, Tunceli'deki yaşamın sadeliğini ve doğayla
uyumunu gözler önüne seriyor.
Osmanlı Bankası Müzesi Sineması'nın Belgesel Sinemacılar Birliği danışmanlığında
hazırlanan programı, her hafta farklı bir temayı içeren filmler ve ardından
yapılan söyleşilerden oluşuyor. Seanslar, (0212) 334 22 70 numaralı telefondan
rezervasyon yaptırılarak ücretsiz izlenebiliyor.
22 Kasım 2007 Perşembe
Film Gösterimi- "İnsan-ı Kamil"
Saat- 18:00 ve 19:00
Yapımcı / Yönetmen- Buket Aydın
Türkiye / 2007 / 53"
Söyleşi- "Geleneğin Kaybolan Aklı- Bir İnsan-ı Kamil Hikayesi"
Erdal Gezik, Saat- 20:00
Dersim'li genç yönetmen Buket Aydından iddialı bir belgesel:
İnsan-ı Kamil - Firik Dede
Dersim Ovacık da yaşayan Firik Dedenin hayatı özelinde, bölgedeki yaşamı aktaran
insan-ı kamil belgeselinin galası İstanbul, Fransız Kültür Merkezinde yapıldı.
Çekimlerine 2005 Yılında başlanan ve iki yıl Süren filmin galasında konuşan
yönetmen Buket Aydın, Firik Dedenin bir tek gülümseyişini yakalamak ve bunu
seyirciye aktarmanın bile kendisi için büyük mutluluk kaynağı olduğunu söyledi.
Çalışmasında ailesi ve arkadaşlarından büyük destek aldığını belirterek,
konuşmasını şöyle sürdürdü. Bir Hızır perşembesinde köhne ama içten hazinesine
konuk olmuştum. Bir kat yatak, bir kuzine, bir saz ve dört duvar Ama içten.. Ama
sıcak.. Ama huzur dolu Ve bütün dünya mallarından arınmış arı bir mekandı. Evden
ayrılırken aklımda tek bir düşünce vardı. Değerlerini kaybedenler bir daha asla
kendileri olamazlar, kendileriyle olamazlar. Asla geçmişlerini bilmez ve bu günü
yaşayamaz ve yarına hazır olamazlardı.
İnsan- ı Kamil
Tam da dört dağ içinde terk edilmiş bir kentte bir asır yaşam Adımlar ağır ağır,
bakışlar tane tane Ne acelesi var görünürde, ne de geride kalanlara söylenecek
son bir sözü Belki bizim gibilerin aradığı adamdı o Belki beklediğimiz son klam
onun dilinde saklı Bir sona yaklaşmaktayız hepimiz Sahi kimin sonudur bu? Bizim
mi? Yaşlı adamın mı? Yoksa İnsan-ı Kamilin mi?
Peşi sıra sÜrüklenen bir sürü sorularla başlıyor Buket Aydının İnsan-ı Kamil i
Bir tek sorunun bile, değil cevabını vermek, anlamın çözemeden peşi sıra ikinci,
üçüncü sorular izliyor birbirini Dersimde, gözlerimiz önünde akıp giden ve
yitirmekten korktuğumuz gerçekliğimizle bir kez daha ve hemen ilk dakikanın
içerisinde karşı karşıya bırakıyor bizi Aydın, karanlık üzerinde beyaz küçük
harflerle büyük sorularla Bembeyaz bir yolculukla başlıyor film Dersimden
Ovacıka Munzura paralel uzanan, bembeyaz karla kaplı bir yol soruların
büyüklüğünü ve adeta tüm yaşamı kapsadığını çağrıştırtıyor izleyiciye Ağır ve
sakin adımlarla Ovacıka ve ardından da , İnsan ı Kamil e yani Firik Dedeye konuk
oluyoruz Hayvanlarına su taşıyan, ekmek pişiren, yemek yapan, kar atan ve toprak
evinin üzerine taş silindir çekerek sıkıştıran insanlar gibi hayatını devam
ettiren Firik Dedenin kamil kişiliğini gösterircesine, sakin bir şekilde
çalışarak çıkıyor karşımıza evinin hemen önünde. Ardından kahvaltı için içeri
yapılan bir davet ve bir asrı devirmiş, hayatı boyunca büyük trajedileri bizzat
yaşamış ve acılara tanıklık ettirilmiş bir insanın, pencerenin önünde, yatağının
üzerinde yüz yılın efkarını dağıtmak istercesine tüttürdüğü tütün dumanıyla
yükseliyor bakışlarımız; beyazlamış saç ve sakallarının arasında parıldayarak
bakan bir çift göz ve o gözün gördükleri acıların çentik çentik işlendiği alnına
Koskocaman bir asır devirmiş ve hala ayakta olan bir çınar.
