İnsan-ı Kamil




Yapım Tarihi - 2006
Süre - 00:17:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe

Yönetmen - Buket Aydın

Tarihi mekanda İnsan-ı Kamil belgeseli
İnsan-ı Kamil belgeselinin gösterimi önceki gün Osmanlı Bankası Müzesi'nde yapıldı. Müzede şimdiye kadar gösterilen belgesel filmler arasında en fazla izleyici toplama başarısını gösteren film olan İnsan-ı Kamil, Firik Dede'yi ve Dersim kültürünü konu alıyor. "Zaman, Mekân, Yaşamlar" adı ile gerçekleştirilen etkinlik kapsamında gösterimi yapılan belgesel, izleyenler tarafından beğenildi. Buket Aydın'ın yönetmenliğini yaptığı İnsan-ı Kamil adlı belgesel, 10 Temmuz'da hayatını kaybeden Firik Dede üzerinden Dersim kültürü ve inancını yansıtıyor.



"İnsan-ı Kamil"
Osmanlı Bankası Müzesi Sineması'nda

Osmanlı Bankası Müzesi Sineması'nda "Zaman, Mekan, Yaşamlar" teması altında, Buket Aydın'ın yapımcılığını ve yönetmenliğini üstlendiği İnsan-ı Kamil adlı belgesel gösterilecek. 22 Kasım Perşembe günü saat 18:00 ve 19:00'da yapılacak gösterimlerin ardından, tarihçi ve araştırmacı yazar Erdal Gezik, "Geleneğin Kaybolan Aklı- Bir İnsan-ı Kamil Hikayesi" konulu bir söyleşi gerçekleştirecek.

Film, Tunceli'nin Dersim ilçesinde yaşayan Firik Dede'nin öyküsünü anlatıyor. Birçok olguya değinerek Dersim'in kültürü ve halkının inancı hakkında genel bir tablo sergilemeyi hedefliyor. Ayrıca, günümüzün dünyasında modern yaşamın karmaşıklığına alternatif olarak, Tunceli'deki yaşamın sadeliğini ve doğayla uyumunu gözler önüne seriyor.

Osmanlı Bankası Müzesi Sineması'nın Belgesel Sinemacılar Birliği danışmanlığında hazırlanan programı, her hafta farklı bir temayı içeren filmler ve ardından yapılan söyleşilerden oluşuyor. Seanslar, (0212) 334 22 70 numaralı telefondan rezervasyon yaptırılarak ücretsiz izlenebiliyor.

22 Kasım 2007 Perşembe
Film Gösterimi- "İnsan-ı Kamil"
Saat- 18:00 ve 19:00
Yapımcı / Yönetmen- Buket Aydın
Türkiye / 2007 / 53"
Söyleşi- "Geleneğin Kaybolan Aklı- Bir İnsan-ı Kamil Hikayesi"
Erdal Gezik, Saat- 20:00





Dersim'li genç yönetmen Buket Aydından iddialı bir belgesel:
İnsan-ı Kamil - Firik Dede

Dersim Ovacık da yaşayan Firik Dedenin hayatı özelinde, bölgedeki yaşamı aktaran insan-ı kamil belgeselinin galası İstanbul, Fransız Kültür Merkezinde yapıldı.

Çekimlerine 2005 Yılında başlanan ve iki yıl Süren filmin galasında konuşan yönetmen Buket Aydın, Firik Dedenin bir tek gülümseyişini yakalamak ve bunu seyirciye aktarmanın bile kendisi için büyük mutluluk kaynağı olduğunu söyledi.
Çalışmasında ailesi ve arkadaşlarından büyük destek aldığını belirterek, konuşmasını şöyle sürdürdü. Bir Hızır perşembesinde köhne ama içten hazinesine konuk olmuştum. Bir kat yatak, bir kuzine, bir saz ve dört duvar Ama içten.. Ama sıcak.. Ama huzur dolu Ve bütün dünya mallarından arınmış arı bir mekandı. Evden ayrılırken aklımda tek bir düşünce vardı. Değerlerini kaybedenler bir daha asla kendileri olamazlar, kendileriyle olamazlar. Asla geçmişlerini bilmez ve bu günü yaşayamaz ve yarına hazır olamazlardı.


