Yapım Tarihi - 1999
Süre - 02:38:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Elif Savaş, Brian Felsen
Kamera - Metehan Aras
Ses - Barış BİDAV
Kurgu - Brian Felsen, Elif Savaş
Yönetmen Yardımcıları
Türkiye - Neşe Korkmaz
ABD - Jeffrey Shaman
Yapım - New York Council on the Arts and the Experimental Television Center
yardımlarıyla yapılmıştır.
1960, 1971, 1980 darbelerini ve 1997 askeri müdahalesini konu alan bir belgesel
film
Elif Savaş ve Brian Felsen Türkiye'ye tam cumhuriyetin 75. Yıldönümü kutlamaları
sırasında yerleştiler.
Savaş bir film senaryosu arayışındaydı ve Felsen operasını besteliyordu.
Bir kaç yıl önce bir dinci partinin çok partili seçimlerde oyların yalnız % 20'sini alarak basa
geçmesi politik ortamı kızıştırmıştı.
Daha sonra bu hükümet ordu tarafından alaşağı edildi.
Ordunun rolü ve halkın orduyu cumhuriyetin koruyucusu olarak görmesi Brian'i bir
yabancı olarak hem şaşırtmış hem de
cezbetmisti. Ordunun Türkiye'nin hayatındaki laik yerini araştırmak istedi.
"Ordu kontrolünde demokrasi" fikri ilgisini çekti ve tekrarlayan darbelerin sebep ve
sonuçlarını ve diğer ülkelerde yapılan darbelerden farklarını öğrenmek
istedi.
Bu ilgi Elifin daha önce film üzerine deneyimi ve ülkesini anlamak ve anlatmak
ihtiyacı duyması ile birleşince bu ülkenin ordusuyla arasındaki tuhaf ilişkisini
anlatan bir dokümanter film yapmaya karar verdiler.
Film; darbelerin kompleks sebepleri ve sonuçlarını ve Türkiye'de bu sistem hakkında
oluşan politik tartışma ortamını ortaya çıkarmak ihtiyacı ile yapıldı. Filmi New York Council of Arts'tan gelen yardim ve
çoğunlukla kendi keselerinden harcayarak gerçekleştirmeleri sayesinde, yapımcılar
hiçbir kurulusun, enstitünün veya topluluğun görüş acısını övmek, reklamını
yapmak veya eleştirmek zorunda kalmadan, özgürce yapmışlardır.
Bu yüzden film hiçbir şeyi mazur göstermek veya kınamak amacında değil - ister laik veya
anti-laik hareketler, ayrılıkçı veya milliyetçi davalar, ordu veya politik liderler,
Türk veya Amerikan emelleri, sol veya sağ olsun. Amaç Türkiye'de her gün konuşmalar, yasalar veya hareketler
aracılığıyla ortaya çıkan tartışma ortamının doğasını, sebep ve sonuçlarını
göstermek. Konuşmacılar birbirine tamamen aykırı görüş acıları ve tavır
taşıyorlar, ve gaye her yönü kameraya konuşturmak.
Darbe; 1920'lerde Atatürk tarafından yaratılan ordu kontrolü altında demokratik sistemi,
ülkenin politik ve kültürel hayatında askeri kuvvetlerin yerini, her bir darbenin sebep ve
sonuçlarını, Güney Amerika darbelerinden farklarını ve militer demokrasinin
geleceğini inceliyor.
Darbe filminde bir adet dahi anlati veya sonradan hazırlanmış film bulunmamaktadır. Bunun yerine film
aktivistler, politikacılar ve askeri liderlerin röportajlarını askeri harekatlar ve sokak
gösterilerini gösteren olağanüstü özel arşiv görüntüleri ile birbirine
örmektedir. Bu yöntem, Türkiye'deki bugünkü çeşitli tartışma ortamlarını, birbirinden
kökünden farklı görüş acılarını bir anlatıcının filtresinden geçirmeden
göstermeyi sağlıyor. Böylece film konusuna sadık kalarak seyircisine hükümet, askeri kuvvetler ve
aşırı uçların yıkıcı ayrılığını görsel olarak tecrübe ettirirken, sadece
"kısa haber" olmaktan öteye giderek, kucak dolusu bilgi veriyor.