Firik Dedenin hikayesi
Buket Aydın, klasik biyografik belgesellerden farklı olarak Firik Dedenin
hikayesini, Ovacıkda akıp giden yaşamın içerisinden seçtiği sekiz mevsim ve
hayatın içerisinden yüzlerce tanıklıkla aktarıyor. 105 yaşına gelmiş olmasına
rağmen, tüm ihtiyaçlarını kendisi gideren, hayata ilk günkü kadar bağlı bir
insan portresi çıkıyor karşımıza. Bandolar eşliğinde öğrencilerin geçit törenini
izliyor kimi zaman Uzun yollardan yalnız başına yürürken kimi zaman çıkıyor
karşımıza Baharda, yada Kara kışın içerisinde, Ayin-i Ceme giderken ve burada
fiziksel zorluklara rağmen gereğini yerine getirmesine tanıklık ediyoruz.
Kameranın kendisini görüntülediğini farkında olsa da, oturduğu tabureyi ters
çevirip önünden akıp giden insanları izlemesi, uzandığı yatağında yaşın
getirdiği olgunluk ve rahatlıkla usulca konuşmaları
Tüm bu dingin ve kamil havayı dağıtmak istercesine, Dersimin asi yüzünü ortaya
koyarcasına Yönetmen Aydın, Ovacıkdaki hayatla paralel olarak Firik Dedenin
öyküsünü aktarırken, şaşırtıcı bir tarza imza atmış. Olmadık yerde ortaya çıkan
bir kız çocuğunun popüler bir türkü söylemesi, üç köpeğin koşuşturması,
sonbaharda otlayan koyunlar, kışın karın içerisinde kendini temizleyen bir
kısrak, durmadan ekmek pişiren kadınlar, içilen sigara ve çayın bolluğu
Gündüzden geceye geçişler Cem yapılırken, ekmek pişiren bir kadının araya
girmesi ve üç cümle etmesi Bu ve buna benzer alışılmış kalıpların dışında filme
ilgiyi sürekli kılan radikal bir yöntem Üç kadının, iki adamın yada Firik
Dedenin tatlı sohbetine tam kendini kaptırırken, anlatının sert bir şekilde
kesilmesi ilk anda, izleyiciyi ciddi olarak rahatsız ediyor. Ama bu rahatsızlık,
bu canlanma seyirciyi değim yerindeyse izleyici seyirci olmaktan çıkartıp Tanık
konumuna getiriyor, bir sonraki anlatıya daha dikkatli yönelmesini sağlıyor.
Eski toprağın güzelliği
İlerlemiş yaşı nedeniyle Firik Dede filmde hiçbir şey yapmayan ve varlığıyla
yeten bir başrol oyuncusu imajı uyandırıyor. Ekmek pişiren bir kadın, hayvanları
otaran bir adam hayatlarının içerisindeki Firik Dedeye ilişkin anılarını
anlatıyor ve onun insan-ı kamil mertebesine yükselişine dair tanıklıklarının
altını çiziyorlar. Ama, yönetmenin filmi çektiği bölgede kurduğu sıcak
ilişkiler, filmi daha izlenir kılıyor. Yaşlı insanların sohbetleri ve inatla
birbirlerine yönelik bilgece tuzak soruları ve bunlara karşılık verilen bilgece
yanıtlar şaşırtıyor. Örneğin, filmin ortalarında, Firik Dedenin tanıklığında
sohbet eden üç yaşlı, Ahiret günü esprileri yapıyor. Ömürlerinin sonbaharını,
ilk Bahar güzelliğiyle yaşayan Dersim yaşlıları, Sana, ahirette, dünyada ne
yaptın? diye sorulursa, ne cevap verirsin ? sorusuna, Hiçbir cevap vermem. Ne
Türkçe, ne Kirmanciki, nede Gurmanciki biliyorum derim onlara gibi ölüme,
kendilerine dayatılan korkulara Alevi felsefesinin getirdiği rahatlık içerisinde
zeki cevaplar veriyorlar Birbirlerini sevgi dolu bakış ve gülüşlerle iğneleyen
sorular, kameranın varlığını farkında olarak devam eden resmi sohbetten bıkma ve
bir süre sonra kendisi olma ve son cümleyi seyirciyi kahkahalarla güldürecek
kadar yapılan zekice espriler Filmin en önemli ve en ilgi çekici bölümlerinden
