Yapım Tarihi - 2012
Süre - 00:52:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe
yönetmen - muhammet Çakıral
yapımcı - muhammet Çakıral
görüntü yönetmeni- Oğuz çiçek
danışman- prof. dr. nasrullah hacımüftüoğlu
müzik- fatih pestil
prodüksiyon amiri- Erdal eksert
yürütücü yapımcı- turhan yeşilçiçek
yapım - trabezunta film
1869 tarihli Trabzon Of salnamelerinde (eski of- Çaykara, Dernekpazarı, Hayrat,
Köprübaşı, bu günkü beş köy ve Of) 350 irili ufaklı medrese olduğu ve bu
okullarda 2400'e yakın öğrencinin eğitim aldığı belgelenmiştir. Bizler bu
belgeden yola çıkarak "eski of medreseleri"nin izini sürdük.
Eski Of Medreseleri Belgeseli
Trabzon deyince öncelikle akla kültür, sanat, edebiyat ve futbol gelir. Trabzon
deyince deniz, bir tabloyu andıran doğa ve emsalsiz yaylalar gözümüzün önünde
canlanır. Oysa Trabzon’un sadece doğası değil, dinî ilimleri gelecek nesillere
aktaran hocaları da meşhurdur. Zira bu şehrin birbirinden değerli ilmî
şahsiyetleri de zihinlere kazınmıştır. Özellikle Of deyince akla medreseler ve o
eğitim yuvalarında karşılıksız hizmet veren birbirinden kıymetli hocalar
gelmektedir. Bu yörenin donanımlı hocaları büyük gayretler göstererek dine ve
ilme hizmet etmişlerdir. Onun içindir ki Of deyince derin hocaların hatıra
gelmesi boşuna değildir. Bu bereketli vadiden yayılan dinî ilimler, ülkemizin
değişik yörelerinde yankı bulmuştur.
Geçmişte Of, Çaykara ve Köprübaşı’nda derin âlimler yetişti. Bugüne kadar Of’un
derin hocaları hep kulaktan kulağa konuşuldu; zor şartlarda fedakârca
gerçekleştirdikleri hizmetler anlatıldı. Cumhuriyet döneminde medreseler
kapatıldıktan sonra bile medrese eğitimi bir şekilde el altından devam
ettirildi. Hocalar, evlerinin bir bölümünü öğrencilerini yetiştirmek için
medrese olarak kullandı. Buradan yetişen talebeler, birikimlerini ilahiyat
fakültelerine taşıyarak paylaştılar. Fakat bunlar bugüne kadar bir belgesel film
bütünlüğünde anlatılamadı. Oysa bu gelenek günümüzde devam ettirilemediği için
kaybolma tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Bölgesinin değerlerini yaşatmak isteyen
Muhammet Çakıral bu işe de el attı.
Trabzonlu Yapımcı-Yönetmen Muhammet Çakıral, bugüne kadar gerçekleştirdiği
birçok güzel çalışmaya “Eski Of Medreseleri” adlı belgesel filmi de ekledi. 23
Mart 2012 Cuma günü Trabzon Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi’nde “Eski Of
Medreseleri” adlı belgeselin gösterimi vardı. Gösterim öncesi belgeseli
seyretmeye gelenlere bir kokteyl verildi. Belgesel filminin gösteriminden evvel
filmin yönetmeni Muhammet Çakıral şunları söyledi:
“2009 yılında Karadeniz’deki göçlerle ilgili ‘Yılkı Atları’ adında bir belgesel
çektim. Çaykara’nın Köknar Köyü’nde gerçekleştirdiğimiz çekimler sırasında
birçok eve misafir olduk. Ve evlerde çok fazla kitap olduğunu, insanların kitap
okuduğunu fark ettik. Kitapların eski ve çok değerli el yazması olduğunu gördük.
Orada birçok evin Osmanlı döneminde medrese olduğunu öğrendik. Daha sonra ‘Yılkı
Atları’ belgesel filminin kurgusunu yaparken aklıma medreseleri belgesel yapma
fikri geldi. Araştırmaya ve medreselerin izini sürmeye başladım. İstanbul’daki
arşivleri inceledim. Karşıma Türkçeye çevrilmiş Trabzon Salnameleri çıktı. O
salnamelerde 1869 yılında Of’ta 350 medresenin olduğu yazıyordu.”