Orlando Middle East Film Festival, USA, Official Selection. 2000
33. Melbourne Uluslararası Video ve Film Festivali, Offcial Selection. 2000
1. Suç ve Ceza Film Festivali, Askıda Hukuk ve İnsan Hakları Bölümü, Gösterim
Seçkisi. 2011
KONUŞMACILAR
Filmde konuşanlar arasında eski Sağlık Bakanı, İç ve Dışişleri Bakanları, anayasa
yazarları, Meclis üyeleri, Cumhurbaşkanı ve Başbakan danışmanları, ordu mensupları, darbe liderleri, istihbarat
ajanı, yayınevi sahipleri, parti liderleri,
aktivistler, eski idam mahkumları ve bilim adamları bulunmaktadır.
Filmde bulunanların bazıları daha önce deneyimleri hakkında hiçbir yerde konuşmadılar.
Yapımcılar ilk kez farklı taraflardan politikacıları ve hatta aşırı uçları
bir araya getirerek uluslararası önem taşıyan konularda konuşturdular.
Her şeyden önemlisi DARBE dünyayı değiştiren olayların bir sözlü tarihi. Seyirciler
olayları olayların ortasında bulunmuş olanların ağızlarından doğrudan duymak
olanağına sahipler. 1960 darbesine katılanların pek çoğu 80. yaslarını çoktan
geçtiler, bu film onların yasadıklarına pencere acıyor ve düşüncelerini muhafaza ediyor.
Daha şimdiden iki konuşmacımız aramızdan ayrıldı :
General Muhsin Batur (filmin çekiminden az sonra İstanbul'da Florence Nightingale
Hastahanesinde doğal sebeplerden oldu)
ve gazeteci Ahmet Taner Kışlalı (filmin tamamlanmasından hemen sonra evinin hemen
dışında bir bomba ile olduruldu).
GÖRÜNTÜLER
Daha önce hiç görülmemiş fotoğraflar, dokumanlar, ses bantları, haber yayın
organlarından ve kişisel arşivlerden sağlanan filmler bu dokümanterin bel kemiğini
oluşturuyor. Filmde 1910'lardan bir Osmanlı Paşası'na yapılan tören, 1930'lardan
Atatürk'ün halka hitabı, Başbakan Menderes'in asılmasıyla sonuçlanan askeri
duruşmadan görüntüler,1960 darbesinin lideri Türkeş'in konuşması, ölüme
mahkum edilen öğrenci lideri Deniz Gezmiş ile ilgili klipler, 1970'lerden 1 Mayıs
sokak gösterileri ve bombalanan kahvehaneler, 1980 darbe anonsu ve 1983 seçimleri, 1995'te Refah Partisi'nin
yükselişi, 1997 muhtırası, Refah Partisi'nin kapatılması ve 1998'de ordunun
basına verdiği brifinglerden görüntüler bulunuyor.
DARBE politik aciliyetlerle yüz yüze bir ülkede abstrak ideallerin (örneğin
"konuşma özgürlüğü" ve "insan hakları") ne dereceye kadar uygulanabileceğini
araştırıyor. Bu haklar kağıt üstünde var olsalar dahi, tehlikenin çok yüksek
olduğu bir ülkede bunlarda ısrar etmenin pratik akıbetleri var- filmde yer alan bir
konuşmacı bir bombayla olduruldu, bazıları yazdıkları yüzünden hapse atıldılar;
başkaları Uluslararası Af Komisyonu'na başlarına gelenleri anlattıkları için
cezalandırıldılar. Ayrıca film bir ülkenin demokratik sistemini korumak için
anti-demokratik yöntemlere başvurmasından Doğan pratik ve etik problemleri inceliyor. Bu
karışıklık hem ülke çapında- ordu politikaya karışıyor, hem de uluslararası
çapta- ülke kendi ihtiyaçlarını dış ülkeler ve dış güçlerin çıkarlarıyla
dengelemek zorunda kalıyor.