birisinin, birbirleriyle yaşıt yaşlı - insanların diyalogları oluşturuyor. Dönem
dönem karenin içerisine giren gençlerin sohbetleri çoğunlukla Türkçe konuşmanın
getirdiği resmiyeti barındırırken, yaşlılar, Kürtçenin getirdiği rahatlığı
sonuna kadar kullanıyor ve açıkçası gençlerin pabucunu dama atıyorlar
Erzincan'da dedelik eğitimi
Filmde çocukluğundan başlayarak bu güne kadar gelen sıralı bir yaşam öyküsü
bulunmuyor. Yönetmen Aydın, bunun yerine, filmin çeşitli yerlerine başarılı bir
şekilde serpiştirdiği anlatı ve tanıklıklarla öyküyü film sonunda başarılı bir
şekilde tamamlatıyor. Görsel olarak yaptığı başarılı kurguyu sözlü olarak da
başarıyla gerçekleştiriyor. Her tarafta bırakılan bir parça, bir, iki, üç diye
beklerken dördüncü anlatımda tamamlanıyor. Ancak Firik Dede ve Ovacık
Aleviliğine dair tanıklıkta ilginç bir gerçeklikle karşılaşıyoruz. Kürt
Alevilerinden olan Ovacık bölgesinde, filmde göründüğü kadarıyla ibadet dili
olarak Türkçe çıkıyor. Filmde, konuşma ve şarkıların Kirmanciki ve Türkçe olarak
iki farklı dilde olduğunu da küçük bir parantez olarak belirtmeliyim burada.
Ayin-i Cem yaparken, Munzur kenarında çıla mum- yakıp dualar edilirken Türkçenin
ibadet dili olduğuna Tanık oluyoruz. Günlük yaşamda Kirmanciki Zazaca- kullanan
insanların ibadet dili olarak Türkçeyi seçme nedenini ise filmin sonuna doğru
öğreniyoruz. Birkaç nesildir dedelik yapan aile, oğulları Firik Dedeyi eğitim
için Erzincana, Türk Alevilerin yanına göndermiştir. Dersimin diğer bölgelerinde
yer alan Kürtçe ibadetlerin yerini Firik Dedenin yönettiği ayinlerde Türkçenin
almasının tek nedeni de bu olsa gerek Pülümür, Nazımiye ve Dersim Merkez gibi
bölgelerde daha çok Düzgün Bava vurgusuna Tanık olurken, Firik Dedenin ettiği
dualar ve katıldığı ayinde Hazreti Ali ve Pir Sultan Abdal, Hac, Müslümanlık ve
Allah vurgusu daha ön plana çıktığına film sayesinde tanıklık ediyoruz.
Dersimin tüm renkleri
Buket Aydın ile İnsan-ı Kamil üzerine yaptığımız söyleşide, çalışmasının sadece
bir portre olmadığını, Dersim kültürünü Ovacık özelinde aktarma çabası
içerisinde olduğunu söyledi. Aslında 2 yıl gibi uzun ve zorlu çalışmasıyla da bu
çabasında başarılı olduğunu belirterek hakkını vermemiz gerekiyor. Aydın, Munzur
kenarında yapılan bir dini ritüeli görüntülerken yada ev içerisinde yapılan bir
sohbette kültüre dair ayrıntılar yakalamayı gerçekten iyi bir şekilde başarmış.
Ayin-i Cem sırasında giyinilmesi gereken kılık kıyafet, ayak şekilleri, bu
sırada gecenin karanlığına, karın beyazlığına inat dörtnala koşan bembeyaz bir
atın efsanevi havası, ekmek yapılırken saçın altının küllenmesi, edilen
dualardaki yakarışlar, genç ve yeni neslin var olan kültürel değişimdeki
simgesel anlamları Elbette ki bütün bu bir saat içerisinde, bir insan hayatını
aktaran filmde, o insanın yaşadığı bölgedeki hayata dair tüm renkleri ve
ayrıntıları bulmak mümkün.
Genç yönetmenin cüreti
Başlarda da söylediğim gibi Marmara Üniversitesi İletişim fakültesi Sinema-Tv
bölüm mezunu Buket Aydının Dersim kokan kişiliğini filmde bir çok Özgün ve
alışıldık tarzların dışındaki karelerle ortaya koyması ayrı bir tarz yaratmış.