Çaykaralı Muhammet Çakıral’ın yönetmenliğini yaptığı “Eski Of Medreseleri” adlı
belgesel geçmişe ayna tutuyor. Bu belgesel bize pek çok şey öğretiyor. Bilindiği
gibi Of ve Çaykara’yı içine alan Solaklı Vadisi, Osmanlı döneminde adeta
üniversiteler diyarıydı. O zamanlar her köyde bir değil, birkaç medrese
mevcuttu. 1869 tarihli resmi belgelere göre, sadece Of’ta (1940’lı yıllara kadar
Çaykara, 1980’lere kadar Dernekpazarı ilçeleri de Of’a bağlıydı) 350 medrese,
2.364 öğrenci bulunmaktaydı. Oflu müderris Hacı Hasan Efendi’nin son nefesine
kadar dinî eğitim vermeye devam ettiğini ve daha birçok bilgiyi bu belgeselden
öğreniyoruz. Geçmişinden habersiz kalmamaları için bu belgeseli özellikle
gençlerin seyretmesini isterim. Zira gençlerin o büyük insanlardan alacakları
pek çok ders vardır.
“Eski Of Medreseleri” belgeselini Muhammet Çakıral yönetti. Danışmanlığını
Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Nasrullah Hacımüftüoğlu
yaptı. Görüntü yönetmenliğini Oğuz Çiçek’in yaptığı belgeselde Erdal Eksert de
yardımcı yönetmen olarak görev aldı. Bu belgeselde sadece Of’la yetinilmemesini,
kapsamın geniş tutulmasını isterdik. Zira o zamanlar bu coğrafyaya dâhil olan
Köprübaşı ve Beşköy medreselerinden hiç bahsedilmiyor. Oysa orada da çok önemli
dinî eğitim kurumları vardı. Eksikleri olmasına rağmen bu belgeselin büyük bir
boşluğu doldurduğunu söyleyebiliriz. Belgeselin hazırlanmasında emeği geçenleri
yürekten kutluyor, benzer çalışmaların devamını diliyorum. Gün yüzüne
çıkarılmamış nice değerlerimiz ve değerlilerimiz, vefalı insanları bekliyor.
M.Nihat Malkoç
30/03/2012
sayhadergi.com
Eski Of Medreseleri Belgeseli tanıtıldı
Trabzon Belediyesi'nin de desteklediği "Eski Of Medreseleri" belgesel film
gösterimi Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi'nde gerçekleştirildi.
Etkinliğe, Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar, milletvekilleri Safiye
Seymenoğlu, Oktay Saral, Aydın Bıyıklıoğlu, Trabzon Valisi Recep Kızılcık,
Akçaabat Belediye Başkanı Şefik Türkmen ve daha birçok davetli katıldı.
Eski Of Beldesi'nin (Bugünkü Çaykara, Dernekpazarı, Hayrat ve Köprübaşı) bir
üniversite şehri olduğunu belirten Trabzon Belediye Başkanı Orhan Fevzi
Gümrükçüoğlu, bu bölgede 350 irili ufaklı medresenin olduğunu ve bu okullarda
2364 öğrencinin eğitim gördüğünü söyledi.
Gümrükçüoğlu,"Tevhid-i Tedrisat yasasına kadar gerçekten orada icazet alan
âlimler tüm İslam Coğrafyası'nda geçerli olan üniversite mezunlarıydı. O âlimler
tüm İslam Dünyası'nda bu hizmeti en ehliyetli biçimde verebiliyorlar"
ifadelerini kullandı. Belgeselin 1 yıllık çalışmanın eseri olduğunu belirten
Başkan Gümrükçüoğlu, belgeselin bir tabiat harikası olan o bölgeyi tanıtan bir
eser olduğunu söyledi. Gümrükçüoğlu, konuşmasının sonunda emeği geçenlere
teşekkür ederek, plaket takdim etti.
Etkinlik sonunda bir konuşma yapan Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar,
tarihin unutulmaması gerektiğini belirterek "Böyle bir belgeseli bize sunan
arkadaşlarımıza çok teşekkür ediyoruz. Tarihimizin böyle gösterilerle
unutulmaması bizleri son derece mutlu etmiştir. İlim deyince biz konuşamayız;
ilim İslam'ın eseridir, ilahiyatın eseridir. Bizim o günkü medreseler üniversite
öğretiminin verildiği yerlerdir. İlim yuvalarının tekrar hatırlatılması
konusunda gayret gösteren herkese teşekkürlerimi sunuyorum" şeklinde konuştu.
turizmden.com
Ofli hocalari çok yanliş bilursunuz
Yapımcı-yönetmen Muhammet Çakıral, Eski Of Medreseleri adlı belgeselle bugün
küfürbaz olarak tanınan Oflu hocaların tarihini anlattı. Aslında onlar alim,
yaşadıkları Solaklı Vadisi ise Osmanlı döneminde bir üniversite şehriymiş.