Kaynak
Elif Savaş
1960, 1971, 1980 darbelerini ve 1997 askeri müdahalesini konu alan bir
dokumanter film
Filmi Yapanlar Hakkında
ELIF SAVAS FELSEN (Yonetmen, Editor) 1970'te Istanbul'da dogdu. Turkiye'de opera
sanatcisi olarak calistiktan sonra 1994'te Amerika'ya yerlesti ve pekcok
yarismada oduller kazandi. Baska alanlari da kesfetmek arzusuyla 1996'da New
York'ta cesitli bagimsiz film produksiyonlarinda calismaya basladi. Burada bazi
comert sinematograflarin yardimiyla sanati ogrendi ve filmlerde cabucak once
kameramanlik ve sonra sinematograflik yapmaya basladi. DARBE kendisinin
yonettigi ilk film.
BRIAN FELSEN (Produktor, Editor) 1968'de Los Angeles'da dogdu. University of
Pennsylvania'da Wharton School of Business ve Annenberg School of Communications
bolumlerini bitirmeden once klasik piyanist olarak yarismalara katiliyordu.
Universiteden sonra Philadelphia Music Conference adinda uluslararasi bir muzik
festivalini baslatti. Festivali sattiktan sonra Mannes School of Music'te
bestecilik egitimi gordu. Turkiye'de yasarken ilk operasini tamamladi ve DARBE
filmini yapti.
Darbe; 1920'lerde Ataturk tarafindan yaratilan ordu kontrolu altinda demokratik
sistemi, ulkenin politik ve kulturel hayatinda askeri kuvvetlerin yerini, herbir
darbenin sebep ve sonuclarini, Guney Amerika darbelerinden farklarini ve militer
demokrasinin gelecegini inceliyor.
Darbe filminde bir adet dahi anlati veya sonradan hazirlanmis film
bulunmamaktadir. Bunun yerine film aktivistler, politikacilar ve askeri
liderlerin roportajlarini askeri harekatlar ve sokak gosterilerini gosteren
olaganustu ozel arsiv goruntuleri ile birbirine ormektedir. Bu yontem,
Turkiye'deki bugunku cesitli tartisma ortamlarini, birbirinden kokunden farkli
gorus acilarini bir anlaticinin filtresinden gecirmeden gostermeyi sagliyor.
Boylece film konusuna sadik kalarak seyircisine hukumet, askeri kuvvetler ve
asiri uclarin yikici ayriligini gorsel olarak tecrube ettirirken, sadece "kisa
haber" olmaktan oteye giderek, kucak dolusu bilgi veriyor.
KONUSMACILAR
Filmde konusanlar arasinda eski Saglik Bakani, Ic ve Disisleri Bakanlari,
anayasa yazarlari, Meclis uyeleri, Cumhurbaskani ve Basbakan danismanlari, ordu
mensublari, darbe liderleri, istihbarat ajani, yayinevi sahipleri, parti
liderleri, aktivistler, eski idam mahkumlari ve bilim adamlari bulunmaktadir.
Filmde bulunanlarin bazilari daha once deneyimleri hakkinda hicbir yerde
konusmadilar. Yapimcilar ilk kez farkli taraflardan politikacilari ve hatta
asiri uclari biraraya getirerek uluslararasi onem tasiyan konularda
konusturdular.
Herseyden onemlisi DARBE dunyayi degistiren olaylarin bir sozlu tarihi.
