Doğum Tarihi : 1920, İstanbul
Ölüm Tarihi : 24 Ocak 2009, İstanbul
1920’de İstanbul, Fatih’te Doğan Havaeri, bir süre İzmir Atatürk Lisesi’nde okudu. Sinemaya geçmeden
önce Raşit Rıza, Burhanettin Tepsi, Sadi Tek Toplulukları'nda sahneye çıktı.
1947’de “Yara” filmiyle yönetmenliğe başladı. Yönettiği filmlerin çoğunun
senaryolarını da kendisi yazmıştır. Türk sinemasında en Uzun süreli film çeken
yönetmenlerden biridir. Daha çok kahramanlık ve aile melodramları türünde
filmler yaptı. 1947-1975 yılları arasında 37 filme imza attı. Son iki filmini ise kendi kurduğu şirket adına çekmiştir.
1947 ile 1975 arası 37 filme yönetmen, senarist ve kimi zaman da oyuncu olarak
imza Atan Havaeri’nin ne yazık ki bir çok filmi günümüze kadar ulaşamamıştır. Halk Film adına
çektiği bir çok film belediye depolarında Yanmış, bir kısmı da bilinmeyen nedenlerden ötürü
kaybolmuştur. Bir bakıma Seyfi Havaeri kayıp ve yitirilmiş filmlerin bilinmeyen bir yönetmeni
gibidir.
Çoğunlukla Küçük bütçeli filmlere imzasını Atan Havaeri, 1968 yılında çektiği “Kara Sevda” filmiyle
Anadolu’da gişe rekorları kırmıştır. Sinemaya kimi zaman aşırılığa kaçan bir milliyetçilik
penceresinden bakan Havaeri 50’li yılların başında Türk sinemasında yarı belgesel tarzda yaptığı
Kore filmleriyle bu akımı başlatmış ve bir çok Kore filminin çekilmesine öncülük etmiştir. Seyfi
Havaeri bugün Türk sinemasının yaşayan en kıdemli yönetmenleri arasında yer almaktadır.
Önemli filmleri arasında “Yara”, birkaç sahnesini Lütfi Akad’ın çektiği “Damga”, Cahide Sonku ile
birlikte yaptığı “Fedakar Ana”, “Kore Gazileri”, “Kara Sevda”, “Kenar Mahalle”, “Körlerin Şarkısı”,
“Bir Yavrunun Gözyaşları”, “222 Nolu Dosya”, “Allah Aşkı Yarattı”, “Kanım Vatan İçin” ve “İnsanlık
Ölmedikçe” bulunuyor.
42. Antalya Altın Portakal Film Festivali bünyesinde onuncusu verilen Onur Ödülleri’ne 2005 yılında
Seyfi Havaeri layık görüldü. Onur ödülü, onun yaşamı boyunca kazandığı ilk ve tek ödüldür.
Seyfi Havaeri, “Bu ödüllere layık çok arkadaşım vardı. 86 yaşına geldiğim bu günlerde onların
zamansız ölümünün acısını yaşıyorum. Bu ödül onların hakkıydı. Onların aziz hatıralarının hürmetine
bu ödülü kabul ediyorum” dedi.
Törende Türk milletinin bir yüzünü doğuya bir yüzünü de batıya çevirmiş çok Yüce bir millet olduğunu
söyleyen Havaeri’nin sözleri, David Carradine ve Woody Harrelson tarafından ayakta alkışlandı.
Yeşilçam Türk sinemasının son yönetmenlerinden Seyfi Havaeri, 24 Ocak 2009
sabahında 89 yaşında vefat etti. Havaeri'nin cenazesi Yedikule Mezarlığı'na
defnedildi. Kızı Serpil Havaeri, cenaze törenine ''sanat camiasından bir kaç
kadir bilen dostun'' katıldığını bildirdi.
