Bundan 30 yıl önce 12 Eylül 1980’de, Orgeneral Kenan Evren yönetimindeki silahlı
kuvvetler, sağcı bir askeri darbeyle Türkiye’de yönetime el koydu. Sıkıyönetim
ilan edildi, siyasi partiler, sendikalar yasaklandı ve demokratik haklar
yürürlükten kaldırıldı. Neredeyse 10 yıl Süren, zaman zaman iç savaşın sınırında
dolaşan toplumsal ve siyasi çatışmalardan sonra gelen darbe, işçi sınıfı ve sol
muhalefete karşı bir baskı rejimi başlattı. Darbe Türkiye’deki tüm muhalefeti
yok etmekle kalmadı; temel özgürlükleri askıya aldı ve 20 yıldan uzun Süren bir
sessizlik dönemini de başlatmış oldu. Sonraki nesiller için bunun anlamı, siyasi
görüşlerin koşulsuz olarak susturulmasıydı. 12 Eylül, darbenin yaklaştığı
günlerde hayatları kesişen 17 kişiyi konu ediyor. Hem darbe yanlılarının hem de
karşıtlarının kişisel deneyimlerini ifade etmelerine imkan vererek, darbenin
toplumun geniş bir kesiminde nasıl yankı bulduğuna ışık tutuyor. Türkiye’de ne
zaman politika, müzik, sanat ya da edebiyatla ilgili konuşmak isterseniz,
hayatın “darbeden önce” ya da “darbeden sonra” olmak üzere ikiye ayrıldığını
görürsünüz.
Dünya prömiyeri geçen ay Locarno Film Festivali’nde yapılan ‘12 Eylül’
belgeseline imza atan çağdaş sanatçı Özlem Sulak, Henkel’in Orta ve Doğu Avrupa
ile Orta Asya’yı kapsayan geniş kapsamlı sanat yarışması ‘Henkel Art. Award.
2010’da binin üzerinde başvuru arasından finale kaldı. Özlem Sulak’la birlikte
Moldova, Polonya, Slovenya ve Hırvatistan’dan dört sanatçı daha finale kalmış
oldu. Birinci 7 bin euro para ödülü alacak. 25 Kasım’da sonuçlanacak yarışmada
finale kalan sanatçıların eserleri Viyana’daki Ludwig Vakfı Modern Sanat
Müzesi’nde sergilenecek.
İngiltere, Liverpool Enstitüsü Sahne Sanatları Bölümü’nden mezun olan 1979
Kayseri doğumlu Sulak, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi ile Berlin,
Hochschule Für Künste’de digital medya sanatları dalında master yaptı. Dört
kişisel sergi açan sanatçı, İstanbul ve Hannover’de yaşıyor.
Darbe Sergisi Diyarbakır’da…
Diyarbakır Sanat Merkezi şu sıralar “13 Eylül” başlıklı sergiye ev sahipliği
yapıyor. Geçtiğimiz yıl Outlet’tte gerçekleşen “Darbe” sergisinin bir devamı
niteliğinde olan sergi, 12 Eylül darbesi adına yapılabilecek sorgulamaların en
uç noktasında yorum ve anlamları konu ediniyor. Tam da anayasa değişikliği
öngören referandumunun hemen ardından açılışı yapılan sergiye, Diyarbakır
Büyükşehir Belediye Başkanı Osman Baydemir, Osman Kavala ile çok sayıda sanatçı
ve yazar katıldı. Azra Tüzünoğlu’nun küratörlüğünü yaptığı sergide, Halil
Altındere, Canan, Aslı Çavuşoğlu, Köken Ergün, Bengü Karaduman, Şener Özmen,
Özlem Sulak ve MSGSÜ Kolektif Hafıza Gurubu’nun işleri yer alıyor.