Seyirciler olaylari olaylarin ortasinda bulunmus olanlarin agizlarindan dogrudan
duymak olanagina sahipler. 1960 darbesine katilanlarin pekcogu 80. yaslarini
coktan gectiler, bu film onlarin yasadiklarina pencere aciyor ve dusuncelerini
muhafaza ediyor. Daha simdiden dort konusmacimiz aramizdan ayrildi: General
Muhsin Batur (filmin cekiminden az sonra Istanbul'da Florence Nightingale
Hastahanesi'nde dogal sebeplerden oldu), Gazeteci Raif Ertem, Anayasa Hukuku
Profesoru Bulent Tanor, ve Gazeteci Ahmet Taner Kislali (filmin tamamlanmasindan
hemen sonra evinin hemen disinda bir bomba ile olduruldu).
GORUNTULER
Daha once hic gorulmemis fotograflar, dokumanlar, ses bantlari, haber yayin
organlarindan ve kisisel arsivlerden saglanan filmler bu dokumanterin bel
kemigini olusturuyor. Filmde 1910'lardan bir Osmanli Pasasi'na yapilan toren,
1930'lardan Ataturk'un halka hitabi, Basbakan Menderes'in asilmasiyla sonuclanan
askeri durusmadan goruntuler,1960 darbesinin lideri Turkes'in konusmasi, olume
mahkum edilen ogrenci lideri Deniz Gezmis ile ilgili klipler, 1970'lerden 1
Mayis sokak gosterileri ve bombalanan kahvehaneler, 1980 darbe anonsu ve 1983
secimleri, 1995'te Refah Partisi'nin yukselisi, 1997 muhtirasi, Refah
Partisi'nin kapatilmasi ve 1998'de ordunun basina verdigi brifinglerden
goruntuler bulunuyor.
DARBE politik aciliyetlerle yuzyuze bir ulkede abstrak ideallerin (ornegin "konusma
ozgurlugu" ve "insan haklari") ne dereceye kadar uygulanabilecegini arastiriyor.
Bu haklar kagit ustunde var olsalar dahi, tehlikenin cok yuksek oldugu bir
ulkede bunlarda israr etmenin pratik akibetleri var: filmde yer alan bir
konusmaci bir bombayla olduruldu, bazilari yazdiklari yuzunden hapse atildilar;
baskalari Uluslararasi Af Komisyonu'na baslarina gelenleri anlattiklari icin
cezalandirildilar. Ayrica film bir ulkenin demokratik sistemini korumak icin
anti-demokratik yontemlere basvurmasindan dogan pratik ve etik problemleri
inceliyor. Bu karisiklik hem ulke capinda: ordu politikaya karisiyor, hem de
uluslararasi capta: ulke kendi ihtiyaclarini dis ulkeler ve dis guclerin
cikarlariyla dengelemek zorunda kaliyor.
Filmin Yapılma Hikayesi
Elif Savas Felsen ve Brian Felsen Turkiye'ye tam cumhuriyetin 75. Yildonumu
kutlamalari sirasinda yerlestiler. Savas bir film senaryosu arayisindaydi ve
Felsen operasini besteliyordu. Bir kac yil once bir dinci partinin cok partili
secimlerde oylarin yanliz % 20'sini alarak basa gecmesi politik ortami
kizistirmisti. Daha sonra bu hukumet ordu tarafindan alasagi edildi. Ordunun
rolu ve halkin orduyu cumhuriyetin koruyucusu olarak gormesi Brian'i bir yabanci
olarak hem sasirtmis hem de cezbetmisti. Ordunun Turkiye'nin hayatindaki laik
yerini arastirmak istedi. "Ordu kontrolunde demokrasi" fikri ilgisini cekti ve
tekrarlayan darbelerin sebep ve sonuclarini ve diger ulkelerde yapilan
darbelerden farklarini ogrenmek istedi. Bu ilgi Elif'in daha once film uzerine
deneyimi ve ulkesini anlamak ve anlatmak ihtiyaci duymasi ile birlesince bu
ulkenin ordusuyla arasindaki tuhaf iliskisini anlatan bir dokumanter film
yapmaya karar verdiler.