Trabzon denince aklınıza ilk ne geliyor? Denizi, yeşilliği, futbolu ve esprili
insanları... Oysa Trabzon’un sadece doğası ve komik insanları değil, dini
ilimleri gelecek nesillere aktaran hocaları da meşhur. Pek çoğunuzun aklına Oflu
hocaların geldiğini biliyoruz. Biz de zaten onlardan bahsediyoruz ama
anlatacaklarımız bilinenden farklı. Zira Oflu hocalarla ilgili genel kanı
onların nüktedanlığı, espri yaparken de ağzının bozuk olması. Onlarla ilgili
kitaplar yazılıyor, internette videolar yayınlanıyor. Hocalar hakkında
insanların çok yanlış bilgilere sahip olduğunu düşünen Trabzonlu
yapımcı-yönetmen Muhammet Çakıral ise bu hocaların aslında bilinenden ne kadar
farklı olduğunu anlatmak için kolları sıvadı. Çakıral, Eski Of Medreseleri adlı
bir belgesel çekti. Belgesele göre Oflu hocalar son derece kültürlü, Of ve
Çaykara’yı içine alan Solaklı Vadisi ise Osmanlı döneminde adeta üniversiteler
kentiymiş. Kısa bir süre sonra TRT’de gösterilmeye başlanacak belgesel, 1800’lü
yılların sonunda Trabzon ve çevresindeki dönemin üniversitesi olarak anılan
medreseleri ve yöre halkına kattığı değerleri anlatıyor.
Sadece Of’ta 350 medrese vardı
Danışmanlığını Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr.
Nasrullah Hacımüftüoğlu’nun yaptığı belgesel, Çakıral Karadeniz’de bir başka
belgesel çekerken kendiliğinden ortaya çıkmış- “2009’da Yılkı
Atları adında bir belgesel hazırlarken Karadeniz’de köylere misafir olduk. Bu
evlerde çok fazla kitap olduğunu fark ettik. Kitaplar, eski ve çok değerli el
yazmalarıydı. Bölgedeki pek çok evin tarihinin 1400’lü yıllara dayanan
medreseler olduğunu öğrendik. Aklıma medreseleri belgesel yapma fikri geldi.
Çünkü Oflu hocalara karşı oluşan algı çok çirkindi. İstanbul’daki arşivleri
inceledim. Karşıma Türkçeye çevrilmiş Trabzon Salnameleri çıktı. O salnamelerde
1869 yılında sadece Of’ta 350 medrese ve 2 bin 364 öğrenci olduğu yazıyordu.
Rize ve Trabzon’da bile birkaç medrese varmış. Of bölgesinin o yıllarda en fazla
eğitim kurumu olan bölge olduğu ortaya çıkıyor.”
Medrese olan evlerde o yıllarda 60-70 öğrencinin eğitim aldığını belirten
Çakıral, değişik kaynaklarda Trabzon’un Osmanlı tarafından fethinden önce de
bölgede medreseler bulunduğunu yazdığını anlatıyor- “Müslümanlaşmadan önce de
bölgede çok iyi papaz okulları varmış. Medreseler ise 1400’lü yıllarda
yaygınlaşmış ve bu 1924’teki Tevhid-i Tedrisat Kanunu’na kadar sürmüş. Kanundan
sonra yasaklanınca bile evlerde gizlice medrese eğitimi devam etmiş. Dönemin Of
medreselerinden mezun olanlar ihtisaslarını İstanbul’daki Fatih ve Süleymaniye
Darülfünun’larında sürdürmüş. Buralardan müderris olanlar tekrar Of bölgesine
dönmüş. 55 kilometrelik Of vadisinin, bir nevi dönemin üniversiteler şehri
olduğu ortada. Bu durum imam hatip okullarının yaygınlaşmasına kadar devam
etmiş.”
Atatürk sadece orada izin vermiş
Çakıral, Cumhuriyet döneminde Harf İnkılabı’ndan sonra yöre halkının birden
cahil durumuna düştüğü görüşünde. Çakıral, halkın Cumhuriyet’e karşı çıkmadığını
sadece kırgın olduğunu anlatıyor- “Cahil bırakıldıkları için çok üzülmüşler.
Düşünsenize bu kadar gönül verdikleri bir mesele birden yok sayılıyor. Ancak
yasaklandıktan sonra bile ev medreseleri eğitime gizlice devam etti. Bu duruma
dayanamayan Mehmet Kurtlu Aşık Hoca 1930 yılında Ankara’ya gidiyor. Medreselerin
devamı hakkında Atatürk’ten izin istiyor. Atatürk de sadece Of’taki medreseleri
kapsayan izni çıkartıyor. Çünkü bu geleneğin çok önemli olduğunu düşünüyor.
Belgesel için sekiz aile ile görüştüm. Ellerindeki kitaplara bakıp bakıp
okuyamadıkları için ağlıyorlardı.”
