Kimi 80 yaşında kör bir marangoz,
Kimi Demirci,
Kimi ise elinde bastonuyla toprağı işleyen bir nine,
Ve hepsi yaşlılıklarına rağmen yaşama sarılan insanlar…
Yönetmenliğini Muhammet Çakıral’in yaptığı “Yılkı Atları” belgeseli ile yaşamak
için gurbet ellere düşen ve insanların arkalarında köylerde bıraktıkları
anne-babaları, nineleri-dedelerinin yalnız, hüzünlü ama mücadeleci yaşamlarını
küçük kesitler ve görsel bir şölen eşliğinde beyaz perdeye aktarıyor.
Karadeniz köylerinden büyük şehirlere artan göç dalgası yıllar geçtikçe
köylerdeki nüfusu ciddi boyutlarda azalttı. Atölyelerin kapanması zaman
içerisinde pek çok mesleğin unutulmasına veya kalan zanaatkâr sayısının oldukça
azalmasına neden oldu. Arkada kalan çoğul yalnızlıklar ise yaşlılıklarına,
yalnızlıklarına, iki büklüm hallerine aldırmadan toprakla bütünleşmeye ve
ellerindeki bastona rağmen toprağı yılmadan işlemeye devam ederek hayatta kalma
mücadelesi veriyorlar.
Aslında yılkı atları yaşlanıp, iş göremez duruma geldiklerinde sahipleri
tarafından dağlara salınan, ölüme terk edilen atlardır. Yönetmen Çakıral bu
belgeseli ile ağır ağır çıkılan yokuş yollarıyla, köy meydanı sohbetlerinde, tek
tük tüten bacalarıyla, sıcak bir çay tadında anlatılan onların Yılkı Atları’nın
hikâyesini bizimle paylaşarak köylerde var olan değerleri topluma sunarak
onların değerlerini artırmayı hedefliyor. Yılkı Atları belgeseli, farklı bir
eksenden kaybettiklerimizi daha iyi anlamamız için bir kapı açmaya çalışırken
sade ama etkili bir dille Karadeniz’in eşsiz güzelliği ile ekranlarımıza
yansıtıyor.
“Bir nesil sonra bu köyde hiç kimse olmaz.”
Yönetmen - Muhammet Çakıral
Kurgu - Muhammet Çakıral, Rodi Yüzbaşı
Müzik - Feluka Art, Abdullah Akat, Taner Keskin
Kameraman - Metin Avdaç
Yapım Yılı - 2009
Tür - Belgesel
Süresi - 30 dakika
Dil - Türkçe
Yapım - Türkiye
Yaşamak için gurbete giden insanların arkalarında köylerde bıraktıkları
anne-babaları, nineleri-dedelerinin yalnızlığa, yaşlılığa, iki büklüm hallerine
aldırmadan ellerindeki bastonları ve sırtındaki küfeleri ile yaşam mücadele
vermeye çalışan insanların hayatlarında küçük kesitleri Karadeniz’in muhteşem
görüntüleri eşliğinde ekranlarımıza yansıtıyor.
Kaynak
yirmidort.tv
Yılmaz’ın son belgeseli İZ TV’de
Afyon Kocatepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Öğretim Üyesi Hakan
Yılmaz’ın Sandıklı’nın Akdağ Tabiat Parkı’nda çektiği Yılkı Atları belgesi
Türkiye’nin tek belgesel kanalı İZ TV’da yayınlanmaya başlıyor. Yılmaz, daha
önce de çektiği birçok belgeselin İZ TV’de yayınlandığını belirterek, “Yılkı
Atları ile insanlara yanı başlarındaki bir doğa harikasını anlatmak istedim”
dedi.