Film; darbelerin komplex sebepleri ve sonuclarini ve Turkiye'de bu sistem
hakkinda olusan politik tartisma ortamini ortaya cikarmak ihtiyaci ile yapildi.
Filmi New York Council of Arts'tan gelen yardim ve cogunlukla kendi keselerinden
harcayarak gerceklestirmeleri sayesinde, yapimcilar hicbir kurulusun, enstitunun
veya toplulugun gorus acisini ovmek, reklamini yapmak veya elestirmek zorunda
kalmadan, ozgurce yapmislardir.
Bu yuzden film hicbirseyi mazur gostermek veya kinamak amacinda degil: ister
laik veya anti-laik hareketler, ayrilikci veya milliyetci davalar, ordu veya
politik liderler, Turk veya Amerikan emelleri, sol veya sag olsun. Amac
Turkiye'de her gun konusmalar, yasalar veya hareketler araciligiyla ortaya cikan
tartisma ortaminin dogasini, sebep ve sonuclarini gostermek. Konusmacilar
birbirine tamamen aykiri gorus acilari ve tavir tasiyorlar, ve gaye her yonu
kameraya konusturmak.
Konuşmacılar (44 kişi)
Turkan Akyol
Prof., Hacettepe Universitesi
Saglik Eski Bakani
Ishak Alaton
CEO, Alarko Holding
Dr. Orhan Aldikacti
1982 Anayasasi yazari
Anayasa Hukuku Profesoru
Istanbul Universitesi
Oguzhan Asilturk
Meclis Uyesi
Fazilet Partisi Genel Sekreteri
Basbakan Erbakan'in danismani
Dr. Toktamis Ates
Kose Yazari, Cumhuriyet
Tarih Profesoru,
Istanbul Universitesi
Muhsin Batur
Turk Hava Kuvvetleri Emekli Generali
Eski Senator
Mehmet Ali Birand
Kose Yazari, Sabah Gazetesi;
Turk CNN Muhabiri
Show TV
Oral Calislar
Yazar, Kose Yazari,
Editor, Cumhuriyet;
Husamettin Cindoruk
Eski Bakan;
Eski Meclis Baskani;
Eski DTP Partisi Genel Baskani
Ilkay Demir
Aktivist; ODP Uyesi;
Devrimci Halk Kurtulus Orgutu Eski Uyesi
Necmi Demir
Aktivist; ODP Uyesi;
Devrimci Halk Kurtulus Orgutu Eski Uyesi
Tevfik Diker
Meclis Uyesi;
DYP Genel Sekreteri
Dr. Sulhi Donmezer
Anayasa ve Ceza Hukuku Profesoru, Istanbul Universitesi
Mehmet Dulger
DYP Uyesi;
Cumhurbaskani Demirel'in Eski Danismani
Orhan Eren
Icicsleri Eski Bakani;
Ankara Eski Belediye Baskani
Raif Ertem
Avukat;
Gazete Yazari
Ayvaz Gokdemir
Meclis Uyesi, DYP;
Eski Bakan
Dr. Agah Oktay Guner
Meclis Uyesi;
ANAP Genel Baskan Yardimcisi
Albay Suphi Gursoytrak
Ataturkcu Dusunce Dernegi Eski Baskani;
Ulusal Birlik Komitesi Uyesi
Hasan Celal Guzel
Basbakan Ozal'in Mustesari;
Eski YDP Genel Baskani
Nazli Ilicak
Meclis Uyesi;
Gazete Yayincisi
Ferit Ilsever
Yayinci, Aydinlik Gazetesi
Ahmet Isvan
Istanbul Eski Belediye Baskani
