Yapım Tarihi - 2021
Süre - 00:32:00
Format - Belgesel, Renkli, Kürtçe
Yönetmen / Derhêner - Deniz Deman
Kamera - Nurdane Türkmen, Ebru Dersim
Kurgu - Deniz Deman
Montaj - Nurdane Türkmen
Deng - Ebru Dersim
Reng - Mattin Ott
Muzik - Diyar Dersim
Eine 85 jährige kurdische Frau, die sich der Unterdrückung des Mannes, des
Staates und der Gesellschaft widersetzt, der sie ihr Leben lang ausgesetzt war
und ihr gesamtes Leben der Frauenbewegung widmet. Sie identifiziert sich mit dem
Kampf gegen die Unterdrückung des Mannes, des Staates und der Gesellschaft, der
Sie ihr Leben lang ausgesetzt war und widmet ihr gesamtes Leben dem Kampf der
Frauenbewegung.
Li welatekî seranser dagirkirî, di civakekî feodal ku jin têda fetisandi bu,
dayika Samiya li hember her şeweya zilme serihilde u berxwe dide. Du keçên xwe
bi destê xwe tevli tekoşîna azadiyê dike. Dayika Samiya bi ked û berxwedaneki
mezin xwedî li wasiyeta keçên xwe derdikeve u dibe Yadê ya milyonan.
Kurdisches Filmfestival Hamburg, Screening. 2022
Kaynak
Kurdisches Filmfestival Hamburg
Yüzyıllık çınarın direniş hikayesi: Yadê
Yaşamını kadın mücadelesine adayan 90 yaşındaki Samiya Doğan’ın hayatı, “Yadê”
filmiyle beyaz perdede. Yönetmen Deniz Deman, “Yadê, başka bir kuşaktan gelip
yeni kuşaklara yol gösteren yüz yıllık bir çınarın hikayesidir” dedi.
Direnişçi bir Kürt kadını anlatan “Yadê” (Ana) belgesel filmi, 8 Mayıs Dünya
Anneler Günü’nde gösterime girdi. Kürt sanatçı ve yönetmen Deniz Daman
tarafından yazılan ve yönetilen Yadê’nin, kamera, montaj ve ses olmak üzere tüm
aşamalarında kadınlar yer aldı.
Filme konu olan Yadê’nin (Samiya Doğan) ailesi, 1917’de Osmanlı Devleti’ne karşı
“Haco başkaldırısı” olarak bilinen olayların ardından Kuzey ve Doğu Suriye’ye
sürüldü. Kendisi de aynı aileden olan Yadê, Qamişlo kentinde doğdu. 11 yaşına
gelen Yadê, ailesi hakkında çıkan “af” ile Mardin’in ilçesi olan Midyat’ın
Hermês köyüne döndü.
DAĞLARA SIĞINDI
Hermês köyüne yerleşen Yadê ve ailesi, 4 yıl sonra Süryanilere dönük
saldırılardan biri olan Seyyid saldırısında köy halkıyla birlikte direndi. Bunun
üzerine silahlı çatışmaya dönüşen olayın ihbar edilmesi ardından Yadê, babası
ile amcasının da aralarında bulunduğu 15 erkek ile Mawa (Batman’ın Hasankeyf
ilçe sınırları) dağlarına sığındı. Haklarında yakalama emri çıkarılan Yadê ile
beraberindekiler tekrardan Kuzey ve Doğu Suriye’ye geçti.
ŞİDDETE BAŞKALDIRDI
Yadê, genç bir kadın iken cesareti, direngenliği ve güzelliğiyle dillere destan
oldu. Evliliğe karşı olan Yadê, toplumsal baskı sonucu kadınların hazırladığı
çeyizi hazırlamayı reddetti. Ancak yoğun baskılar sonucu Yadê, zorla
evlendirildi. Bu evlilikte 6 çocuk dünyaya getiren ve büyüten Yadê, uzun süre
boyunca evli olduğu erkekten gördüğü şiddet nedeniyle toplumsal yargı haline
dönüşen evliliği ellinin tersi ile iterek, boşandı. Bu durum Yadê’nin yaşadığı
dönemde ve coğrafyada bir “ilk” olarak görüldü.
KÜRT ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ
Yaşamsal ihtiyaçların erkeğe bağlandığı bir yapıda büyük zorluklarla ayakta
duran Yadê, tekrar evlendirilmek istendi. Ancak evliliği, “cehennem” olarak
değerlendiren Yadê, bir daha evlenmeyerek hayatının geri kalanını Kürt özgürlük
mücadelesine adadı. Defalarca gözaltına alınan ve evleri basılan Yadê’ın iki
kızı PKK’ye katılmak istedi. Yadê, her iki kızını hazırlayarak kendi elleri ile
katılmalarını sağladı. Yadê’nin kızları ona “Milyonların annesi olacaksın” dedi
ve Yadê buna zılgıt atarak yanıt verdi.