Hukukun temelleri atıldı
ESKİ Of Medreseleri belgeseline danışmanlık yapan Atatürk Üniversitesi İlahiyat
Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Nasrullah Hacımüftüoğlu da Of’taki medrese
geleneğinden gelen bir isim. Of medreselerinin o dönemde fakülte yerine
geçtiğini söyleyen Hacımüftüoğlu “Çünkü 15-20 yıl fiili eğitim ve öğretimin
yapılan kurumlardı. Mükemmel bir ilahiyat eğitimi vermişlerdir. Zamanında
medreselerden aldığınız icazet diploma niyetine geçerdi, o kadar önemli
kurumlardı. Medreseler sayesinde en adil hukukun başladığı yeri Of olarak
gösterebiliriz. Buradaki eğitim toplumsal bir mirastır. Medreseleri tarihimizin
temel kurumları olarak görüyorum” diyor.
Pek çok alim yetişti
Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde görev yapan Prof. Dr. Yunus Vehbi
Yavuz ise Of’u önemli bir ilim merkezi olarak adlandırıyor- “Anadolu’ya İslam
girdiği andan itibaren medreseler de Anadolu’ya yerleşti. Gerek Selçuklular
gerekse Osmanlılar İslam’a büyük önem verdi. İlim İstanbul’dan Anadolu’ya
yayıldı, Of’ta en parlak günlerini gördü. Pek çok alim yetişti. Benim büyüklerim
de o medreselerde eğitim gördü.”
Fatma Karaman
fatmak@stargazete.com
1 Nisan 2012
'Eski Of Medreseleri' Belgesel Filminin Galası Yapıldı
Trabzon Of İlçesi’nin tarihi değerlerini oluşturan medreselerinin unutulmaması
için yönetmen Muhammet Çakıral tarafından yapılan belgesel filminin galası
Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi’nde gerçekleştirildi.
‘Eski Of Medreseleri’ adlı belgesel filminin galasına Çevre ve Şehircilik Bakanı
Erdoğan Bayraktar, Trabzon Valisi Dr. Recep Kızılcık, Rize Valisi Seyfullah
Hacımüftüoğlu, Trabzon Belediye Başkanı Dr. Orhan Fevzi Gümrükçüoğlu, Rize
Belediye Başkanı Halil Bakırcı, Ak Parti Trabzon Milletvekilleri Safiye
Seymenoğlu ve Aydın Bıyıklıoğlu, Ak Parti İstanbul Milletvekili Oktay Saral, KTÜ
Rektörü Prof Dr. İbrahim Özen, ilçe belediye başkanları, kamu kurum ve
kuruluşları temsilcileri ve çok sayıda davetli katıldı.
Galada bir konuşma yapan Bakan Bayraktar, tarihin unutulmaması gerektiğini
belirterek "Böyle bir belgeseli bize sunan arkadaşlarımıza çok teşekkür
ediyoruz. Tarihimizin böyle gösterilerle unutulmaması bizleri son derece mutlu
etmiştir. İlim değince biz konuşamayız; ilim İslam'ın eseridir, ilahiyatın
eseridir. Bizim o günkü medreseler üniversite öğretiminin verildiği yerlerdir.
İlim yuvalarının tekrar hatırlatılması konusunda gayret gösteren herkese
teşekkürlerimi sunuyorum" dedi.
Bakan Bayraktar konuşmalarının ardından belgesel filmde emeği geçen isimlere
plaket verdi.
trabzon.gov.tr
24.03.2012
Markalaşma yolunda sanatın güçlü desteği
Trabzonlu Yapımcı-Yönetmen Muhammet Çakıral, Trabzon’un tarihi ve kültürel
mirasını belgelemeye devam ediyor. Çakıral, son olarak Of ve Çaykara bölgesinde
bulunan ve Osmanlı döneminde eğitim veren medreselerin belgesel filmini çekti.
Çakıral, “Trabzon’a ait her türlü tarihi, kültürel ya da folklorik ne varsa
çekmeye hazırız. Bunlar Trabzon’un markalaşmasına destek verecek nitelikte
değerlerdir” dedi. Çakıral ile ‘Eski Of Medreseleri’ belgesel filmi ve yeni
projeleri hakkında konuştuk.
KİTAPLAR VE İNSANLAR
Medreseleri konu alan bu belgesel fikri nereden doğdu?
2009 yılında Karadeniz’deki göçlerle ilgili ‘Yılkı Atları’ adında bir belgesel
çektim. Çaykara’nın Köknar Köyü’nde gerçekleştirdiğimiz çekimler sırasında
birçok eve misafir olduk. Ve evlerde çok fazla kitap olduğunu, insanların kitap
okuduğunu fark ettik. Kitapların eski ve çok değerli el yazması olduğunu gördük.