Albay Suphi Karaman
Ulusal Birlik Komitesi Uyesi
Atila Kaya
Ulku Ocaklari Baskani
Mahir Kaynak
MIT Eski Ajani
Mehmet Kececiler
Meclis Uyesi;
Konya Eski Belediye Baskani
Arslan Kilic
Yayinci;
Isci Partisi Uyesi
Coskun Kirca
Birlesmis Milletler Eski Delegesi;
Disisleri Eski Bakani
Ahmet Taner Kislali
Kultur Eski Bakani;
Meclis Uyesi;
Kose Yazari, Cumhuriyet
Ertugrul Kurkcu
Gazeteci, Interpress Service;
Kose Yazari ve Politik Analist
N. Mazici
Yazar,
Siyasal Bilimler Profesoru;
Akdeniz Universitesi
Mithat Melen
Ekonomi Profesoru,
Istanbul Universitesi;
Kose Yazari, Dunya Gazetesi
Aydin Menderes
Meclis Uyesi
Nahit Mentese
Icisleri Eski Bakani;
Meclis Uyesi
Ceyhan Mumcu
Ankara Eski Belediye Baskan Yardimcisi;
Cumhurbaskani Demirel'in Avukati
Ayse Onal
Gazeteci,
Kanal 7
Turgut Ozakman
Oyun Yazari;
TRT Radyosu Eski Program Muduru
Dr. Ergun Ozbudun
Turk Demokrasi Vakfi Uyesi;
Siyasal Bilgiler Profesoru,
Ankara Universitesi
Mumtaz Soysal
Disisleri Eski Bakani;
Meclis Uyesi;
Kose Yazari, Hurriyet Gazetesi
Bulent Tanor
Anayasa Hukuku Profesoru,
Istanbul Universitesi;
Yazar, Cumhuriyet
Gazetesi
Dr. Erdogan Tezic
Siyasal Bilgiler Profesoru,
Galatasaray Universitesi
Prof. Serap Yazici
Anayasa Hukuku Profesoru,
Bilgi Universitesi
Amerikan İliskisi Hakkinda
Turk ordusunun mudahaleleri ile Amerika ve CIA'in iliskisi oldugu, Turk
toplumunun buyuk bir bolumu tarafindan gercek kabul edilmekte. Bununla tutarli
olarak, DARBE'de bir Turk Istihbarat Ajani 1971 darbesinin, ordunun Amerika ve
Sovyetler'in etkisine giren bolumlerinin cekismesi ve Amerika'nin destekledigi
grubun soldan gelecek bir baska darbeden once davranarak mudahalede bulunmasi
sonucu meydana geldigini acikliyor. Baska pekcok konusmaci birbirine tam tutarli
olarak Amerika'nin himayesi altinda kurulan Kontra Gerilla Merkezleri ve unlu
Erenkoy Kosku ile ilgili hikayeler anlatiyorlar. Bir konusmaci; General
Alexander Haig'in basini cektigi "Yesil Kusak Projesi"nden bahsediyor.
Bu bilgilerin bazilari Birlesik Devletler'deki bilgilerle destekleniyor. Paul
Henze'nin , 1980 darbesinden sonra Pentagon'a "Bizim cocuklar isi becerdi," diye
haber yolladigi iddia ediliyor. 1997 tarihli pekcok Amerika Birlesik Devletleri
basin brifingleri "Demokrasi Operasyonu" adi altinda "cok yuksek duzeyde"
yoneticiler ve ordu mensuplarinin 1997 mudahalesinden birkac gun once Turk
yonetici ve ordu mensuplariyla biraraya geldiklerinden bahsediyor.