Tank, postal sesleri
Sanatçıların büyük bölümünün açılışında bulunduğu sergi, başta sinema olmak
üzere sanatın diğer disiplinlerinde yapılan üretimlere birer eleştiri olarak da
karşımıza çıkıyor. Azra Tüzünoğlu, 13 Eylül sergisine ilişkin hazırladığı
metinde, özellikle sinemada ve dizi sektöründe (Babam ve Oğlum, Eve Dönüş, O…
Çocukları Vizontele Tuba, Çemberimde Gül Oya, Hatırla Sevgili, Bu Kalp Seni
Unutur mu? vb) toplumun bilinç altına itilen karanlık döneme politikadan
olabildiğince uzak ve az bulaştırıldığına işaret ediyor. O yüzden işin, yine bu
konuda işler üreten sanatçılara düştüğüne değiniyor. Darbeden bugüne kadar geçen
zaman diliminde yaşananların Keskin bir dil ile yorumlandığı bu sergi, tam da bu
minvalde izleyiciler ile konuşmaya çalışıyor. Sergiye şöyle bir kulak kabartıp
göz gezdirildiğinde aslında serginin ayaklarının hangi kavramlara uzandığını ve
nasıl bir atmosfer içinde olduğunu az çok tahmin edersiniz. Bir yanda sessizliği
aniden bölen tank sesleri kulaklarınızda uğuldarken, diğer yanda darbe
işgüzarlarının video animasyon görüntüleri eşliğinde kulaklarınızı tırmalayan
postal sesleri sizi tedirginliğe sokabilir.
Aynı şekilde karanlık dönemin başka bir uzantısı olan bölgedeki kayıplara
gözünüzün iliştiğini görüp tarumar olan yaşamların kodlarını bir araya toplayan
ve kuyularda suskunların hanesine giden binlerce insanın trajedisini siyasal
eleştiri ile karşınıza çıkaran fotoğraflar sizi rahatsız etmekte gecikmeyecek.
Sese ve söze hitap eden ve yakın geçmişe kadar uzanan başka bir yasaklı alanın
da yine belgeleri ile absürt okuma biçimleri içinde başınızın bir yanında
seslendiğini görmek mümkün. Bütün bunların toplamında ortaya çıkan sergi,
ziyaretçileri derin sorgulamalara götürürken aynı zamanda tedirgin eden, geren,
hatta verdiği iç huzursuzlukla bilinçdışı bir şekilde garip tepkilere de
dönüşebilen alanlara çekebiliyor.
Darbe, 12 Eylül...
Mesela Özlem Sulak, “12 Eylül” çalışması darbeyi yaşamış 17 kişi ile yaptığı
görüşmeleri bir videoda bir araya getirmiş. Bu kişisel yaşanmışlıklar, bir
yanıyla bu tanıklığı yaşayan kişilerin darbeciler, darbe karşıtları ve
destekçiler konusunda neler düşündüğünü ortaya koyarken bir yandan da toplumun
genelinde yaşanan sarsıntıların izlerini içerdiğini söyleyebiliriz. Halil
Altındere çok ilginç bir çalışma ile farklı algılama biçimlerinin yolunu
açabilecek aşırı yorum alanlarını didiklediğini görüyoruz. Çalışmasının ismi
Marx’ın temel eseri, “Das Kapital”. Altındere, çalışmasında üç farklı karede
Kapital’i fotoğraflamış. İlk karede Das kapital’in kapak görüntüsü, ikinci kare
de Kapital’in kapak sayfasından sonra içi oyularak bir tabancanın
yerleştirilebilecek şekilde oyulmuş görüntüsü yer alıyor. Üçüncü karede de
tabancanın kendisi oyulmuş kısma yerleştirilmiş. Altındere, çalışmasının esas
esprisinin kapitalizmin yapısal krize girdiği andan itibaren (son olarak
Türkiye’de İşbankası’nın Kapital’in basımını gerçekleştirmesi gibi) Kapital’in
bir silah gibi başvuru kaynağı olarak kullanılmasına dayandırıyor. Başka bir
özellik de 80 öncesinde kimi solcuların silahlarını kapitalin içinde sakladığı
rivayeti üzerine. Bir başka çalışma da Şener Özmen’e ait. Daha önce çok sayıda