İnsan- ı Kamil
Tam da dört dağ içinde terk edilmiş bir kentte bir asır yaşam Adımlar ağır ağır, bakışlar tane tane Ne acelesi var görünürde, ne de geride kalanlara söylenecek son bir sözü Belki bizim gibilerin aradığı adamdı o Belki beklediğimiz son klam onun dilinde saklı Bir sona yaklaşmaktayız hepimiz Sahi kimin sonudur bu? Bizim mi? Yaşlı adamın mı? Yoksa İnsan-ı Kamilin mi?

Peşi sıra sÜrüklenen bir sürü sorularla başlıyor Buket Aydının İnsan-ı Kamil i Bir tek sorunun bile, değil cevabını vermek, anlamın çözemeden peşi sıra ikinci, üçüncü sorular izliyor birbirini Dersimde, gözlerimiz önünde akıp giden ve yitirmekten korktuğumuz gerçekliğimizle bir kez daha ve hemen ilk dakikanın içerisinde karşı karşıya bırakıyor bizi Aydın, karanlık üzerinde beyaz küçük harflerle büyük sorularla Bembeyaz bir yolculukla başlıyor film Dersimden Ovacıka Munzura paralel uzanan, bembeyaz karla kaplı bir yol soruların büyüklüğünü ve adeta tüm yaşamı kapsadığını çağrıştırtıyor izleyiciye Ağır ve sakin adımlarla Ovacıka ve ardından da , İnsan ı Kamil e yani Firik Dedeye konuk oluyoruz Hayvanlarına su taşıyan, ekmek pişiren, yemek yapan, kar atan ve toprak evinin üzerine taş silindir çekerek sıkıştıran insanlar gibi hayatını devam ettiren Firik Dedenin kamil kişiliğini gösterircesine, sakin bir şekilde çalışarak çıkıyor karşımıza evinin hemen önünde. Ardından kahvaltı için içeri yapılan bir davet ve bir asrı devirmiş, hayatı boyunca büyük trajedileri bizzat yaşamış ve acılara tanıklık ettirilmiş bir insanın, pencerenin önünde, yatağının üzerinde yüz yılın efkarını dağıtmak istercesine tüttürdüğü tütün dumanıyla yükseliyor bakışlarımız; beyazlamış saç ve sakallarının arasında parıldayarak bakan bir çift göz ve o gözün gördükleri acıların çentik çentik işlendiği alnına Koskocaman bir asır devirmiş ve hala ayakta olan bir çınar.


Firik Dedenin hikayesi
Buket Aydın, klasik biyografik belgesellerden farklı olarak Firik Dedenin hikayesini, Ovacıkda akıp giden yaşamın içerisinden seçtiği sekiz mevsim ve hayatın içerisinden yüzlerce tanıklıkla aktarıyor. 105 yaşına gelmiş olmasına rağmen, tüm ihtiyaçlarını kendisi gideren, hayata ilk günkü kadar bağlı bir insan portresi çıkıyor karşımıza. Bandolar eşliğinde öğrencilerin geçit törenini izliyor kimi zaman Uzun yollardan yalnız başına yürürken kimi zaman çıkıyor karşımıza Baharda, yada Kara kışın içerisinde, Ayin-i Ceme giderken ve burada fiziksel zorluklara rağmen gereğini yerine getirmesine tanıklık ediyoruz. Kameranın kendisini görüntülediğini farkında olsa da, oturduğu tabureyi ters çevirip önünden akıp giden insanları izlemesi, uzandığı yatağında yaşın getirdiği olgunluk ve rahatlıkla usulca konuşmaları