Hiç gösterilmeyen, kameranın milim oynamadığı ve söyleşi yapılmak üzere bekleyen
bir yaşlı teyzenin sesini bölge üzerinde dolaşan savaş uçaklarının sesi bir
dakikaya yakın bir süre bastırıyor Var olan en önemli gerçekliklerden birisi bu
Buradayız anlamında Firik Dedenin nasıl olduğu anlatılmasa da yakılarak
öldürülen oğlunu anımsatırcasına, göğü yarıp geçen bir nesnenin çıkarttığı
sesler Bu tarz, kamera arkası olarak daha çok görmeye alıştığımız hazırlık
aşamaları yada hatalı çekimleri Aydın kullanmaktan çekinmemiş Açıkçası, bu tarz
çekimler filmin var olan gerçekliğine daha büyük bir artı değer katmış.
Bir kış günü başlayıp, öteki kış mevsimine geldiğimizde filmin bitmesini
beklerken, tekrar baharın gelmesi, Firik Dedenin bilgece Munzur Bavanın
efsanesini anlatması yada Ovacıkın etkileyici doğa güzelliğinin fotoğraf
tarzında sunulması, tekrar yaz mevsimi ve sonbahara geçiş ve bir kış Beyaz bir
mezar başında ağıt yakan Dersim kadınları ve batan bir güneş ile son buldu film.
Kaynak
canercanerik.com
23.06.2007
Dersimli Firik Dede Hakka yürüdü
Dünya şiiriyle gönüllerimize taht kuran, yol önderimiz, pirimiz ve Cemevimizin
gitar hocasının dedesi olan Seyfi Firik Dede bugün Hakk’ın rahmetine
kavuşmuştur. Yakınlarına Yaradan’dan sabır ve başsağlığı diliyoruz. Firik Dede‘nin
cenazesi 11 Temmuz günü Bağcılar Hacı Bektaş-ı Veli Kültür ve Tanıtma Derneği
Genel Merkezi’nden memleketi olan Dersim’e kaldırılacaktır. Tüm sevenlerine
duyurulur.
Bağcılar Hacı Bektaş-ı Veli Kültür ve Tanıtma Derneği Genel Merkezi Yönetimi
Dernek Tel - 0212 435 39 93
Firik Dede’nin hikayesi…
Buket Aydın, klasik biyografik belgesellerden farklı olarak Firik Dede’nin
hikayesini, Ovacık’da akıp giden yaşamın içerisinden seçtiği sekiz mevsim ve
hayatın içerisinden yüzlerce tanıklıkla aktarıyor. 105 yaşına gelmiş olmasına
rağmen, tüm ihtiyaçlarını kendisi gideren, hayata ilk günkü kadar bağlı bir
insan portresi çıkıyor karşımıza. Bandolar eşliğinde öğrencilerin geçit törenini
izliyor kimi zaman… Uzun yollardan yalnız başına yürürken kimi zaman çıkıyor
karşımıza… Baharda, yada Kara kışın içerisinde, Ayin-i Cem’e giderken ve burada
fiziksel zorluklara rağmen “gereğini” yerine getirmesine tanıklık ediyoruz.
Kameranın kendisini görüntülediğini farkında olsa da, oturduğu tabureyi ters
çevirip önünden akıp giden insanları izlemesi, uzandığı yatağında yaşın
getirdiği olgunluk ve rahatlıkla usulca konuşmaları…
Tüm bu dingin ve kamil havayı dağıtmak istercesine, Dersim’in asi yüzünü ortaya
koyarcasına Yönetmen Aydın, Ovacık’daki hayatla paralel olarak Firik Dede’nin
öyküsünü aktarırken, şaşırtıcı bir tarza imza atmış. Olmadık yerde ortaya çıkan
bir kız çocuğunun popüler bir türkü söylemesi, üç köpeğin koşuşturması,
sonbaharda otlayan koyunlar, kışın karın içerisinde kendini temizleyen bir
kısrak, durmadan ekmek pişiren kadınlar, içilen sigara ve çayın bolluğu…
Gündüzden geceye geçişler… Cem yapılırken, ekmek pişiren bir kadının araya
girmesi ve üç cümle etmesi… Bu ve buna benzer alışılmış kalıpların dışında filme
ilgiyi sürekli kılan radikal bir yöntem… Üç kadının, iki adamın yada Firik
Dede’nin tatlı sohbetine tam kendini kaptırırken, anlatının sert bir şekilde
kesilmesi ilk anda, izleyiciyi ciddi olarak rahatsız ediyor. Ama bu rahatsızlık,
bu canlanma seyirciyi değim yerindeyse “izleyici - seyirci” olmaktan çıkartıp
“Tanık” konumuna getiriyor, bir sonraki anlatıya daha dikkatli yönelmesini
sağlıyor.