video art ve fotoğraf çalışmalarıyla dikkat çeken Özmen’in bu sergide “sus” ve
“bayrak” çalışmaları yer alıyor. “Sus” çalışmasında, bir kuyunun başında takım
elbiseler içinde yüzü koyu uzanan bir kişi duruyor. Sağ eliyle “gelmeyin”
dercesine dur ihtarı çekmesi, sol eli ile de kuyudan aşağı bakarak “sus” işareti
yapması, toplumsal belleği eşeleyen bir çok soruyu aynı anda
sordurtuyor-sorguluyor. Zamanı ve mekanı belli olmayan bu çalışmanın, bir
yanıyla 12 Eylül’ü ve devamında ise bölgede yaşanan kayıpları daha çok işaret
ettiğini teslim etmek gerek. Bir çok soruyu beraberinde getiren bu çalışma, bir
gerilim alanına işaret ederken sergi için hazırlanmış metinde “gerilim”,
susturulmaya çalışılanlarla tam orada durmaları sağlananlar arasında eşit
miktarda dağıtılıyor. “12 Eylül Askeri Cuntası’nı yaşamış bir sanatçının
istibdat yıllarına gönderdiği el işaretleri, uzun yıllar işaret diliyle
konuşmaya çalışan bir topluma kayıyor yavaş yavaş…”
12 Eylül’ün Kara filmi
Bir başka çalışma da Bengü Karaduman’ın “sessiz kelimelerin yerine” isimli video
enstalasyonu. Bu çalışma darbeden sonraki kuşağa pek görünür olmayı arzulamayan
bir geçmişi ele alıyor. Darbeyi ortaya çıkaran koşullardan darbe sürecini ve
sonrasında ortaya çıkan ürünleri siluetler halinde yeniden meydana getirerek
kronolojik bir Kara film olarak izleyici karşısına çıkıyor. Canan’ın çalışması
da “Vakvak Ağacı” isimli video animasyon. Canan, çalışması minyatürlerden
oluşturduğu görseller yardımıyla yakın Türkiye geçmişine dikkat çeker. Esas esin
kaynağını da Osmanlı dönemindeki Yeniçeri ayaklanmasından alarak ve yakın
Türkiye tarihinde var olan askeri darbeler ile bağıntı kurarak kurguluyor. Bir
başka önemli çalışma da MSGSÜ Toplumsal Hafıza Grubu’nun 12 Eylül ile ilgili
yapmış oldukları 250 görüşmenin ses kayıtlarının sergiye taşınmış olması. Hafıza
Grubu aynı çalışma kapsamında Darbe ile ilgili haberlerin bir araya getirildiği
bir de “Türkiye’nin sesi” isimli gazete çıkarmış. Aslı Çavuşoğlu da, Kürtlerin
pek alışık olduğu yasak kelimeler konusunda bir iş çıkarmış. Çavuşoğlu, darbe
sonrası TRT tarafından yasaklanan 205 kelimenin 191 ile şarkı besteliyor. Fapçi
Fuat’ın sesi ile de sözcükleri bir albüme dönüştürerek plak yoluyla
ziyaretçilere ulaştırıyor sergide. “Tanklove” videosu ile Köken Ergün,
Danimarka’nın küçük ama zengin bir kasabasında bir tank dolaştırarak, kasaba
sakinlerinin tepkilerini ölçüyor. Sergi Diyarbakır Sanat Merkezi’nde 12 Ekim’e
kadar görülebilir.
Sergi- 13 Eylül
Saat- 19.00
Yer- Diyarbakır Sanat Merkezi
diyarbakirsanat.org
10 Ekim 2010
Özlem Sulak ödüle gidiyor
Genç sanatçı, 7 bin euro'luk Henkel Ödülü'nde finale kaldı
Dünya prömiyeri geçen ay Locarno Film Festivali’nde yapılan ‘12 Eylül’
belgeseline imza atan çağdaş sanatçı Özlem Sulak, Henkel’in Orta ve Doğu Avrupa
ile Orta Asya’yı kapsayan geniş kapsamlı sanat yarışması ‘Henkel Art. Award.
2010’da binin üzerinde başvuru arasından finale kaldı. Özlem Sulak’la birlikte
Moldova, Polonya, Slovenya ve Hırvatistan’dan dört sanatçı daha finale kalmış
oldu. Birinci 7 bin euro para ödülü alacak. 25 Kasım’da sonuçlanacak yarışmada
finale kalan sanatçıların eserleri Viyana’daki Ludwig Vakfı Modern Sanat
Müzesi’nde sergilenecek.
