Yapım Tarihi - 2007
Süre - 00:52:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe, Betacam
Yönetmen - Necati Sönmez
Oyuncular - Salih Sezgin, Halit Çelenk, Şevket Fettahoğlu
Türkiye’de ölüm cezası 2002’de kaldırıldı; en son cezalar 1984’te uygulandı. Bu
arada, cumhuriyetin kuruluşundan beri 15'i kadın toplam 712 kişi, başkalarına
"ibret olsun diye" idam edildi. Belgesel, Türkiye’de yaşanmış uygulamalar
üzerinden ölüm cezasına insani bir bakış açısıyla yaklaşıyor. Seyirciyi pek çok
infaza sahne olan Tarihi Sinop Cezaevi ve Ankara Merkez Kapalı Cezaevi (Ulucanlar)
gibi mekânlarda dolaştırırken, mahkûmların son anlarına tanıklık etmeye
çalışıyor; bunun olanaksızlığını bilerek… Ve hayatı darağacında sonlanmış olan
yüzlerce kişi adına şu soruyu soruyor- Bu insanları niye öldürdük?
“Niye bu insanları öldürdük?”
Yönetmen Necati Sönmez’in “İbret Olsun Diye” belgeseli 26. Uluslararası İstanbul
Film Festivali kapsamında ilk kez seyirciyle buluştu. Belgesel, Türkiye
Cumhuriyeti tarihinde 712 idam kişinin idam edilişini gözler önüne sererken,
“Biz bu insanları niye öldürdük” sorusunu soruyor.
Türkiye’de ölüm cezası 2002’de kaldırıldı; en son cezalar 1984’te uygulandı.
Cumhuriyetin kuruluşundan 1984 yılına kadar 15'i kadın toplam 712 kişi,
başkalarına "ibret olsun diye" idam edildi. ‘’İbret oldu mu, olmadılar mı?’’
tartışması her zaman hafızalarda taze dururken, Necati Sönmez bu soruyu
sorgulamak için “İbret Olsun Diye” bir belgesel çekti.
Belgesel, Türkiye’de yaşanmış uygulamalar üzerinden ölüm cezasına insani bir
bakış açısıyla yaklaşırken, dönemin tanıklarını da konuşturuyor. Seyirciyi pek
çok infaza sahne olan Tarihi Sinop Cezaevi ve Ankara Merkez Kapalı Cezaevi
(Ulucanlar) gibi mekânlarda dolaştırırken, mahkûmların son anlarına tanıklık
etmeye çalışıyor, idamların ağırlığını tekrardan hissettiriyor…
6 YIL İDAMI BEKLEMEK…
İzleyenlere duygulu anlar yaşatan, yer yer film içinde alkış alan belgesel,
tanıklıkların söylemleriyle kendini daha güçlü kılıyor. Tanıklardan biri Salih
Sezgin… Sezgin 1980’lerin başında idam cezası alır, Diyarbakır Cezaevinde Sinop
Cezaevine sürgün edilir. Sezgin 6 yıl idam edilmeyi bekler. Ölümün soğukluğu hep
ensesinde hisseden Sezgin, “Geceleri saat 3-4’de kadar uyumazdım” diyor. Sonra
idam cezası bozulan ve 2000’lerin başında serbest bırakılan Sezgin, o dönemleri
hiç unutmaz.
Tarihi Sinop Cezaevi kapatıldıktan sonra müzeye çevrilir ve Sezgin ile yönetmen
Sönmez cezaevine gider, gezer, Sezgin’in yattığı, ölüm beklediği yerler, diğer
mahkumların idam edildiği yerleri görürler. Sezgin duygulanır, duygularını dile
getirmeye çalışır ama duygular yerine gözyaşları akar ve seyirciye ulaşır bu
gözyaşı.
“İbret Olsun Diye”, Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Ahmet Aslan’ı anlatır, sözü o
geceyi yaşayan, onların avukatı Halit Çelenk’e bırakır. Çelenk yaşlı haliyle
tekrar yaşar o geceyi anlatırken. Sürekli sözleri ağzına tıkanır, yutkunur,
ağlar, burun temizleyerek anlatmaya çalışır, seyirciler alkışlar filmin
ortasında…
10-15 KİŞİNİN İDAM CEZASINI VERDİM
Yönetmen Necati Sönmez dönemin diğer tanıklarından idam vermiş bir hakimi,
idamları görmüş gardiyanı bulur, tarafları tamamlar. “O zaman 10-15 idam
cezasını ben verdim” diyen dönemin hakimi Şevket Fettahoğlu, “O zaman yasalar
böyleydi, biz de idam cezaları kesiyorduk” diyor. Bir soru üzerine “Şimdi olsa
böyle kararlar vermezdim” diyor.