Noam Chomsky bu konuda bize teyit edici bilgiler verdi ve aslinda "Yesil Kusak
Projesi"nin 1979'da durmadigini belirtti. "1980'lerde asiri Islamcilar'a Amerika
ve Israil tarafindan verilen destek daha da genisledi. Ruslar'in Afganistan'i
isgali sirasinda Amerika'nin Rusya'yi buyuk kayiplara ugratmak icin en uc
Islamcilar'i egittigi, silahlandirdigi, ve ayrica Ruslar'in geri cekilmesini
geciktirmege calistigi biliniyor. Bu Afganlilar'in feci kayiplara ugramasina
sebep olmustur. Reagan'cilar tarafindan yaratilan teror agi sonradan Amerika'ya
karsi ters teptigi gibi, o zamandan beri tum dunyaya yayilmis durumda. Bilindigi
gibi Birlesik Devletler'in Ortadogu uzmani John Cooley de gecenlerde bu konuda
bir kitap yayinladi. Israil'e gelince,1982'de laik egilimli Filistin Kurtulus
Orgutu'nu yoketmek amaciyla Lubnan'i isgal etti. Cunku FKO'nun diplomatik
gorusmeler icin baski yapmasi Amerika'yi ve Israil'I ciddi bir bicimde rahatsiz
ediyordu. Bu Hizbullah'in ortaya cikmasi ve Israil'in Lubnan'dan atilmasiyla
sonuclandi. Bu zekice(!) olaydan sonra, Israil Istihbarati ayni hatayi laikleri
zayiflatarak, FKO'nden geri kalanlari asiri derecede destekleyerek ve asiri
Islamci elementlere yardimci olarak diger isgal bolgelerinde de yapti. Ve
sonucta ortaya cikan Hamas'tir. Bu, hikayenin yarisi bile degil."
Bu ifadeler hernekadar tutarli olsalar da, hicbir otorite tarafindan acikca veya
yeterli bir bicimde ispatlanmamis ve buyuk ihtimalle ispatlanamayacaktir. Ancak
dogruluklari kesin olmamakla birlikte, bu inanclarin tum Turkiye'de yaygin
olmasi, kendi baslarina bir gerceklik olmalarini sagliyor.
Eleştiriler
"Fevkalade bir calisma… Bu film buyuk bir basari…tarihi cok acik bir sekilde
sergiliyor- bu olaylar hakkinda bilgim oldugunu saniyordum ama pekcok sey
ogrendim. Anlatici kullanmama teknigi cok etkili ve muazzam buyuklukte bir
calismanin acik ve basarili sonuclari gorunuyoryor. Baskalarina film hakkinda
coktan bahsettim…" Stephen Kinzer, New York Times
"Olaganustu…Politik ve tarihi olarak cok iyi dengelenmis ve artistik olarak cok
derin…kusursuz klipler…Hikaye kronolojik olarak anlatilirken konusmacilarin
dusuncelerini belirtmeleri ve devamliligin saglanmasi dikkate deger…pekcok diger
dokumanterden daha derinlere iniyor…cok acik ve cok iyi bir bicimde biraraya
getirilmis…yonetmen dokumanter alaninda dikkate deger bir yetenek sergiliyor." -
Kyle Jones, Financial Times
"Nefis bir film…cok enteresan ve bilgi verici…Yaklasiminiz dogru ve filmin bir
egiliminin olmamasi filmi daha guclendiriyor." - Anne Burley, Uluslararasi Af
Orgutu
"Kesvettiginiz seyler hakkinda bilgim yoktu… hem cezbedici hem ortaya cikarici.
Bilindigi gibi, Birlesik Devletler, Ruslar'i olabilecek en buyuk kayiplara
ugratmak icin fanatik Islamci elementleri egitip silahlandirdi…Paradoks olarak,
bu diktatorluklerde ve fasist yonetimlerde daha fazla ozgurluk olabilacegini
acikliyor. Franco'nun Ispanya'sinda, burada zor yayinlanacak solcu ve aykiri
kitaplar yayinlanabiliyordu….Madrid'in ortasinda iskence hucreleri acikca
calisiyorken, veya Rus Gulag'lari cok uzak degilken, devletler insanlara
aldirmiyor. Bir toplum daha fazla ozgurluge sahip olunca dusunce kontrolu daha
onemli hale geliyor ve teknikler daha sofistike oluyor…Cizdiginiz portre bana
dogru gorunuyor." - Noam Chomsky
"Turkiye Cumhuriyeti tarihinin anlasilmasina ne iyi bir katkida bulundunuz, tum
trajik ve komik anlarini yakalayarak…Eger Turkiye Aciklaniyor adli kitabima bir
yeni baski yapma imkanim olursa filminizden bir suru alintilar yapacagim.