İngiltere, Liverpool Enstitüsü Sahne Sanatları Bölümü’nden mezun olan 1979
Kayseri doğumlu Sulak, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi ile Berlin,
Hochschule Für Künste’de digital medya sanatları dalında master yaptı. Dört
kişisel sergi açan sanatçı, İstanbul ve Hannover’de yaşıyor. (Kültür Sanat)
radikal.com.tr
19/10/2010
12 Eylül mağdurları yollarda 12 Kasım 2010 Cuma 06:27ANKARA Sinema Derneği
tarafından 16.sı gerçekleştirilecek Gezici Festivalde gösterilecek filmler belli
oldu. 12 Eylül askeri darbesinin ...ANKARA Sinema Derneği tarafından 16.’sı
gerçekleştirilecek “Gezici Festival”de gösterilecek filmler belli oldu. 12 Eylül
askeri darbesinin 30. yıldönümünde “Darbe”yi konu alacak Festival’de Türkiye,
Şili, Brezilya, Portekiz gibi ülkelerdeki askeri darbelerin insan hayatlarını
nasıl yok ettiğini konu alan filmler yer alıyor. “12 Eylül”, “Beynelmilel”,
“Kayıp” gezecek filmlerden bazıları. Özlem Sulak’ın “12 Eylül” filmi, 13 darbe
mağduru ile yapılan görüşmelere dayanıyor.
TC Kültür ve Turizm Bakanlığı, Artvin Belediyesi ve Ordu Valiliğinin
katkılarıyla Ankara Sinema Derneği tarafından düzenlenen Gezici Festival, 3-19
Aralık tarihleri arasında sırasıyla Ankara (3–9 Aralık) Artvin (10–16 Aralık) ve
Ordu (16-19 Aralık) illerinde seyirci ile buluşacak.
“Darbe” temasıyla yola çıkan festivalin “Uygunadım Hayatlar” bölümünde Türkiye,
Şili, Brezilya, Portekiz ülkelerindeki askeri darbelerin konu edildiği filmler
yer alacak.
12 EYLÜL’DEN SONRA TÜRKİYE
1980 darbesini konu alan iki filmin gösterileceği “12 Eylül’den sonra Türkiye”
bölümünde Sırrı Süreyya Önder’in Beynelmilel filmi ile ile Özlem Sulak imzalı
“12 Eylül” (2010) adlı film gösterilecek. “12 Eylül”, 12 Eylül mağduru 13
kişiyle yapılan görüşmeleri içeriyor. Film, Orta ve Doğu Avrupa ile Orta Asya’yı
kapsayan geniş kapsamlı sanat yarışması Henkel Art Award 2010’da finale
kalmıştı.
‘YARGIÇ İLE GENERAL’
Festivalde, 3 binden fazla insanın öldürüldüğü ve binden fazla insanın
kaybolduğu Pinochet diktatörlülüğündeki askeri darbenin gölgesinde geçen
filmlerin gösterileceği “11 Eylül 1973’ten sonra Şili” bölümü de bulunuyor.
Cannes’de Şerif Gören’in “Yol” filmi ile En iyi Film ödülünü paylaşan, “En iyi
uyarlama senaryo” dalında Oscar kazanmış olan Costa Gavras yönetmenliğindeki
“Kayıp” filmi bu bölümde gösterilecek filmler arasında.
Şili’de diktatör Pinochet’in yargılanmasını sağlayan Yargıç Juan Guzmán’ın
hikayesini konu alan film “Yargıç ve General” ise Türkiye gibi hâlâ darbe ile
yüzleşememiş ülkelere Örnek bir anlatımı içeriyor.
48 YILLIK BİR DİKTATÖRLÜĞÜN FİLMİ ‘48’
“Annemler Tatilde” filmi ise 400’den fazla insanın öldürüldüğü 1964 sonrası
Brezilya’sını konu alıyor. Film siyasi suçlu olan anne ve babası tarafından
dedesine bırakılan 10 yaşındaki bir çocuğu konu alıyor. Birçok ödülü bulunan
film hüzünlü ve insancıl hikayesiyle izleyicide derin etkiler bırakıyor.
Bölümün son filmi 1926-1974 tarihleri arasında 48 yıl Süren diktatörlük rejimi
ile yönetilmiş Portekiz’i konu alan “48” adlı film, mahkumların sıra dışı
tecrübelerini, siyasi polis PIDE’nin mahkumlara davranışını belgeliyor.