Tüm bu dingin ve kamil havayı dağıtmak istercesine, Dersimin asi yüzünü ortaya koyarcasına Yönetmen Aydın, Ovacıkdaki hayatla paralel olarak Firik Dedenin öyküsünü aktarırken, şaşırtıcı bir tarza imza atmış. Olmadık yerde ortaya çıkan bir kız çocuğunun popüler bir türkü söylemesi, üç köpeğin koşuşturması, sonbaharda otlayan koyunlar, kışın karın içerisinde kendini temizleyen bir kısrak, durmadan ekmek pişiren kadınlar, içilen sigara ve çayın bolluğu Gündüzden geceye geçişler Cem yapılırken, ekmek pişiren bir kadının araya girmesi ve üç cümle etmesi Bu ve buna benzer alışılmış kalıpların dışında filme ilgiyi sürekli kılan radikal bir yöntem Üç kadının, iki adamın yada Firik Dedenin tatlı sohbetine tam kendini kaptırırken, anlatının sert bir şekilde kesilmesi ilk anda, izleyiciyi ciddi olarak rahatsız ediyor. Ama bu rahatsızlık, bu canlanma seyirciyi değim yerindeyse izleyici seyirci olmaktan çıkartıp Tanık konumuna getiriyor, bir sonraki anlatıya daha dikkatli yönelmesini sağlıyor.


Eski toprağın güzelliği
İlerlemiş yaşı nedeniyle Firik Dede filmde hiçbir şey yapmayan ve varlığıyla yeten bir başrol oyuncusu imajı uyandırıyor. Ekmek pişiren bir kadın, hayvanları otaran bir adam hayatlarının içerisindeki Firik Dedeye ilişkin anılarını anlatıyor ve onun insan-ı kamil mertebesine yükselişine dair tanıklıklarının altını çiziyorlar. Ama, yönetmenin filmi çektiği bölgede kurduğu sıcak ilişkiler, filmi daha izlenir kılıyor. Yaşlı insanların sohbetleri ve inatla birbirlerine yönelik bilgece tuzak soruları ve bunlara karşılık verilen bilgece yanıtlar şaşırtıyor. Örneğin, filmin ortalarında, Firik Dedenin tanıklığında sohbet eden üç yaşlı, Ahiret günü esprileri yapıyor. Ömürlerinin sonbaharını, ilk Bahar güzelliğiyle yaşayan Dersim yaşlıları, Sana, ahirette, dünyada ne yaptın? diye sorulursa, ne cevap verirsin ? sorusuna, Hiçbir cevap vermem. Ne Türkçe, ne Kirmanciki, nede Gurmanciki biliyorum derim onlara gibi ölüme, kendilerine dayatılan korkulara Alevi felsefesinin getirdiği rahatlık içerisinde zeki cevaplar veriyorlar Birbirlerini sevgi dolu bakış ve gülüşlerle iğneleyen sorular, kameranın varlığını farkında olarak devam eden resmi sohbetten bıkma ve bir süre sonra kendisi olma ve son cümleyi seyirciyi kahkahalarla güldürecek kadar yapılan zekice espriler Filmin en önemli ve en ilgi çekici bölümlerinden birisinin, birbirleriyle yaşıt yaşlı - insanların diyalogları oluşturuyor. Dönem dönem karenin içerisine giren gençlerin sohbetleri çoğunlukla Türkçe konuşmanın getirdiği resmiyeti barındırırken, yaşlılar, Kürtçenin getirdiği rahatlığı sonuna kadar kullanıyor ve açıkçası gençlerin pabucunu dama atıyorlar