Eski toprağın güzelliği
İlerlemiş yaşı nedeniyle Firik Dede filmde hiçbir şey yapmayan ve varlığıyla
yeten bir başrol oyuncusu imajı uyandırıyor. Ekmek pişiren bir kadın, hayvanları
otaran bir adam hayatlarının içerisindeki Firik Dede’ye ilişkin anılarını
anlatıyor ve onun “insan-ı kamil” mertebesine yükselişine dair tanıklıklarının
altını çiziyorlar. Ama, yönetmenin filmi çektiği bölgede kurduğu sıcak
ilişkiler, filmi daha izlenir kılıyor. Yaşlı insanların sohbetleri ve inatla
birbirlerine yönelik bilgece tuzak soruları ve bunlara karşılık verilen bilgece
yanıtlar şaşırtıyor. Örneğin, filmin ortalarında, Firik Dede’nin tanıklığında
sohbet eden üç yaşlı, “Ahiret” günü esprileri yapıyor. Ömürlerinin sonbaharını,
ilk Bahar güzelliğiyle yaşayan Dersim yaşlıları, “Sana, ahirette, ‘dünyada ne
yaptın?’ diye sorulursa, ne cevap verirsin ? ” sorusuna, “Hiçbir cevap vermem.
‘Ne Türkçe, ne Kirmanciki, nede Gurmanciki biliyorum’ derim onlara” gibi ölüme,
kendilerine dayatılan korkulara Alevi felsefesinin getirdiği rahatlık içerisinde
zeki cevaplar veriyorlar… Birbirlerini sevgi dolu bakış ve gülüşlerle iğneleyen
sorular, kameranın varlığını farkında olarak devam eden “resmi” sohbetten bıkma
ve bir süre sonra kendisi olma ve son cümleyi seyirciyi kahkahalarla güldürecek
kadar yapılan zekice espriler… Filmin en önemli ve en ilgi çekici bölümlerinden
birisinin, birbirleriyle yaşıt - yaşlı - insanların diyalogları oluşturuyor.
Dönem dönem karenin içerisine giren gençlerin sohbetleri çoğunlukla Türkçe
konuşmanın getirdiği resmiyeti barındırırken, yaşlılar, kürtçe’nin getirdiği
rahatlığı sonuna kadar kullanıyor ve açıkçası gençlerin papucunu dama atıyorlar…
Erzincan’da dedelik eğitimi…
Film’de çocukluğundan başlayarak bu güne kadar gelen sıralı bir yaşam öyküsü
bulunmuyor. Yönetmen Aydın, bunun yerine, filmin çeşitli yerlerine başarılı bir
şekilde serpiştirdiği anlatı ve tanıklıklarla öyküyü film sonunda başarılı bir
şekilde tamamlatıyor. Görsel olarak yaptığı başarılı kurguyu sözlü olarak da
başarıyla gerçekleştiriyor. Her tarafta bırakılan bir parça, bir, iki, üç diye
beklerken dördüncü anlatımda tamamlanıyor. Ancak Firik Dede ve Ovacık
Aleviliğine dair tanıklıkta ilginç bir gerçeklikle karşılaşıyoruz. Kürt
Alevilerinden olan Ovacık bölgesinde, filmde göründüğü kadarıyla ibadet dili
olarak Türkçe çıkıyor. Filmde, konuşma ve şarkıların Kirmanciki ve Türkçe olarak
iki farklı dilde olduğunu da küçük bir parantez olarak belirtmeliyim burada.
Ayin-i Cem yaparken, Munzur kenarında çıla –mum- yakıp dualar edilirken
Türkçe’nin ibadet dili olduğuna Tanık oluyoruz. Günlük yaşamda Kirmanciki - Zazaca- kullanan insanların ibadet dili olarak Türkçe’yi seçme nedenini ise
filmin sonuna doğru öğreniyoruz. Birkaç nesildir dedelik yapan aile, oğulları
Firik Dede’yi eğitim için Erzincan’a, Türk Alevilerin yanına göndermiştir.
Dersim’in diğer bölgelerinde yer alan Kürtçe ibadetlerin yerini Firik Dede’nin
yönettiği ayinlerde Türkçe’nin almasının tek nedeni de bu olsa gerek… Pülümür,
Nazımiye ve Dersim Merkez gibi bölgelerde daha çok “Düzgün Bava” vurgusuna Tanık
olurken, Firik Dede’nin ettiği dualar ve katıldığı ayinde Hazreti Ali ve Pir
Sultan Abdal, Hac, Müslümanlık ve Allah vurgusu daha ön plana çıktığına film
sayesinde tanıklık ediyoruz.