‘DARBE, SİNEMA VE BELLEK’
“Uygunadım Hayatlar!” bölümü kapsamında Ankara’da düzenlenecek olan “Darbe,
Sinema ve Bellek” başlıklı panelin Moderatörlüğünü Mithat Sancar
gerçekleştirecek. Panelde “Beynelmilel” Filminin Yönetmenlerinden Sırrı Süreyya
Önder, 12 Eylül belgeseli yönetmeni Özlem Sulak ile Yayıncı ve Yazar Ertuğrul
Kürkçü konuşmacı olarak yer alacaklar. Panel 4 Aralık Cumartesi günü Alman
Kültür Merkezinde yapılacak.
Ankara / EVRENSEL
habercumhuriyeti.com
Gezici Festival 2010 İzlenimleri
2. Gün- 48, Cennet Oteli, 12 Eylül, Darbe Paneli, Aziz Tony’nin Günahı,
Atlıkarınca
48:
Portekiz, 1926'dan 1974'e kadar faşist bir diktatörlükle yönetilmiş bir ülke.
Yani tam 48 yıl. Bu belgesel filmin adı da buradan geliyor. Filmde bu dönem
hapse düşen, işkence gören insanların anılarını dinliyoruz. Ancak yönetmen
Susana de Sousa Dias, bunu yaparken bize konuşanların bugünkü hallerini değil
zamanında siyasi polis tarafından gözaltına alınırken ya da hapiste çekilen
portre fotoğraflarını gösteriyor. Bu sayede yılların, özellikle hapishane
yıllarının kişileri nasıl etkilediğini sadece yüzlerine bakarak da anlamış
oluyoruz aslında. İlginç bir film olmuş ancak sadece hareketsiz portre
fotoğrafları görmek anlatılanların da ağırlığı ile birleşince filmin 93
dakikalık uzunluğu gerçekten fazla gelebiliyor. Doğrusu 60 dakikalık bir filmi
tercih ederdim kendi adıma.
Cennet Oteli (Hotel Rai / Paradise Hotel):
Bulgaristan’da Cennet Oteli olarak anılan apartman bloklarının durumunu anlatan
bu belgeselde söz konusu blokların yapıldığı günlerde düşünülenlerle bugün
gelinen noktanın ne kadar farklı olduğunu gözler önüne seriliyor. 25 yıl önce
Romanların yaşaması için yapılan bu bloklar gayet sağlam ve konforlu binalar
olarak tasarlanmış. Günümüzde ise her an çökecekmiş gibi Duran, her yanı pislik
dolu yapılar haline gelmiş. Üstelik burada yaşayanların buradan kendilerini
kurtarmak için çok da şansları yok. Bir kısmı zaten bu durumu kabullenmiş
durumda, geri kalanı ise ne kadar çabalasa da kaderlerini değiştirip
değiştiremeyecekleri meçhul. Tüm film boyunca bunlar gösterilirken bir yandan
süregiden bir de düğün hazırlığı var. Bu da her şeye rağmen hayatın sürdüğünün
güzel bir göstergesi olmuş.
12 Eylül:
Filmden önce gösterime ilginin çokluğu ile ilgili bir kaç şeyden bahsedelim.
Genellikle belgesel film gösterimlerinin yapıldığı salonlar çok fazla dolmaz.
Bir avuç seyirci olur ki onlar da zaten çoğunlukla birbirlerini az çok tanıyan
tiplerdir. Bugün gösterilen diğer iki belgeselde de benzer bir durum vardı. Ama
konu 12 Eylül olunca ilgi o kadar çoktu ki Alman Kültür’ün orta büyüklükteki
salonu doldu taştı, insanlar kenarlara, yerlere ya da merdivenlere oturmak
zorunda kaldı, önemli bir kısmı da ayakta izledi. Seyircilerin büyük bir kısmı
da belli ki darbeden sonra dünyaya gelmişlerdi ama konuya ilgi duymuşlardı. Bu
ilgi sevindirici gerçekten.
Gelelim filme. Günün ilk belgeseli 48 ile bu film arasında bir ortaklık vardı.