Konusmacilariniza harika hikayeler ve anlatilar soyletmeyi becermissiniz, ve
konusmaci seciminiz de cok dogru." - Hugh Pope, Wall Street Journal
"Zor ve duyarli bir konuda yapilmis cok iyi bir dokumanter! Eminim Turkiye'de
bazi kisiler tarafindan elestirileceksiniz, ama kisisel olarak ben profesyonel
ve tarafsiz kalmayi basardiginizi hissettim." - Bilsel Alisbah, Dunya Bankasi
Baskan Eski Yardimcisi, 1994-1997 Basbakanlik Ekonomik Danismani
"Turkiye'de 30 yilda olan komplex politik olaylarin filmin yapimcilari
tarafindan yakalanmis olmasi beni en cok etkileyen sey oldu…Inaniyorum ki
yanlizca konusmacilarin ifadelerini kullanma teknigi cok iyi isliyor…Boylece
kisi cesitli insanlarin ayni olaylara nasil farkli acilardan baktigini ogreniyor."
- Sabri Sayari, Turk Arastirma Enstitusu Yoneticisi, Ulusal Arastirma Bilimleri
Akademisi Eski Uyesi, RAND Kurumu Danismani
"Gecen hafta "darbe"yi ismarladim ve bugun elime gectiginde cok heyecanliydim.
Hemen bastan sona seyrettim. Cok enteresan bir film yapim tarzi! Tebrikler! Bir
siyasal bilimci olarak basariyla ortaya koydugunuz dengeden cok etkilendim.
Umarim yakin Turk tarihi ve ozellikle Islamcilar'in hukumette yukselisi ile
ilgili calismalariniza devam edersiniz...." - Arslan Dorman, Profesor, Siyasal
Bilimler, Concordia Universitesi
"Bu hayirli is dolayisiyla sizi tebrik ederim..." - Dr. Sahin Alpay, Milliyet;
Visiting Professor, Princeton University
"DARBE cesaretli ve onemli bir film…Gercekten hayranlik duydum…Cok komplex bir
hikayeyi ormekte harika bir is yapiyor…Umuyorum bu filmi gostermek icin beraber
calisiriz." - Richard Pena, Lincoln Center Film Dernegi Baskani
"Sadece bilgi verici degil, ayrica muazzam eglendirici…tum Avrupa televisyon
istasyonlari bu filmi gostermek isteyecek…sanat-evi sinemalarindan baska Avrupa
televizyon marketi icin de tamamen kusursuz." - Melik Kaylan, gazeteci
"Turkiye'nin dikkat cekici bir sozlu tarihi ve yakin tarihe buyuk katki…Agzim
acik kaldi…bircok olaganustu hikaye var…Turkiye'deki yukselen Islami
hareketlerin iki tarafinin aydinlatici bir arastirmasini sunuyor…" - Bircan
Unver, produktor, On the 20th Century
"Harika…konusmacilar olaganustu enteresan ve onemli kisiler…tamamen hayran
birakici ve gercek bir egitici. Ben gercekten gelecek darbenin sebebi ne olacak,
kansiz mi olacak, ordu yonetimi ne kadar zaman sonra kotuye donecek, yeni
demokratik rejime guven olusacak mi diye meraklanarak filme baglandim." - Susan
Shaman, Yuksek Ogretim Uzerine Arastirma Enstitusu, University of Pennsylvania
"DARBE harika bir film, canlilik verici bir tecrube, ve kisacasi gelmis gecmis
en iyi dokumanter filmlerden biri." - Linda Mussmann, CinemaLux/Time & Space
Limited Gallery, Hudson, NY