Afyon Kocatepe Üniversitesi Öğretim Görevlisi Hakan Yılmaz, Sandıklı ilçesinde
bulunan Akdağ Tabiat Parkı’nda yıllar önce vahşi doğaya bırakılan Yılkı
Atları’nı beyaz perdeye aktardı. Son belgeseli Yılkı Atları ve belgesel ile
ilgili görüşlerini açıklayan Yılmaz, pek çok kişinin bilmediği bu doğa
güzelliğindeki atları beyaz perdeye aktararak insanların pek çoğunun bilmediği
bir doğa harikasını duyurmak istediğini söyledi. 2004 yılında AKÜ’de göreve
başladığında Afyonkarahisar ile ilgili olarak her yıl bir belgesel çekeceği
yönünde kendi kendine söz verdiğini anlatan Yılmaz, Kocatepe’den Yükselen Güneş
belgesel serüvenin başladığını söyledi. Yılmaz, belgeselin hayata geçirilmesinin
Fotoğrafçı Fatih Demirhan’ın Afyonkarahisar’a gelerek bu bölgeye gitmek
istediğini kendilerine aktarması ile başladığını belirterek, şunları söyledi:
“İstanbul’dan bir fotoğrafçı ağabeyimiz Fatih Demirhan, Yılkı Atları’nı duyması
ve bizden kendisini oraya çekime götürmemizi talep etmesi ile başladı. Biz de
Ahmet Taşdelen ile birlikte çekime gittik ve gitmişken de fırsattan istifade
çekimlerimiz yaptık. O şekilde gittiğimiz bu yerde doğanın güzelliğinden adeta
büyülendik. Ben Afyon’da böylesine bir doğa harikası ile daha önce
karşılaşacağımı hiç ummuyordum. Çok güzel bir at sürüsü ve doğa manzarası ile
karşılaştım. Özellikle atların kendilerine has o zarafet ve asaletleri gerçekten
müthişti. Gerçekten farklı olarak bir belgesel çektim. Önceden çekmiş olduğum
belgeseller tarih ve kültür üzerineydi. Yılkı Atları’nın serüvenini, oradaki
yaşamlarını ve doğa ile verdikleri mücadeleyi görmek de benim için ayrı bir
zevkti. İlk çekimimiz bu şekilde oldu. Sonrasında AKÜ’den Öğretim Görevlisi
Rıfat Yağmur ile birlikte bölgeye gittik. Kendisi o bölgeyi tanıyan ve aynı
yörede bulunan Tokalı Kanyonu’na doğa yürüyüşleri de düzenliyor. Kendisi de
belgeselin senaryosu konusunda çalışmalar yaptı. Ben ve Ahmet Taşdelen de
çekimlerini yaptı. Bu şekilde ortaya çıktı. At biliyorsunuz biz Türkler için de
geçmişten gelen, vazgeçilme değere ve öneme sahip bir hayvan. Benim için keyifli
bir çalışma oldu.”
BELGESELDE HER Gün GÖRÜP ALGILAMADIĞINIZ ŞEYLERİ SİZE SUNAR
Yılmaz, belgeselin bir belgeye dayanan, bir gerçekliği var olan bir olgu
olduğunu belirterek, “Belgeselin iki ayağı var. Birincisi bilim ayağıdır ki bu
gerçekliğe dayanan ayağıdır. İkincisi ise sanata doğru uzanan bir kısmıdır. Bu
da aslında geliştirdiğiniz ve konuyu aktarış biçiminiz ile ilgili bir durum.
Dünyaya algılama biçim ise elbette sanatçının dünyayı algılaması diğer
insanlardan fazladır. Belki de her gün fark ettiğimiz ya da her gün gördüğümüz
fakat algılayamadığımız gerçekleri ya da farklı bir boyutunu sunmak ile ilgili
bir durumdan söz ediyoruz. Gerçekliği, insanların görmediği bir noktadan
bakabilmektir” dedi. Yılmaz Yılkı Atları’nı çok farklı şekilde ifade ettiğini
belirterek, belgeselde atların özgürlüğünü vurguladığını şu ifadelerle anlattı:
“Şu şekilde ki; belgeseldeki atlar çok fazla Kurt sürüsünün olduğu doğayla ve
çok Çetin doğa koşulları ile mücadele ediyor. Ben ayakları ile karları
eşeleyerek yerdeki otları çıkardıklarına şahit oldum mesela… Hayatta kalmaları
özellikle taylar için gerçekten zor. Ben onları bir şekilde daha özgür bulduğumu
ifade ediyorum. Doğaya bırakılmışlar eve t ama doğada özgür yaşıyorlar. Örneğin
insanlar üstlerine binmiyor ya da insanların keyifleri, birilerinin para
kazanması ve tüketim için kullanılmıyorlar. Kendileri sürü halinde yaşıyorlar ki
buna yörede öğrek deniliyor.10-12 tane attan oluşan sürüleri anlıyoruz burada.