Her iki filmde de dönemi yaşayanlar anılarını anlatırken görüntüde farklı şeyler
görüyorduk. 48'de bu portre fotoğrafları iken, 12 Eylül filminde bu belgesele
katılanların bugün yaptıkları işlerden birer kesit olmuş. Kimi bahçe ile
uğraşıyor, kimi model gemi yapıyor, kimi kitap kaplıyor vs. vs. Anlatılanlar ise
12 Eylül döneminde genel olarak yaşananlardan ziyade tam da o gün yaşananlar.
Kendisi de darbeyi görmeyen bir yaşta olan yönetmen Özlem Sulak soruları ile
bunu ortaya çıkarmayı hedeflemiş. 11 ve 12 Eylül arasında acaba ne fark vardı?
Bunu farklı görüşlerden sıradan insanların ağızlarından dinlemek önemliydi. Bir
kısmı gerçekten darbenin direkt olarak etkilediği insanlardı. Bu isimler için
elbette 12 Eylül çok şeyi değiştirmişti (ilk refleksin genellikle sakıncalı
görülen kitapları ortadan kaldırmaya yönelik olması belki de önceki darbelerden
bir alışkanlık). Ancak bir kısım insan içinse darbenin hala terörü bitiren
olumlu bir hareket olarak görüldüğüne Tanık olmak ilginç. O dönem çocuk olanlar
içinse darbenin belki de tek anlamı okulların tatil olup olmayacağı imiş.
Belgeselin eksik tarafı sağ görüşte olan herhangi bir kişiyle konuşulmamış
olmasıydı. Filmden sonraki Darbe Paneli’nin konuşmacılarından olan yönetmen
Sulak’a sorulan sorulardan biri buydu. Yönetmen bu durumun farkında olduğunu ama
dönemi yaşamış sağcı bulamadığını, herhalde bugün o dönemde sağ görüşte
olduklarını söylemek istemediklerini belirtti. Ayrıca filme yönelik sadece
anıları gösterip bıraktığı ama bir yargıda bulunmadığı yönünde bir eleştiri de
vardı. Belli bir seyirci grubundan kabul de gördü bu eleştiri ama ben de kişisel
olarak yönetmenin görüşüne katılıyorum. Sinemanın işi kimseye ne düşünmesi
gerektiğini söylemek değil. Seyirci kendi görüşünün de ışığında elbette filmden
kendi sonucunu çıkaracaktır.
Darbe Paneli:
“Darbe, Sinema, Bellek” başlığı ile düzenlenen panele ilgi 12 Eylül
belgeselinden de fazlaydı. Mithat Sancar’ın moderatörlüğünde düzenlenen panele
konuşmacı olarak Sırrı Süreyya Önder, Ertuğrul Kürkçü ve 12 Eylül belgeselinin
yönetmeni Özlem Sulak katıldılar. Yaklaşık 1.5 saatini izleyebildiğim panelde
dönemi yaşamış olan Önder ve Kürkçü anıları ile birlikte Türk sinemasının döneme
bakışını tartıştılar. Ayrıca dünya sinemasının darbelere ve askeri yönetimlere
bakışı da gündeme geldi. Sulak ise çoğunlukla kendisini 12 Eylül filmini çekmeye
iten nedenlerden ve filmde yaptığı seçimlerden bahsetti.
Aziz Tony’nin Günahı (Püha Tõnu Kiusamine / The Temptation of St. Tony):
Aziz Tony’nin Günahı Estonya’nın bu yıl Oscar’a gönderdiği film olması ile
dikkat çekiyor. Bir cenaze sahnesi ile açılan bu siyah-beyaz film Tony’nin iyi
insanı arama çabası üzerine kurulu. Ancak daha ilk sahnesinde cenazenin yanından
gürültüyle geçip giden ve kaza yapan aracın absürtlüğünden de anlaşılabileceği
gibi absürt ve sürreal bir film bu. Altı bölümden oluşan bu film, görüntüleri
ile dikkat çekiyor öncelikle. Zaman zaman Bunuel esintileri de taşıyan bu film
(ki filmin sonunda yönetmenin Bunuel ve Pasolini’ye teşekkür ettiğini
görüyoruz), kişisel olarak anlamlandırmakta zorlandığım kimi simgelerle dolu.