Yadê ile Almanya’da bir eylemde tanıştığını söyleyen Kürt sanatçı ve yönetmen
Deniz Deman, Yadê’nin ilerlemiş yaşına rağmen her zaman ön saflarda yer aldığını
söyledi. Deman, “Böyle bir günde tanıdım. Yüzdeki deqler (dövme) ve elinden
eksik etmediği sigarası, mavi gözleri dikkatimi çekti. Herkesin aşina olduğu bir
kadın, ‘Yadê’ diye hitap ederler. Çünkü şehit düşen kızının vasiyet ettiği gibi
o herkesin Yadê’si olmuştu” dedi.
YÜZYILLIK ÇINARIN HİKAYESİ
Yadê’yi tanıdıktan sonra hayatını öğrenmeye çalıştığını ve öğrendikçe daha da
çok dikkatini çektiğini dile getiren Deman, “Verdiği varoluşsal mücadelenin
bilinmesini istedim. Çünkü toplumsal belleğin önemli bir parçasıydı. Hayatı
boyunca devletin, sistemin, erkeğin ve toplumun zulmünü yaşamış ama asla boyun
eğmemiş ve adeta meydan okumuştu. Yadê’nin döneminde her kadın kendi hayatını
değil, önüne koyulan ve ona reva görülen kadar hayatı yaşamak zorundaydı. Yadê,
dayatılan bu hayatı kabul etmemiş, kadın düşmanı her zihniyete isyan etmiştir.
Yadê, başka bir kuşaktan gelip, yeni kuşaklara, hemcinslerine kılavuzluk eden,
yol gösteren yüz yıllık bir çınarın hikayesidir” diye konuştu.
KADINLARIN PROJESİ
Belgefilmin en önemli özelliklerinden bir tanesinin de projede sadece kadınların
yer alması olduğunu dile getiren Deman, “Her kadın hayatı boyunca, toplumsal
dayatmaları, erkeğin ve devletin zulmünü ve kadının için sıkıştırdığı bazı
rolleri kabul etmek zorunda kalmıştır. Bu yüzden bir kadının varoluş
mücadelesini, direnişini, duygularını ve dünyasını en doğru kadınlar anlayabilir
ve hissedebilir” ifadelerini kullandı.
Kadının emeğinin ve iradesinin sömürüldüğü ve yok sayıldığını dile getiren Deman,
sözlerini şöyle sürdürdü: “Erkek egemen dünyada kadınlara daha çok çalışmalı ve
birlikte kollektif çalışmalar yapmalı. Sundukları fikirler, katkı sunan birçok
arkadaş olmasına rağmen filmin çekimi, montajı ve ses düzenlenmesinde sadece
kadınlar yer aldı. Filmi salgın döneminde insanların birbirinden uzaklaştığı,
herkesin evlerine kapandığı bir dönemde çektik. Yadê’nin yaşı ve sağlık
sorunlarından dolayı bazen uzun aralar vermek zorunda kaldık. Bu yüzden
planladığımızdan daha uzun sürdü.”
DAĞIN, TAŞIN VE TOPRAĞIN HİKAYESİ
Sinema alanında kadınların daha az yer aldığını söyleyen Deman, “Son yıllarda
çok başarılı Kürt yönetmeler ortaya çıktı yine bu yönetmenlerin filmleri de çok
başarılı. Fakat kadın yönetmenlerin sayısını yetersiz buluyorum. Daha çok kadın
kameramanlar, montajcılar vs. olmalı. Kürdistan coğrafyasında anlatılacak çok
şey var Her dağın taşın, kadının ve her akarsuyun ile toprağın anlatılacak
hikayesi var” diye belirtti.
YENİ PROJELER VAR
“Ben stranlarımı hep söyleyeceğim. Fakat sinema alanında da emek vermek
istiyorum” diyen Deman, “Bu nedenle yeni projelere de yaptım. En son
Kürdistan’da bir kısa film çektim. Senaryosu yine bana ait. Konusu bir Êzîdî
kızının özgürlük arayışı. Şuan montaj aşamasındayız. Yine bir proje daha var.
Kısa bir süre sonra Almanya’da çekimlerine başlayacağız. Bu projede kadınları
konu alan kısa bir film olacak. Kadınlar hayatın her alanına ve akışına müdahale
etmeli. Hayata kadınların gözleriyle, hisleriyle ve algılayış biçimleriyle
yaklaşmak daha çekici” ifadesinde bulundu.
Önümüzdeki günlerde Yadê filmi sanal medya platformlarında paylaşılacak.