Orada özgürlük vurgusu yapıyorum. Belki onların doğaya bırakılması dramatik bir
durum yaratıyor ama atın daha farklı kullanılış biçimlerini gördükten sonra
onların daha özgür karakterde olduğunu düşünmeye başladım. Ben eminim ki pek çok
insan bu yılkı atlarından haberdar. Bir yerlerde okumuştur, kataloglarda
görmüştür. Ama gidip de somut olarak orada nasıl yaşadıklarını, neler
yaptıklarını bunları inceleyip bambaşka bir şey. İnsanların gördükleri ve
bildikleri bir şeyi bambaşka bir açıdan onlara sunmaktır belgesel. İnsanlara
hayatın ya da hayatın içerisinden bir gerçekliğin farklı bir açısını sunabilmek
olduğunu düşünüyorum. Ve orada böylesine bir canlı topluluğunun varlığını
hatırlatmak benim için önemliydi.”
BELGESELDE Atatürk İLE FOTOĞRAF ÇEKİLMİŞ 100 YAŞINDA BİRİNİ BULDUM
Belgesellerde mutlaka bir tarihsel bilginin söz konusu olduğunu ifade eden
Yılmaz, “Örneğin Kocatepe Belgeseli ya da Atatürk’ün Afyon ziyaretleri ve çok
yakın bir dönemde bitirdiğimiz Afyonkarahisar’da Canlanan Tarih belgesellerinde
mutlaka o tarihsel süreci bir süzgeçten geçirmeniz, bir yoruma dönüştürmeniz
gerekiyor. Tarihi bir çalışma yapıyorsanız mutlaka İnce ve derin bir şekilde o
kuyuya inmeniz gerekiyor. O olayları durumları anlatan örgüyü bir şekilde
çözmeniz gerekiyor” diye konuştu. Yılmaz, belgesel öncesinde yapılan
çalışmalarda sözlü tarihin de önemli bir yer kapladığını belirterek, bir
belgesel çekimi için yaptığı araştırmalar kapmasında Atatürk’ü gören bir kişi
ile tanıştığını da kaydetti. Yılmaz, şöyle dedi:
“Mesela ben Atatürk ile fotoğrafı olan 100 yaşında birini buldum. Atatürk’ün
gelişlerinden birinde şimdiki Zafer Müzesi ki o dönemdeki ismiyle belediye eski
binası önünde halka hitap ederken, kılıcı ile Duran bu kişiye o belgesel
sayesinde ulaştım. Şu anda halen yaşıyor. Onların hatıratları ve yaşadıkları
duygular çok daha önemli benim için. Burada tarih demek yerine arşiv demek belki
daha fazla oturuyor. Atatürk’ü gördüğü ya da o günlere ve savaş yıllarına
tanıklık eden gördükleri çok önem arz ediyor. Tarihe tanıklık eden insanları ya
da dönemsel olayları bir şekilde aktarabilmektir. Belgesel demek salt bir
gerçeklik değildir. Mutlaka yönetmenin bir bakış açısı vardır. O atları köle
olarak niteleyen de olabilir. Doğaya bırakılmalarını benim gibi özgürlük olarak
tanımlayan da… Benim onları özgür görmem ben öyle gördüğüm için benim gerçeğim.
Yoksa salt bir gerçeklik zaten mümkün değil. Bir yorum söz konusu yani.”
Belgeselde şiirsel bir anlatışın da söz konusu olabileceğini ifade eden Yılmaz,
bu tip belgesellere Sarı Zeybek’in Örnek verilebileceğini söyledi. Yılmaz,
“Belgeselde şiirsel bir anlatış da söz konusu olabilir. Mesela Sarı Zeybek. Evet
Atatürk’ün son 300 gününü anlatan bir gerçeklik var ama Can Dündar onu öyle bir
bakış açısı ile anlatıp kendi bakış açısı ile belgeseli oluşturabilir. Örneğin
Sarı Zeybek çok beğenilmişken Mustafa çok fazla eleştirildi. Ama bazıları da
Sarı Zeybek’i beğenmemişken, Mustafa’yı beğenmiş olabilir. Bakış açıları ve
ideolojik duruşlar bu konuda önemlidir. Artı olarak film ve belgesel dili ve
biçimsel özelliklerle belgeseller beğenilmeyebilir” yorumunu yaptı.