Erzincan'da dedelik eğitimi
Filmde çocukluğundan başlayarak bu güne kadar gelen sıralı bir yaşam öyküsü bulunmuyor. Yönetmen Aydın, bunun yerine, filmin çeşitli yerlerine başarılı bir şekilde serpiştirdiği anlatı ve tanıklıklarla öyküyü film sonunda başarılı bir şekilde tamamlatıyor. Görsel olarak yaptığı başarılı kurguyu sözlü olarak da başarıyla gerçekleştiriyor. Her tarafta bırakılan bir parça, bir, iki, üç diye beklerken dördüncü anlatımda tamamlanıyor. Ancak Firik Dede ve Ovacık Aleviliğine dair tanıklıkta ilginç bir gerçeklikle karşılaşıyoruz. Kürt Alevilerinden olan Ovacık bölgesinde, filmde göründüğü kadarıyla ibadet dili olarak Türkçe çıkıyor. Filmde, konuşma ve şarkıların Kirmanciki ve Türkçe olarak iki farklı dilde olduğunu da küçük bir parantez olarak belirtmeliyim burada. Ayin-i Cem yaparken, Munzur kenarında çıla mum- yakıp dualar edilirken Türkçenin ibadet dili olduğuna Tanık oluyoruz. Günlük yaşamda Kirmanciki Zazaca- kullanan insanların ibadet dili olarak Türkçeyi seçme nedenini ise filmin sonuna doğru öğreniyoruz. Birkaç nesildir dedelik yapan aile, oğulları Firik Dedeyi eğitim için Erzincana, Türk Alevilerin yanına göndermiştir. Dersimin diğer bölgelerinde yer alan Kürtçe ibadetlerin yerini Firik Dedenin yönettiği ayinlerde Türkçenin almasının tek nedeni de bu olsa gerek Pülümür, Nazımiye ve Dersim Merkez gibi bölgelerde daha çok Düzgün Bava vurgusuna Tanık olurken, Firik Dedenin ettiği dualar ve katıldığı ayinde Hazreti Ali ve Pir Sultan Abdal, Hac, Müslümanlık ve Allah vurgusu daha ön plana çıktığına film sayesinde tanıklık ediyoruz.


Dersimin tüm renkleri
Buket Aydın ile İnsan-ı Kamil üzerine yaptığımız söyleşide, çalışmasının sadece bir portre olmadığını, Dersim kültürünü Ovacık özelinde aktarma çabası içerisinde olduğunu söyledi. Aslında 2 yıl gibi uzun ve zorlu çalışmasıyla da bu çabasında başarılı olduğunu belirterek hakkını vermemiz gerekiyor. Aydın, Munzur kenarında yapılan bir dini ritüeli görüntülerken yada ev içerisinde yapılan bir sohbette kültüre dair ayrıntılar yakalamayı gerçekten iyi bir şekilde başarmış. Ayin-i Cem sırasında giyinilmesi gereken kılık kıyafet, ayak şekilleri, bu sırada gecenin karanlığına, karın beyazlığına inat dörtnala koşan bembeyaz bir atın efsanevi havası, ekmek yapılırken saçın altının küllenmesi, edilen dualardaki yakarışlar, genç ve yeni neslin var olan kültürel değişimdeki simgesel anlamları Elbette ki bütün bu bir saat içerisinde, bir insan hayatını aktaran filmde, o insanın yaşadığı bölgedeki hayata dair tüm renkleri ve ayrıntıları bulmak mümkün.


Genç yönetmenin cüreti
Başlarda da söylediğim gibi Marmara Üniversitesi İletişim fakültesi Sinema-Tv bölüm mezunu Buket Aydının Dersim kokan kişiliğini filmde bir çok Özgün ve alışıldık tarzların dışındaki karelerle ortaya koyması ayrı bir tarz yaratmış. Hiç gösterilmeyen, kameranın milim oynamadığı ve söyleşi yapılmak üzere bekleyen bir yaşlı teyzenin sesini bölge üzerinde dolaşan savaş uçaklarının sesi bir dakikaya yakın bir süre bastırıyor Var olan en önemli gerçekliklerden birisi bu Buradayız anlamında Firik Dedenin nasıl olduğu anlatılmasa da yakılarak öldürülen oğlunu anımsatırcasına, göğü yarıp geçen bir nesnenin çıkarttığı sesler Bu tarz, kamera arkası olarak daha çok görmeye alıştığımız hazırlık aşamaları yada hatalı çekimleri Aydın kullanmaktan çekinmemiş Açıkçası, bu tarz çekimler filmin var olan gerçekliğine daha büyük bir artı değer katmış.

Bir kış günü başlayıp, öteki kış mevsimine geldiğimizde filmin bitmesini beklerken, tekrar baharın gelmesi, Firik Dedenin bilgece Munzur Bavanın efsanesini anlatması yada Ovacıkın etkileyici doğa güzelliğinin fotoğraf tarzında sunulması, tekrar yaz mevsimi ve sonbahara geçiş ve bir kış Beyaz bir mezar başında ağıt yakan Dersim kadınları ve batan bir güneş ile son buldu film.