Daha iyi yorum yapmak, hatta film hakkında doğru bir değerlendirme yapmak için
birden fazla izlemek gereken filmlerden.
Atlıkarınca:
İlksen Başarır, ilk filmi Başka Dilde Aşk ile iyi bir popüler sinema örneği
vererek dikkat çekmişti. Bu kez o filmde de senaryoyu birlikte yazdığı ve oyuncu
olarak çalıştığı Mert Fırat ile beraber daha zorlu bir konuyu anlatmaya
girişmişler. Ensest meselesi genellikle günlük hayatta gizlenen bir durum olduğu
gibi üzerine film yapması da zor bir konu. Uçlara kayma, karakterleri fazlasıyla
köşeli ve klişe olarak çizme riski büyük. Bu anlamda filmdeki en zor karakter
Mert Fırat’ın canlandırdığı baba karakteri. Katıksız kötü, yüzüne bile
bakılmayacak bir adam olarak çizilebilecek bu karakter hem senaryonun hem de
Fırat’ın oyunculuğunun katkısı ile daha gerçek bir yerde duruyor. Karakter
sadece iğrenç bir baba olarak çizilmiyor, psikolojik sorunları yavaş yavaş
ortaya seriliyor. Ayrıca bir anlamda festivalin bu yılki temalarından “taşra”
konusu ile de denk düşüyor film. Büyük şehirden gelen ve taşrada yaşamak zorunda
kalan “Aydın”ın kendini içinde hissettiği durum üzerine de sağlam şeyler
söylüyor.
Belli bir noktaya kadar çok iyi giden Atlıkarınca, Başka Dilde Aşk’ın
sorunlarından da arınmış daha eli yüzü düzgün, konusunu daha iyi toparlamış bir
film izlenimi veriyordu. Ancak bir noktadan sonra sanki filmin farklı bir kurgu
anlayışına ihtiyacı varmış gibi zamanda İleri geri gitmeye, seyirciyi bu anlamda
zorlamaya başladı. Bunu da belli ki bir gizem oluşturmak, hikayenin bir
noktasında olan bir olayın (her ne kadar bu olay festival kataloğunda açıkça
yazsa da şimdi açık etmeyelim) ne şekilde gerçekleştiğini finale saklamak için
yapılmış. Halbuki düz bir anlatımla karakterlerin olay öncesi sonrası
durumlarına odaklanmak çok daha iyi olurmuş. Bu tip zaman oyunlarının uygun
olacağı filmler var elbette ama bu film onlardan değil kanımca.
sinemamanyaklari.com/2010/12/08/
08 Aralık 2010
12 Eylül
Yönetmen- Özlem Sulak
Süre- 61’
Yıl- 2010
Bundan 30 yıl önce 12 Eylül 1980’de, Orgeneral Kenan Evren yönetimindeki silahlı
kuvvetler, askeri darbeyle Türkiye’de yönetime el koydu. Sıkıyönetim ilan
edildi, siyasi partiler, sendikalar yasaklandı ve demokratik haklar yürürlükten
kaldırıldı. Neredeyse 10 yıl Süren, zaman zaman iç savaşın sınırında dolaşan
toplumsal ve siyasi çatışmalardan sonra gelen darbe, işçi sınıfı ve sol
muhalefete karşı bir baskı rejimi başlattı. Darbe Türkiye’deki tüm muhalefeti
yok etmekle kalmadı; temel özgürlükleri askıya aldı ve 20 yıldan uzun Süren bir
sessizlik dönemini de başlatmış oldu. Sonraki nesiller için bunun anlamı, siyasi
görüşlerin koşulsuz olarak susturulmasıydı. 12 Eylül, darbenin yaklaştığı
günlerde hayatları kesişen 17 kişiyi konu ediyor. Hem darbe yanlılarının hem de
karşıtlarının kişisel deneyimlerini ifade etmelerine imkan vererek, darbenin
toplumun geniş bir kesiminde nasıl yankı bulduğuna ışık tutuyor. Türkiye’de ne
zaman politika, müzik, sanat ya da edebiyatla ilgili konuşmak isterseniz,
hayatın “darbeden önce” ya da “darbeden sonra” olmak üzere ikiye ayrıldığını
görürsünüz.