RTÜK CEZASI İLE BELGESEL YAYINLAMAK TRAJİKOMİK
Türkiye’de RTÜK ceza vermediği sürece pek çok televizyon kanalında özellikle
prime time’da belgesel yayınlanmamasını trajikomik bulduğunu anlatan Yılmaz,
“İnsanlara ceza olarak belgesel izlemek de gerçekten trajikomik ve düşünülmesi
gereken bir durum. İnsanlara belgesel izlemek zorunda bırakmak bir ceza mıdır?”
ifadelerini kullandı. Yılmaz, insanların pek çoğunun ne izlediği yönündeki
soruya belgesel şeklinde yanıt vermesine rağmen izlenme oranlarının bunun tam
tersini gösterdiğini belirterek, şunları kaydetti:
“Bir de şöyle bir durum var ki biz gerçekten kendi içimizde çelişkiler
yaşıyoruz. Sokağa çıkın ve insanlara sorun. Emin olun pek çok kişi hangi
programları izledikleri yönündeki bir soruya belgesel izledikleri yanıtını
verecektir. Ama ratinglere baktığınız da bunun hiç de alakası olmadığını
görebilirsiniz. Bu noktada ya ratingler ya da insanlarımız yalan söylüyor diye
düşünüyorum. Ama tematik kanalların iyi anlamda daha farklı noktalara
ulaşacağını düşünüyorum. Diğer kanalların da bir süre sonra daha fazla tematik
yaklaşımlar sergileyeceğini düşünüyorum. İz TV bu konudaki Türkiye’deki ilk tek
ve başarılı bir Örnek. Benim de birçok belgeselim de İz TV’de yayınlandı. Ben
şimdiye kadar yayınlattığım hiçbir belgeselimden telif hakkı almadım almak da
istemiyorum. Ben, parasal kaygılar için belgesel yapmıyorum. Çevremde var olan
şeyleri insanlar ile paylaşabilmek için yapıyorum. Evet, bir derdimiz var.
Örneğin Kocatepe. O hep buradaydı. Ama yılda bir defa Zafer Haftası’nda
hatırlanan bir yer pek çok kişi için bu önemli bölge… Çanakkale ve Kocatepe.
Böylesine önemli mekan ama resmi törenlerde hatırlıyoruz. AKÜ’nün başlatmış
olduğu bir Zafer Yürüyüşü var. Kocatepe bir şekilde canlandı bu uygulama ile ki
ben de bunun üzerine bu belgeseli çektim. Benim kuşağım da benden sonraki
kuşaklar da oranın değerini anlamalı. Bu ülkenin ne zor koşullar altında
kazanıldığını anlamak gerekiyor. Geçmişini bilmeyenin bir insanın gelecek ile
bağlantısı olamaz. Ben 30 yıllık geçmişi silip hayata yeniden başlayamam.”
AYŞE KADIN
Yılmaz, hayatta da bazen detayları görmek adına bütünün kaçırıldığına işaret
ederek, “İşte belgeselciler biraz da bunu aktarıyor” dedi. Kurtuluş Savaşı
sırasında yaşanan önemli bir olayı da özetleyen Yılmaz, sözlerini şöyle
noktaladı:
“Örneğin bir Ayşe kadın diye bir isim var. Afyonkarahisar işgalden
kurtarıldığında İmaret Camii’nde yaklaşık 500-600 Türk esir tutuluyor. Ayşe
kadın mahalledeki bütün kadın ve erkekleri toplayarak Camiye gidip ellerindeki
baltalarla kapıları kırarak o insanları kurtarıyorlar. Böylesi müthiş analar,
kadınlar var. O belgeselin içinde bir detaydır. İnsanlara sadece tarihi bilgiyi
vermek değil mesele. O dönemde yaşanmış o duyguları, ilişkileri
hissettirebilmektir. Belgeselin insanlarda başka bir yere gitmesi gerekiyor.
Sanatçının da zaten yakaladığı nokta orası. İnsanların o hissiyatlarını, empati
duygularını, beyinlerindeki o kıvılcımları harekete geçirmek esas.”
gazete3.com
03.11.2009
5. İstanbul Uluslararası Mimarlık ve Kent Filmleri Festivali, Uluslararası Program Gösterim Seçkisi. 2011