Yönetmen Filmografisi
Zafer Kartalları - 1974
İnsanlık Ölmedikçe - 1973
Kanım Vatan İçin - 1971
Çileli Bülbül - 1970
Yalnız Adam - 1969
Yiğit Anadolu'dan Çıkar - 1969
Allah Aşkı Yarattı - 1969
Kara Yazım - 1968
Kara Sevda - 1968
222 No'lu Dosya - 1967
Bize de mi Numara - 1963
Bir Yavrunun Gözyaşları - 1960
Karımın Aşkı - 1959
Gönülden Ağlayanlar - 1958
Acı Sevda - 1958
Daha Çekecek Miyim? - 1958
Ham Meyva - 1957
Körlerin Şarkısı - 1957
Leke / Öksüz Yavru - 1957
Sevda Sahilleri - 1956
Kara Sevda - 1955
Çılgın Bakire - 1955
Zafer Güneşi - 1953
Eğlence Bülbülleri - 1953
Sabahsız Geceler - 1952
Hüküm Sabahı - 1952
İmralı'dan Doğan Güneş - 1952
Destan Destan İçinde - 1952
Dümbüllü Sporcu - 1952
Kenar Mahalle - 1951
Kore Gazileri - 1951
Kore'de Türk Kahramanları - 1951
Fedakar Ana - 1949
Gönülden Yaralılar - 1949
Bir Yabancı - 1948
Damga - 1948
Yara - 1947
Yapımcı Filmografisi
Zafer Kartalları - 1974
İnsanlık Ölmedikçe - 1973
Senarist Filmografisi
Zafer Kartalları - 1974
İnsanlık Ölmedikçe - 1973
Kara Sevda - 1973
Kanım Vatan İçin - 1971
Çileli Bülbül - 1970
Allah Aşkı Yarattı - 1969
Yalnız Adam - 1969
222 No'lu Dosya - 1967
Bize de mi Numara - 1963
Kanun Kanundur - 1962
Doğmadan Ölenler - 1961
Bir Yavrunun Gözyaşları - 1960
Karımın Aşkı - 1959
Gönülden Ağlayanlar - 1958
Acı Sevda - 1958
Daha Çekecek Miyim? - 1958
Körlerin Şarkısı - 1957
Leke / Öksüz Yavru - 1957
Sevda Sahilleri - 1956
Kara Sevda - 1955
Çılgın Bakire - 1955
Zafer Güneşi - 1953
Eğlence Bülbülleri - 1953
Dümbüllü Sporcu - 1952
Hüküm Sabahı - 1952
İmralı'dan Doğan Güneş - 1952
Sabahsız Geceler - 1952
Destan Destan İçinde - 1952
Kenar Mahalle - 1951
Kore Gazileri - 1951
Kore'de Türk Kahramanları - 1951
Fedakar Ana - 1949
Gönülden Yaralılar - 1949
Bir Yabancı - 1948
Damga - 1948
Yara - 1947
Oyuncu Filmografisi
Çalınmış Hayat / Aşk Hırsızı - 1970 ....Doktor
Dağları Bekleyen Kız - 1968
Erikler Çiçek Açtı - 1968
Şafak Sökmesin - 1968 .... Baba
Kahveci Güzeli - 1968
Zafer Güneşi - 1953
Bir Yabancı - 1948
Kaynak
Internet Movie Database
NtvMsnbc
Seyfi Havaeri
Bu yılın Onur ödüllerinden biri de Türk sinemasının en renkli yönetmenlerinden
biri olan Seyfi Havaeri’ye veriliyor.
1947 ile 1975 arası 38 filme yönetmen, senarist ve kimi zaman da oyuncu olarak
imza Atan Havaeri’nin ne yazık ki bir çok filmi günümüze kadar ulaşamamıştır.
Halk Film adına çektiği bir çok film belediye depolarında Yanmış, bir kısmı da
bilinmeyen nedenlerden ötürü kaybolmuştur. Bir bakıma Seyfi Havaeri kayıp ve
yitirilmiş filmlerin bilinmeyen bir yönetmeni gibidir.