Orada birçok evin Osmanlı döneminde Medrese olduğunu öğrendik. Daha sonra ‘Yılkı
Atları’ belgesel filminin kurgusunu yaparken aklıma medreseleri belgesel yapma
fikri geldi. Araştırmaya ve medreselerin izini sürmeye başladım. İstanbul’daki
arşivleri inceledim. Karşıma Türkçeye çevrilmiş Trabzon salnameleri çıktı. O
salnamelerde 1869 yılında Of’ta 350 medresenin olduğu yazıyordu.
SALNAMELER Yol GÖSTERDİ
Bu çok büyük bir rakam… Sadece Of mu yoksa diğer ilçeler de var mı?
Evet, gerçekten çok büyük ve şaşırtıcı bir sayı... Düşünebiliyor musunuz?
Sahilden 5 kilometre içerde bir vadi alanında 350 medrese varmış. Bu eski Of
dediğimiz, Çaykara, Dernekpazarı, Hayrat bölgesini kapsıyor. O dönemlerde Ordu,
Giresun ve Rize’nin Trabzon’un ilçeleri olduğunu görüyoruz. Bu medreselerden
Rize’de 2, Trabzon’da 9, Vakfıkebir’de 2 tane var. Bu medreselerde kayıtlı
olarak 2 bin 347 öğrenci ve bunların başında da Müderrisler (Profesör)
bulunuyordu. Eski Of vadisi bir üniversite vadisiydi. Bu medreselerden mezun
olanlar daha sonra İstanbul Fatih ve Süleymaniye medreselerinde doktora ve
mastır yapmışlar. Hatta Cumhuriyet sonrası da bunlara üniversitelerden denklik
diploması verilmiş. Bu bilgileri Trabzon salnamelerinden alıyoruz. Hedefimize
ulaşıp araştırmalarımızı tamamladıktan sonra elimizdeki verilerden çok güzel ve
doyurucu bir belgesel çıkacağına karar verdik.
HATA KALDIRMAZ
Medreseler, çok iddialı ve hassas bir konu… Tam doğru bilgilere ulaşmak çok
önemli diye düşünüyorum…
Evet, çok iddialı ve hassas bir konu, yanlışa ve hataya düşmemek lazım,
dolayısıyla bir danışmana ihtiyaç duyduk. Bu işi en iyi bilen kişinin Erzurum
Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekanı Nasrullah Hacımüftüoğlu (Rize
Valisi Seyfullah Hacımüftüoğlu’nun ağabeyi) olduğunu öğrendik. Kendisine
ulaştık, projeyi anlattık, bizimle seve seve çalışacağını söyledi.
Atatürk’TEN İZİN
Çekimler ne kadar sürdü, 350 medreseden kaç tanesi ayakta kaldı?
Film ekibimiz; görüntü yönetmeni Oğuz Çiçek, prodüksiyon amiri ve yönetmen
yardımcısı Erdal Eksert, fotoğrafçı Murat Sarı ile ev ev dolaşarak belgesel
çekimlerine başladık. Çekimler 20 gün sürdü. Medreseler konusunda uzman
kişilerle, Bölgedeki halkla röportajlar yaptık. Çekimler sırasında gördük ki; bu
350 medreseden bina olarak 5-6 tanesi ayakta kalabildi. Bunu yanında çok
enteresan bir şeyi de öğrendik, 1930’lu yıllarda Of’un Uğurlu köyünde yaşayan
Mehmet Kutlu Aşık Hoca, Ankara’ya gidip Atatürk’ten sözlü ve yazılı izin alarak,
Uğurlu köyünde bir medresenin, hoca yetiştirmek üzere kuran kursu olarak devam
etmesini sağlamış. Bu olay tarihe düşülmüş çok önemli bir nottur.
KİTABİ HAMDİ EFENDİ
Trabzon’la ilgili başka projeleriniz var mı?
Trabzon’a ait her türlü tarihi, kültürel ya da folklorik ne varsa çekmeye
hazırız. Bunlar Trabzon’un markalaşmasına destek verecek nitelikte değerlerdir.
Yakında yine Trabzon’da Cumhuriyet öncesi eğitim veren kolejlerin konu edildiği
bir belgesel çalışmasına başlayacağız. Trabzon’da İtalyanca, Rumca, Farsca,
Arapça, İngilizce eğitim veren kolejler vardı. Biz bunları panoramik olarak
resimler üzerinden anlatacağız. Trabzon’da Kitabi Hamdi Efendi (Başman) vardı.