Ve sözü 19 yıl Tarihi Sinop Cezaevinde gardiyanlık yapan, sonra emekli olan
Gardiyan Hasan Gör alır. Gör, şimdi de aynı cezaevinde ama bu sefer başka
görevle, turist rehberi olarak çalışır. Eski gardiyan Hasan Gör, belgesel için
kamera karşısına geçerken, cezaevini gezdirir, hücreleri anlatır, idamların
yapıldığı avluyu gösterir ve “Burada idamlar oldu. Ben bakmadım” der, yutkunur,
kelimeler boğazına takılır.
İlk kez seyirciyle buluşan 48 dakikalık “İbret Olsun Diye” diye belgeseli hayatı
darağacında sonlanmış olan yüzlerce kişi adına şu soruyu soruyor- Bu insanları
niye öldürdük?
26. Uluslararası İstanbul Film Festivali, Ulusal Belgesel Film Yarışması. 2007
44. Antalya Film Festivali, Kısa Film ve Belgesel Yarışması. 2007
Kaynak
İstanbul Film Festivali Web Sitesi
ANF NEWS AGENCY, İSTANBUL 14.04.2007
İ B R E T O L S U N D İ Y E
Yönetmen- Necati Sönmez
Senaryo, Kurgu & Yapım- Emel Çelebi,
Necati Sönmez
Kamera- Necati Sönmez, Özlem Günhan, Ender Yeşildağ
Müzik- Nazım Çınar
Katılanlar- Halit Çelenk, Salih Sezgin, Şevket Fettahoğlu, Hasan Gör
Mektuplar- Erdal Eren, İlyas Has, Hıdır Arslan, Kadir Tandoğan
Seslendirme- Mustafa Ergin, Uğur K. Güler
Danışmanlar- M. Semih Gemalmaz, Uğur Kutay
Format- DVCAM
Süre - 50 dk.
Yapım yılı- 2007
Türkiye’de ölüm cezası 2002 yılında kaldırıldı; en son cezalar 1984’de
uygulandı. Bu arada, Cumhuriyetin kuruluşundan beri 15'i kadın toplam 712 kişi,
başkalarına "ibret olsun diye" idam edildi.
Ölüm cezasının en çok gündemde olduğu dönemlerde bile, konu genellikle belli
başlı siyasi vakalar ya da ‘haksız yere asılanlar’ argümanı üzerinden
tartışıldı. Sonunda AB uyum çabaları çerçevesinde yasadan kaldırıldı, ama ölüm
cezasını savunanlar hiç eksik olmadı.
Belgesel, Türkiye’de yaşanmış uygulamalar üzerinden ölüm cezasına insani bir
perspektiften yaklaşıyor. Seyirciyi pek çok infaza sahne olan Tarihi Sinop
Cezaevi ve Ankara Merkez Kapalı Cezaevi (Ulucanlar) gibi mekanlarda
dolaştırırken, mahkumların son anlarına tanıklık etmeye çalışıyor; bunun
olanaksızlığını bilerek… Ve hayatı darağacında sonlanmış olan yüzlerce kişi
adına şu soruyu soruyor- Bu insanları niye öldürdük?
“İnanın bu yaşımda ölmeme değil sizleri arkada gözüyaşlı bıraktığıma üzülüyorum.
Benimki bir anlık bir şey ya sizler ömür boyunca içinizde bir burukluk, bir acı
duyacaksınız. (…)
“Bu mektup elinize geçtiğinde ben ölmüş olacağım. Üzgün değilim. Cezaevlerinde
ömür boyu sürüneceğime, hem kendimi hem de sizi yıpratacağıma böylesi daha iyi
oldu.
Zaman her şeyin üstünü örter, belki tam anlamıyla olmasa bile büyük oranda
örter.”
Kadir Tandoğan, 25 Haziran 1981
(Aynı günün sabahı 03:30’da asıldı.)