1920’de İstanbul Fatih’te Doğan Havaeri, bir süre İzmir Atatürk Lisesi’nde
Okumuş, daha sonra Raşit Rıza Topluluğu’na girerek sanat yaşamına atılmıştır.
Burhaneddin Tepsi Topluluğu’nda da çalışan Havaeri 1947’de Yara filmiyle
yönetmenliğe başlamıştır. Yönettiği filmlerin çoğunun senaryolarını da kendisi
yazmıştır. Son iki filmini ise kendi kurduğu şirket adına çekmiştir.
Çoğunlukla Küçük bütçeli filmlere imzasını Atan Havaeri, 1968 yılında çektiği
Kara Sevda filmiyle Anadolu’da gişe rekorları kırmıştır. Sinemaya kimi zaman
aşırılığa kaçan bir milliyetçilik penceresinden bakan Havaeri 50’li yılların
başında Türk sinemasında yarı-belgesel tarzda yaptığı Kore filmleriyle bu akımı
başlatmış ve bir çok Kore filminin çekilmesine öncülük etmiştir.
Önemli filmleri arasında Yara, birkaç sahnesini Lütfi Akad’ın çektiği Damga,
Cahide Sonku ile birlikte yaptığı Fedekar Ana, Kore Gazileri, Kara Sevda, Kenar
Mahalle, Körlerin Şarkısı, Bir Yavrunun Gözyaşları, 222 Nolu Dosya, Allah Aşkı
Yarattı, Kanım Vatan İçin ve İnsanlık Ölmedikçe bulunuyor.
Seyfi Havaeri bugün Türk sinemasının yaşayan en kıdemli yönetmenleri arasında
yer almaktadır. Onur ödülü, onun yaşamı boyunca kazandığı ilk ve tek ödüldür.
Antalya Film Festivali Resmi Web Sitesi
Seyfi Havaeri, Bir Yönetmen
1947’de ilk filmi Yara’yı çektiğinde 27 yaşında idi, Seyfi Havaeri. Son filmi
Zafer Kartalları’nı 1975 yılında 39. filmi olarak, yönetmenliğinin 28. yılında
çekti. Hiçbir filmi, bir yarışmada ödül almadı, alamazdı da, filmlerinin büyük
bir kısmı yerleşik festivallerin başlamasından önce çekildi ama bu filmler
Yeşilçam’ı Yeşilçam yapan filmlerdendi. Seyirci tarafından ilgi gördü. Kenar
Mahalle (1951 ve 1966) ve Kara Sevda (1955 ve 1968) filmlerini ikişer kez çekti.
Anadolu’da hasılat rekorları kıran Kara Sevda (1968) filminin afişlerinde yer
alan, “bu film peşin para ile çekilmiştir” ibaresi Yeşilçam düzenini ters yönden
anlatması ile ilginç bir örnek oluşturur.
Muhsin Ertuğrul’un sinemamızdaki on yedi yıllık tek adamlığına son veren Faruk
Kenç ile başlayan -Nijat Özön’ün isimlendirmesi ile- geçiş dönemi
yönetmenlerinin yanında, Ertuğrul’un ardılı olan tiyatro kökenli yönetmenler de
(örnek: Talat Artemel) film çekmeye başlamışlardır. Ertuğrul’un ardılı olan bu
yönetmenlerin yanında, sanat yaşamına tiyatroda, ama ödenekli tiyatrolar dışında
başlamış olan yönetmenler de sinemaya girmişlerdir, işte Havaeri de bu
yönetmenlerdendir, Nuri Akıncı, Muharrem Gürses gibi. Havaeri, yönetmenliğinin
ikinci yılında (1948) ilk filmini çeken Erman Kardeşler yapımevine Damga filmini
çeker. Damga filmi, 1952’de çektiği Kanun Namına filmi ile sinemamızda -yine
Özön’ün tasnifine göre- sinemacılar dönemini başlatan Lütfü Akad’ın sinemaya
başladığı film olarak da anılır. Akad filmde eksik kalmış bir sekansın çekilmesi
için güçlükle ikna edilir ve çeker. Akad’ın bu eksikliği gidermesi doğrudur ama
film çekilip banyosu yapıldıktan sonra birçok sahnenin flu olduğu anlaşılır. O
günkü sinemamız koşulları düşünülürse, Erman Kardeşler filmi o günkü koşulların
da altında bir ortamda çekmek durumunda kalır. Filmin flu çıkmasının nedeni bu
ve aynı zamanda çalışan teknik ekibin de o günkü şartlara göre deneyimsiz
olmasıdır. Havaeri, bu flu sahnelerin bir çoğunun, çekilmiş sahnelerin yeniden
değerlendirilmesi ve kullanılmamış sahnelerin takviyesi ile giderildiğini,
çeşitli söyleşilerinde -ve birkaç görüşmemizde- anlattı. Bunlardan sonra yinede
filmde çekilmesi gerekli bir sahnenin olduğu tesbit edilmiş ve bu dönemde
Havaeri’nin yapımevi ile ilişkisinin sona ermesi üzerine sahne Akad tarafından
çekilmiştir.