Bu kişi Trabzon’un ilk kitapçısıdır. O dönemin de fotoğrafçısıdır. Çektiği
fotoğrafları İsviçre’ye gönderirmiş, orada basılan fotoğraflar 3 ayda Trabzon’a
gelirmiş. Müthiş bir arşiv bırakmış torunlarına. İstanbul’da yaşayan torunları
bu arşivi kullanmamıza izin verdi. Dedelerinin belgeselinin çekilmesini de
istiyorlar. Trabzon’da dedelerinin kitapçı dükkanının bulunduğu yere de basın
müzesi kurulması talepleri var. İnşallah bütün bunlar gerçekleşir de Trabzon’un
tarihi derinliklerinde kalan bütün kültürel varlıkları bir müze haline
getirilir. Eski Of medreseleri belgeselini çekerken bir amacım da o bölgede bir
Of medreseleri müzesinin açılmasını sağlamaktı. Medreselerden kalan kitaplar o
müzede sergilenmelidir. Uzungöl doğa turizminin yanında böyle bir müzenin de
bölgeye çok katkı sağlayacağına inanıyorum. Eski Of medreselerinin konu edildiği
belgeselde, sadece medreseler ve hocaları değil, bölgenin kültürünü, mimarisini,
doğasını göreceksiniz. Zaten belgeselde Cumhuriyet öncesi ve sonrası olmak üzere
iki dönem işlenmiş. Belgesel, 23 Mart Cuma günü saat:18.00’da Trabzon Hamamizade
İhsanbey Kültür Merkezinde gösterime sunulacak.
BELGESELİN ÖYKÜSÜ
Eski Of Medreseleri, tarihin imbiğinden süzülüp gelen medreselerin en çarpıcı
örneklerinden biridir. Bu özelliği hem nicelik bakımından önemlidir, hem de
yetiştirmiş olduğu önemli din ve bilim adamlarıyla dikkat çekicidir.
1869 tarihli Osmanlı Trabzon salnamesindeki kayıtlara göre Trabzon’da 9 medrese
bulunurken Eski Of’ta (Çaykara, Dernekpazarı, Hayrat, Köprübaşı Beşköy, Of) bu
sayı 350 civarındaydı. Kuşkusuz bu önemli bir rakamdı. Bu günkü üniversite
düzeyinde eğitim veren kimi Of medreseleri önemli din adamlarının yanında
Cumhuriyet ile birlikte bu medreselerde eğitim almış çok sayıda akademisyen ve
bilim-ilim adamları yetişerek ülkenin her alanında, her kademesinde hizmet
vereceklerdi…
Eski Of Medreseleri belgeselini Muhammet Çakıral yönetti. Danışmanlığını Prof.
Dr. Nasrullah Hacımüftüoğlu yaptı. Görüntü yönetmenliğini Oğuz Çiçek’in yaptığı
belgeselde Erdal Eksert de yardımcı yönetmen olarak görev aldı.
kuzeyekspres.com.tr
21 Mart 2012
Röportaj- Fatma Yavuz
Of Medreseleri Belgeseli ve Muhammet Çakıral
Medreseler, Osmanlı dönemindeki eğitim sisteminin temel taşlarıydı.
Medreseler; yoğunluklu olarak, din eğitimi vermekle beraber, Astroloji, Mantık
ve Felsefe dersleri de vererek, toplumun düşünce alanını genişletmeye
çalışıyordu.
Özellikle, Batı ülkelerinde, pozitif bilimlerin uygulanması sonucunda, bilim ve
teknikte yaşanan gelişmeler, çöküş dönemini yaşayan Osmanlı Devleti’nin eğitim
sistemini tartışmalı hale getirmiştir.
Özellikle, Fransız ve Alman kültüründen etkilenmiş “Aydın” çevreler, Osmanlı’nın
çöküş nedenini, İslam inancına bağlıyor, kurtuluşu, din eğitimine son vermekte
görüyorlardı.
Cumhuriyet’in ilanı sonrasındaki yıllarda, eğitimin birleştirilmesi adı altında,
sübyan okulları ve medreseler yasaklanmıştı. Dil devrimiyle beraber, bir anda,
Türkçe’ nin resmi dil oluşuyla beraber, Osmanlıca ve Arapça bilen halk, yeni
hayatın dışında kalarak, siteme yabancılaştılar.
Bu yabancılaşma; inanç sahiplerini sessiz de olsa, din eğitimini zor koşullar
altında sürdürmeye yöneltti. Bu süreçte, devlet eliyle, güdümlü din eğitimi
verilerek, inanç sahipleri, etkisiz kılınmaya çalışılmış olsa da başarılı
olamadılar.
Zira inanç kavramı; insanlara dışarıdan dayatılan bir şey olmayıp, dışarıdan
baskılarla, yok edilemezdi.
Batıdaki laiklik anlayışı, inançlarının ve kurumlarının kendilerini koruma
çabalarını güvence altına alarak, pozitif bilimlere önem verirken, ülkemizde
“batılılaşma” adı altında yönetilen eğitim sistemi, inançları rejimle uyumlu
hale getirmeyi amaçladı.
Ruhu yok sayılarak, maddenin hizmetine sunulan toplumun, eskiyle olan bağları
koparılarak, binlerce yıllık tarihsel, kültürel birikim, yok edildi.
