Dönüş




Yapım Tarihi - 2024
Süresi - 01:00:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe

Yönetmen / Director - Orhan Tekeoğlu
Senarist / Writer - Orhan Tekeoğlu
Yapımcı / Producer - Nurdan Tümbek Tekeoğlu
Yapım - Medya Ton
Görüntü Yönetmenleri - Serdar Güven, Nazım Caba
Kamera - Soner Günaydın
Kurgu - Lukas Agelastos, Deniz Emre Pehlivan

1960’ların başında Uzungöl’de hayat, dağların, ormanların ve suyun ritmiyle sürmektedir. İnsanlar toprağı işler, hayvanlarını besler, birbirlerinin evlerine girip çıkar. Sonra doğa değişir. Art arda gelen sel ve heyelanlar köyün kaderini belirler ve bazı aileler yaşadıkları toprakları terk etmek zorunda kalır.

Devletin iskân politikasıyla yaklaşık 800 kilometre uzağa, Van’ın Özalp ilçesine bağlı Dönerdere’ye gönderilirler.

Uzungöl’ün nemli yeşilinden Dönerdere’nin kuraklığına gelen bu insanlar için yeni hayat, önce yabancılık demektir. Arkalarında bıraktıkları coğrafyanın yerine bambaşka bir toprak, alıştıkları hayatın yerine bambaşka bir düzen vardır. Üstelik bu yeni yerde onları, dilleri, inançları ve gelenekleri farklı olan Kürt aileler karşılar.

Zamanla yabancılık yerini komşuluğa, komşuluk ise ortak bir hayata bırakır. Toprak birlikte işlenir, hayvanlar yetiştirilir. Bir tarım ve hayvancılık kooperatifi kurulur. Yoksullukla başlayan hayat, emeğin ve dayanışmanın gücüyle büyür. Bir zamanlar birbirine yabancı olan iki topluluk, aynı toprağın üzerinde kendilerine ortak bir gelecek kurar.

Fakat toprağın üzerinde kurulan hayat, toprağın kendisi kadar kırılgandır.

1978’de yaşanan bir arazi anlaşmazlığı, yıllar boyunca örülen ilişkilerde bir çatlak açar. Çatlak büyür; ortaklıkların yerini anlaşmazlıklar, komşuluğun yerini mesafe almaya başlar. 1980’lerle birlikte tarımın çöküşü yeni bir göç dalgasını beraberinde getirir. Dönerdere’de kurulan hayat bir kez daha dağılır.

Uzungöl ise tam tersine büyümektedir.

Bir zamanlar sel ve heyelanlar nedeniyle terk edilen köy, yıllar içinde Türkiye’nin en tanınan turizm merkezlerinden birine dönüşür. Geride bırakılan evlerin, tarlaların ve yolların yerini oteller, restoranlar, kafeler ve dükkânlar alır. Bir zamanlar insanların yaşadığı toprak, artık değer biçilen bir mülktür.

Yıllar sonra eski sakinler Uzungöl’e geri döner.

Ama geri döndükleri yer, hafızalarında taşıdıkları yer değildir.

Çocukluklarının geçtiği topraklarda artık başka yapılar yükselmekte, eski sınırlar yeniden çizilmekte, akrabalar ve eski komşular arasında mülkiyet anlaşmazlıkları yaşanmaktadır. Bir zamanlar birlikte yaşanan hayatın hatırası, bugünün ekonomik gerçekliğiyle karşı karşıya gelir.

Film, Uzungöl’den Dönerdere’ye, oradan yeniden Uzungöl’e uzanan altmış yıllık bir yolculukta göçün yalnızca bir yer değiştirme olmadığını anlatır. İnsanların terk ettikleri yerlerle kurdukları bağın, zaman, para ve hafıza tarafından nasıl dönüştüğünü izler.

Bir toprak parçası ne zaman “ev” olur?

Onu ekip biçtiğimizde mi, çocukluğumuzu orada bıraktığımızda mı, yoksa artık başkasının sahip olduğu bir yere dönüştüğünde mi?

Ve insan yıllar sonra evine döndüğünde, gerçekten eve mi dönmüştür?

Belki de bazı yerler terk edildiğinde değil, değiştiğinde kaybedilir.



Kaynak
Nurdan Tümbek Tekeoğlu