Kaynak
canercanerik.com
23.06.2007





Dersimli Firik Dede Hakka yürüdü

Dünya şiiriyle gönüllerimize taht kuran, yol önderimiz, pirimiz ve Cemevimizin gitar hocasının dedesi olan Seyfi Firik Dede bugün Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur. Yakınlarına Yaradan’dan sabır ve başsağlığı diliyoruz. Firik Dede‘nin cenazesi 11 Temmuz günü Bağcılar Hacı Bektaş-ı Veli Kültür ve Tanıtma Derneği Genel Merkezi’nden memleketi olan Dersim’e kaldırılacaktır. Tüm sevenlerine duyurulur.

Bağcılar Hacı Bektaş-ı Veli Kültür ve Tanıtma Derneği Genel Merkezi Yönetimi
Dernek Tel - 0212 435 39 93

Firik Dede’nin hikayesi…
Buket Aydın, klasik biyografik belgesellerden farklı olarak Firik Dede’nin hikayesini, Ovacık’da akıp giden yaşamın içerisinden seçtiği sekiz mevsim ve hayatın içerisinden yüzlerce tanıklıkla aktarıyor. 105 yaşına gelmiş olmasına rağmen, tüm ihtiyaçlarını kendisi gideren, hayata ilk günkü kadar bağlı bir insan portresi çıkıyor karşımıza. Bandolar eşliğinde öğrencilerin geçit törenini izliyor kimi zaman… Uzun yollardan yalnız başına yürürken kimi zaman çıkıyor karşımıza… Baharda, yada Kara kışın içerisinde, Ayin-i Cem’e giderken ve burada fiziksel zorluklara rağmen “gereğini” yerine getirmesine tanıklık ediyoruz. Kameranın kendisini görüntülediğini farkında olsa da, oturduğu tabureyi ters çevirip önünden akıp giden insanları izlemesi, uzandığı yatağında yaşın getirdiği olgunluk ve rahatlıkla usulca konuşmaları…

Tüm bu dingin ve kamil havayı dağıtmak istercesine, Dersim’in asi yüzünü ortaya koyarcasına Yönetmen Aydın, Ovacık’daki hayatla paralel olarak Firik Dede’nin öyküsünü aktarırken, şaşırtıcı bir tarza imza atmış. Olmadık yerde ortaya çıkan bir kız çocuğunun popüler bir türkü söylemesi, üç köpeğin koşuşturması, sonbaharda otlayan koyunlar, kışın karın içerisinde kendini temizleyen bir kısrak, durmadan ekmek pişiren kadınlar, içilen sigara ve çayın bolluğu… Gündüzden geceye geçişler… Cem yapılırken, ekmek pişiren bir kadının araya girmesi ve üç cümle etmesi… Bu ve buna benzer alışılmış kalıpların dışında filme ilgiyi sürekli kılan radikal bir yöntem… Üç kadının, iki adamın yada Firik Dede’nin tatlı sohbetine tam kendini kaptırırken, anlatının sert bir şekilde kesilmesi ilk anda, izleyiciyi ciddi olarak rahatsız ediyor. Ama bu rahatsızlık, bu canlanma seyirciyi değim yerindeyse “izleyici - seyirci” olmaktan çıkartıp “Tanık” konumuna getiriyor, bir sonraki anlatıya daha dikkatli yönelmesini sağlıyor.