Modernizm, batıcılık anlamında algılanarak, Türkiye toplumuna dayatılınca,
emperyalizmin tüketim toplumuna ulaşıldı. İnançlısı, inançsızı bu çarkın
dişlileri olarak, emeğiyle beraber, ruhunu da emperyalizmin hizmetine sunarak
“uygar dünya” içerisindeki rolünü oynamaya başladı.
Bu koşullar altında, Muhammet Çakıral arkadaşımız, kangren olmuş bir yaraya
dokunarak, en azından ruhların teslim edilmesi sürecinde, medreseler gerçeğini
gün yüzüne çıkararak, toplumla buluşturdu. Geçtiğimiz Cuma günü akşamı,
Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen Gala da “Of Medreseleri
Belgeseli” ni hayranlıkla izlememizi sağladı. Sayın Muhammet Çakıral, belgesel
gösteriminin sonunda yaptığı konuşmada önemliydi. Çakıral “ Bu topraklara ait
kültür varlıklarının tamamının korunması ve bütün kültürlere eşit mesafedeyiz”
deyimi önemli bir mesajdı.
Değişik siyasi çevreler, bu belgeselde kendilerine özel çıkarımlar yapabilir.
Bana göre, bu belgesel, iki önemli mesaj vermektedir. Birincisi, ruhları yok
sayarak yeni bir dünya kurulamayacağı gerçeğidir. İkincisi ise, ruhların devlet
hizmetine sunulmasının “egemenlerin egemenliklerini sürdürmelerine” hizmet
edeceğidir.
Belgeselde, izlediğimiz, derelerin akışı ve o yöreye verdiği hayata sahip
çıkmak, anlayanlar için, ruhların teslim edilmemesi gibi bir şeydir.
Belgeselde emeği geçenlere ve destek verenlere teşekkürler…
Gültekin Yücesan
bilgi@gunebakis.com.tr
27 Mart 2012
gunebakis.com.tr
Oflu Hoca gerçekmiş!
Oflu Hoca, sadece efsanevi bir karakterden ibaret değilmiş. Eski Of Medreseleri
adlı belgesel, Of ve Çaykara'yı içine alan Solaklı Vadisi'nin Osmanlı döneminde
üniversiteler kenti olduğunu anlatıyor
Oflu Hoca kavramı efsane değilmiş. Meğer Of ve Çaykara'yı içine alan Solaklı
Vadisi, Osmanlı döneminde adeta üniversiteler kentiymiş. Çaykaralı yönetmen
Muhammet Çakıral hazırladığı belgeselle bunu anlatıyor. 1869 tarihli resmi
belgelere göre, sadece Of'ta (1940'lı yıllara kadar Çaykara, 1980'lere kadar
Dernekpazarı ilçeleri de Of'a bağlıydı) 350 medrese ve 2 bin 364 öğrenci varmış.
Daha önce çektiği Yılkı Atları belgeseli vesilesiyle bölge insanlarının geceleri
ne yaptığını merak eden Çakıral, kitap okuduklarını öğrenince merakını
yenememiş. B ö l g e insanının her biri yüzyıll a r ı aşan el yazması kitaplar
okuduğunu öğrenince de, tarihi 1400'lü yıllara dayanan ev medreselerin izine
ulaşmış. Her medrese evde, o yıllarda 60-70 öğrencinin eğitim aldığını anlatan
Çakıral, bu yüzden pek çok evde yüzlerce yıllık kitapların olduğunu söylüyor.
Belgeselden önce ciddi bir arşiv çalışması yaptıklarını söyleyen Çakıral 1869
Osmanlı Trabzon Salnameleri'nde 350 tane medresede 2347 öğrencinin eğitim
gördüklerini tespit ettiklerini belirtiyor. O dönemde Rize ve Trabzon'da bile
birkaç medresenin olduğuna dikkat çeken Çakıral, Of bölgesinin o yıllarda en
fazla eğitim kurumu olan bölge olduğuna dikkat çekiyor.
ÜNİVERSİTELER VADİSİ
Değişik kaynakların Trabzon'un Osmanlı tarafından fethinden önce de bölgede
medreseler olduğuna işaret ettiğini söyleyen Muhammet Çakıral, sözlerini şöyle
sürdürüyor- "Müslümanlaşmadan önce de bölgede çok iyi papaz okulları varmış.
Medreseler ise 1400'lü yıllarda yaygınlaşıyor ve 1924'teki Tevhidi Tedrisat
Kanunu'na kadar sürüyor. Ama Oflular buna rağmen evlerinde gizlice medrese
eğitimini sürdürmüşler. Ta ki imam hatip okullarının yaygınlaşmasına kadar."