Havaeri, 1949 yılında Sırrı Talpar (Güneş Film) adına Fedakâr Ana filmini çeker,
filmde başrol oynayan Cahide Sonku’nun da hissesi vardır. Sonku sonradan filmin
tamamını alır, jeneriğe ve afişlere yönetmen olarak kendi adını yazar. Özön,
Türk Sineması Kronolojisi’nde bu filmi Cahide Sonku’nun filmi olarak gösterir.
Afişlerin bu şekilde kullanılması üzerine Havaeri hakkını mahkemede arayacaktır.
(Bu film Eşref Kolçak’ın da sinemadaki ilk filmidir.)
60’lı yıllarda Havaeri Bu Adam Kim, diye bir film yapar. Turgut Özatay’ın
başrolünü oynadığı bu filmi, o yıllarda gördüğümde Dr. Jekyll and Mr. Hyde
izleri görmüştüm. (Spencer Tracy’nin oynadığı versiyonu daha yeni seyretmiştim,
her halde o nedenle). Sonradan Havaeri ile bu film hakkında konuştuğumuzda,
filmin çok daha kapsamlı düşünüldüğünü fakat istediği gibi yapamadığından söz
etmişti, bana.
80’li yıllarda tanıştığım Havaeri’nin sinemasını yakından izlemiş değilim,
filmlerinin büyük bir çoğunluğunu görmedim. Görsem belki de beğenmeyecektim. Ama
sinemamız üzerine düşünen, bir şeyler yapmak isteyen, çalıştığı günlerin piyasa
koşullarına uygun bir yönetmendi. Şimdi -artık- mazi olmuş, bir zamanlar
sinemamızın çalışma sahası olan Yeşilçam’ın temellerinde emeği var. Bir iki kez
telefonla görüşmüştük, kısa süreli bir Mimar Sinan Üniversitesi çalışma
döneminde, bir gün ziyarete gelmiş ve beni çok heyecanlandırmıştı. O gün bana
bir kısım notlar da getirmişti, zaman zaman karşılaşıp, rastlantılarla buluşup
konuşmalarımızda, her zaman anlatacağı bir şeyleri oluyordu. Filmlerini seviyor
ve sonuna kadar savunuyordu. Başka yönetmenlerin filmlerinde oyunculuk yaptığı
filmler da vardır.
Sinemamızın başlangıç günlerini yaşamış, temellerini atmış, yönetmenliği dışında
sinema için çalışmalarda bulunmuş, arasanız el altında bir filmini bulmakta
zorlanacağınız bu yönetmenimiz üzerine Burçak Evren’in hazırladığı bir kitap 42.
Antalya Film Festivali (Altın Portakal) yayını olarak yayınlandı: Yeşilçam’ın
Gölgesinde Seyfi Havaeri. Şimdi aramızdan ayrıldı, bulabildiğimiz filmlerini
bari elden çıkarmayalım.
