2. Meşrutiyet döneminde Reşat Rıdvan Bey, kurduğu Milli Osmanlı Tiyatrosu ile
İzmir’e üç kez gelmiş, bu turnelerinde Ermeni oyuncularını da kadrosunda
bulundurmuştur. Reşat Rıdvan Bey’in Milli Osmanlı Tiyatrosu’nda İzmir turnesi
sırasında yer alan Ermeni oyuncular Kınar, Rozali, Virjini, Elmasyan, Lusi
Hanımlar ile Tolayan, Benliyan, Vahan Efendiler idi. 1912 yılında Milli Osmanlı
Operet ve Dram Kumpanyası 9 Şubat 1912’de 35 kişilik ekibiyle İzmir’e gelmiş,
Şubat ve Mart aylarında Sporting Kulüp’te dram ve operetler sahneye koymuştur.
Mınakyan’ın olmadığı kumpanya’da Ermeni vatandaşlardan Benliyan, Baltazar
Efendiler ile Rozali, Meline ve Elmasyan Hanımlar yer alıyordu.
Reşat Rıdvan, Burhanettin bey ile birlikte Odeon Tiyatrosunu kurdu. O dönem bir
çok tiyatrocu yetişti. Bu tiyatroda “Sahne-i Milliye-i Osmani” adı altında
oynadıkları Dreyfüs, Othello, Gülnihal, Mürebbiye, Haydutlar ve daha başka
oyunlarda Muhsin Ertuğrul da çeşitli rollere çıktı.
Darülbedayi kurulduğu zaman Reşat Rıdvan Bey ilk yönetici kadrosunda yer aldı.
İlk yönetim kurulu toplantısı 7 Mayıs 1915’de gerçekleştirildi ve Reşat Rıdvan
Bey, 20 Türk Lirası aylıkla yöneticiliğe atandı. Genel Yönetmen André Antoin,
Genel Yönetmen Yardımcısı ve Temsil Kolu Başkanı Reşat Rıdvan Bey ve Müzik
Bölümü Başkanı Ali Rıfat Bey oldu.
Weinberg ve Fransız bir yönetmen tiyatro oyunlarından esinlendikleri
senaryolarla filmler çekmekteydiler. Ancak
Himmet Ağanın İzdivacı isimli filmi çekmeye başladıklarında Fransa ve Romanya'ya
harp ilan ettiğimiz için memleketi terk etmek zorunda kaldılar. 1916 da başlayan
filmi 1918 de Reşat Rıdvan Bey'in rejisörlüğünde Fuat Beyin operatörlüğü
ile tamamlamıştır.
Film, Moliere'in " Zor Nikah " adlı oyunundan uyarlanmış ve Arşak Benliyan
operet oyuncuları topluluğu yer almıştı. Genç bir kızla evlenmek zorunda kalan
yaşlı bir adamın öyküsünü anlatan film Türk Sinemasının ilk Uzun metraj
filmidir.
Yönetmen Filmografisi
Himmet Ağanın İzdivacı
Yapım Tarihi - (Başlangıç Tarihi - 1914) (Bitiş Tarihi - 1916)
Yönetmen - Sigmund Weinberg, (1914) Reşad Rıdvan (1916)
Senaryo - Sigmund Weinberg (Moliere'in "Le Mariage Force - Zor Nikah adlı
oyunundan),
Görüntü Yönetmeni - Sigmund Weinberg, (1914) , Fuat Uzkınay (1916)
Yapım - Merkez Ordu Sinema Dairesi
Oyuncular - Rozali Benliyan, Lusi Avuşyak, Hakkı Necip, Ömer Aydın, İsmail
Zahit, Karakaş, Baltazar, İsmail Galip (Arcan), Behzat Haki, Ahmet Fehim, Kemal
Emin Bara
Kaynak
Internet Movie Database
Günver Güneş, Anadolu, 30 Haziran 1913
TİYATRO MÜZESİ
Son günlerde, yokluğu yıllardır duyulan ve zaman zaman çeşitli yollardan
girişime geçilmesi önerilen "bir tiyatro müzesi kurmak" isteği yeniden
alevlendi.
Bir tiyatro müzesi eksikliğini yeni duymuyorum. Bu duyguyu ilk kez 1925'ler de
Moskova'daki Bahruşin Tiyatro Müzesini gezdiğimde duydum.
Genellikle müzeler,tarihi dile getiren varlıkları,Çağlar boyunca gelmiş geçmiş
kişilikleri, özellikleriyle yaşatan ufak tefek servetleriyle tek çatı altında
toplayan bir sergi demektir. Hele tiyatro sanatı gibi önemli bir kolda çalışan
kişi için bir müze gelecek kuşaklara onun adını iletecek tek sığınaktır. Şimdi
sorsam Hamdi Efendi'nin kavuğu nerede? Abdi Efendi'nin abani sarığı ne oldu?
Hasan Efendi'nin Uzun fesi,dallı entarisi kimin elinde? Naşid'in saray
üniforması hangi rafta? Mınakyan Efendi'nin redingotu duruyor mu? Hekimyan
Hanım'ın "La Dame Aux Camelias"da giydiği Hereke kumaşından yapılmış Marguer te
Gautier Tuvaleti hangi çarşının hangi yağlıkçı bohçasında? Fehim Efendi'nin
pötikare pantolonundan bir yamalık parça kaldı mı? Ahmet Vefik Paşa'nın kamış
kalemi hangi divit içinde saklı?lk Türk Rejisörü Reşad Rıdvan'ın enfiye
kutusu ile bütün büyük aktörleri susta durduran kalın bastonu kimde kaldı?
Bugün bunların çoğunun yerinde yeller esiyor. Unutturan bir rüzgar esti, bütün
bunları aldı yok etti. Bir müzemiz olsaydı böyle olur muydu hiç.
Ben Barcelona'daki Tiyatro Müzesinde,ölümünden kırk beş yıl sonra Sarah
Bernhardt'ı Yaşar buldum.
Muhsin Ertuğrul
Türk Tiyatrosu Dergisi, Sayı 410, 11 Kasım 1974