Dönemin Of medreselerinden mezun olanların ihtisaslarını İstanbul'daki Fatih ve
Süleymaniye Darülfünunlarında sürdürdüklerini anlatan Çakıral, buralarda
müderris olanların tekrar Of bölgesine döndüklerini anlatıyor. Mübadele sonrası
pek çok alimin de bölgeye geldiğini anımsatan Çakıral, 55 kilometrelik Of
vadisinin, bir nevi dönemin üniversiteler şehri olduğunu vurguluyor. Cumhuriyet
sonrasında bölgede eğitim düzeyinin çok yüksek olmasının nedeninin de medrese
kültürü olduğunu öne Süren Çakıral şunları anlatıyor- "Of ve Çaykara
müderrislerinin dağ köylerindeki ahşap evlerinde paha biçilemez hazineler
yatıyor. Devlet ve kamuoyu henüz bu el yazmalarının farkında değil ama hırsızlar
200-300 yıllık kitapların peşine çoktan düşmüş. Birçok medreseyi kolaçan
etmişler. Yöre halkı, bir zamanlar jandarmadan köşe bucak kaçırarak
kurtardıkları kitapları şimdi hırsızlara kaptırmama derdinde." Çakıral'a göre Of
veya Çaykara'ya bir eğitim müzesi kurulması şart. Kendisi müze için de uğraş
veriyor. Oflu işadamlarının, bürokratların kapısını çalıyor. Ancak böylelikle,
kitapların ve müderrislerin şahsi eşyalarının korunma altına alınacağını
düşünüyor. Çakıral, "Müderrisler, kitaplara döneminin önemli olaylarına dair
notlar düşmüş. Bu kitaplar ilahiyatçılar kadar tarihçileri ve edebiyatçıları da
ilgilendiriyor" diyor.
Müjgan HALİS
10.03.2012
sabah.com.tr
Eski Of Medreseleri (Belgesel film)
1869 Osmanlı Of Salnamelerinde, eski Of'ta 350 medrese ve 2364 öğrencinin eğitim
aldığı kaydedilmiştir.
Bugün sahip olduğumuz tarihi ve kültürel zenginliklerimizin bizlere kattığı artı
değerlerin farkındayız. Ortak görüş, toplumsal hafızayı güçlü tutmanın en etkin
yolunun eğitimden geçtiği konusunda herkes hemfikirdir. Kanımca, eğitim tek
başına yeterli bir organizasyon olmadığıdır. Onun algısal dinamizmini harekete
geçirecek başkaca materyaller gerekliliğine inananlardanım. Bunların bazıları
belgesel filmler, resimler, müzeler, kitaplar ve diğer görsel çalışmalar bu
açıdan en etkin çalışmaların yalnızca bazılarıdır. Dolayısıyla konumuzun temel
öznesi eğitim ve medreseleri değerlendirirken ona ait enstrümanları koruyup
sahip çıkmak, bireysel sorumlulukları da aynı paralellikte- temel ödevleri-
hatırlatmak olacaktır.
Karadeniz’in doğal ve kültürel zenginlikleri kadar, insan yapısı, zekâsı da bu
bağlamda önemli bir farklılık olarak bu çalışma esnasında derinlemesine
işleniyor. Bunun yalnızca doğal koşullarla sınırlı olamadığı tarihsel kültürün
içselleştirilmesi ve kültürde olan devamlılıkla mümkün olduğunu görüyoruz.
Yaptığımız çalışma sonucunda eski Of medreseleri, 1869 Osmanlı Trabzon
Salnamelerinde kayıt altına alınan 350 irili ufaklı medreselerden ibaret
olduğunu öğreniyoruz. Bunu merkez Trabzon ili ile karşılaştırdığımızda bu
sayının, yalnızca 9 adet Medrese ile sınırlı olması konunun önemini daha da
anlaşılır kılıyor.
Bizim amacımız bu kültürün taşıdığı izleri sürmek, belgesele etkin kamuoyu
oluşturarak Medreselere, müderrislere ait kitap araç ve gereçleri koruma altına
almak ve geleceğe taşımaktır.
Sonuç olarak projeden beklentimiz, hem bu değerleri koruma altına almak, hem de
kültürel mirasımızı taçlandırma adına, bölgede bir müzenin açılmasına yardımcı
olmaktır.
YAPIM- TRABEZUNTA FİLM YAPIM
YAPIMCI- Muhammet Çakıral
YÖNETMEN- Muhammet Çakıral
GÖRÜNTÜ YÖNETMENİ- Oğuz Çiçek
Yardımcı YÖNETMEN- Erdal EKSERT
MÜZİK - Fatih PESTİL
PROJE DANIŞMANI- PROF.DR. NASRULLAH HACİMÜFTÜOĞLU
SÜRE- 52 Dakika