Eski toprağın güzelliği
İlerlemiş yaşı nedeniyle Firik Dede filmde hiçbir şey yapmayan ve varlığıyla yeten bir başrol oyuncusu imajı uyandırıyor. Ekmek pişiren bir kadın, hayvanları otaran bir adam hayatlarının içerisindeki Firik Dede’ye ilişkin anılarını anlatıyor ve onun “insan-ı kamil” mertebesine yükselişine dair tanıklıklarının altını çiziyorlar. Ama, yönetmenin filmi çektiği bölgede kurduğu sıcak ilişkiler, filmi daha izlenir kılıyor. Yaşlı insanların sohbetleri ve inatla birbirlerine yönelik bilgece tuzak soruları ve bunlara karşılık verilen bilgece yanıtlar şaşırtıyor. Örneğin, filmin ortalarında, Firik Dede’nin tanıklığında sohbet eden üç yaşlı, “Ahiret” günü esprileri yapıyor. Ömürlerinin sonbaharını, ilk Bahar güzelliğiyle yaşayan Dersim yaşlıları, “Sana, ahirette, ‘dünyada ne yaptın?’ diye sorulursa, ne cevap verirsin ? ” sorusuna, “Hiçbir cevap vermem. ‘Ne Türkçe, ne Kirmanciki, nede Gurmanciki biliyorum’ derim onlara” gibi ölüme, kendilerine dayatılan korkulara Alevi felsefesinin getirdiği rahatlık içerisinde zeki cevaplar veriyorlar… Birbirlerini sevgi dolu bakış ve gülüşlerle iğneleyen sorular, kameranın varlığını farkında olarak devam eden “resmi” sohbetten bıkma ve bir süre sonra kendisi olma ve son cümleyi seyirciyi kahkahalarla güldürecek kadar yapılan zekice espriler… Filmin en önemli ve en ilgi çekici bölümlerinden birisinin, birbirleriyle yaşıt - yaşlı - insanların diyalogları oluşturuyor. Dönem dönem karenin içerisine giren gençlerin sohbetleri çoğunlukla Türkçe konuşmanın getirdiği resmiyeti barındırırken, yaşlılar, kürtçe’nin getirdiği rahatlığı sonuna kadar kullanıyor ve açıkçası gençlerin papucunu dama atıyorlar…

Erzincan’da dedelik eğitimi…
Film’de çocukluğundan başlayarak bu güne kadar gelen sıralı bir yaşam öyküsü bulunmuyor. Yönetmen Aydın, bunun yerine, filmin çeşitli yerlerine başarılı bir şekilde serpiştirdiği anlatı ve tanıklıklarla öyküyü film sonunda başarılı bir şekilde tamamlatıyor. Görsel olarak yaptığı başarılı kurguyu sözlü olarak da başarıyla gerçekleştiriyor. Her tarafta bırakılan bir parça, bir, iki, üç diye beklerken dördüncü anlatımda tamamlanıyor. Ancak Firik Dede ve Ovacık Aleviliğine dair tanıklıkta ilginç bir gerçeklikle karşılaşıyoruz. Kürt Alevilerinden olan Ovacık bölgesinde, filmde göründüğü kadarıyla ibadet dili olarak Türkçe çıkıyor. Filmde, konuşma ve şarkıların Kirmanciki ve Türkçe olarak iki farklı dilde olduğunu da küçük bir parantez olarak belirtmeliyim burada. Ayin-i Cem yaparken, Munzur kenarında çıla –mum- yakıp dualar edilirken Türkçe’nin ibadet dili olduğuna Tanık oluyoruz. Günlük yaşamda Kirmanciki - Zazaca- kullanan insanların ibadet dili olarak Türkçe’yi seçme nedenini ise filmin sonuna doğru öğreniyoruz. Birkaç nesildir dedelik yapan aile, oğulları Firik Dede’yi eğitim için Erzincan’a, Türk Alevilerin yanına göndermiştir. Dersim’in diğer bölgelerinde yer alan Kürtçe ibadetlerin yerini Firik Dede’nin yönettiği ayinlerde Türkçe’nin almasının tek nedeni de bu olsa gerek… Pülümür, Nazımiye ve Dersim Merkez gibi bölgelerde daha çok “Düzgün Bava” vurgusuna Tanık olurken, Firik Dede’nin ettiği dualar ve katıldığı ayinde Hazreti Ali ve Pir Sultan Abdal, Hac, Müslümanlık ve Allah vurgusu daha ön plana çıktığına film sayesinde tanıklık ediyoruz.


imranlitv.files.wordpress.com