Yapım Tarihi - 2001
Süre - 00:17:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Nevzat Cumhur Demirtoka
Senaryo - Nevzat Cumhur Demirtoka
Görüntü Yönetmeni - Nevzat Cumhur Demirtoka
Bir ülkede kral, fiziğe aykırı binalar yapılması için halkı zorlarmış. Halk daha da İleri giderek çok kötü binalar
yapmaya başlamış. Deprem bölgesi olan bu ülkede, bu binalar pek çok kişinin hayatını kaybetmesine yol
açmış. Sekiz yaşındaki bir çocuk yaptığı deneylerle bu durumu ortaya koyuyor.
39. Antalya Altın Portakal Film Festivali, 8. Uluslararası Kısa Film ve Video
Yarışması, Belgesel Dalı, Finalist. 2002
Kaynak
Antalya Altın Portakal Film Festivali
Kurabiye
Telaşlanmayın, bu çok kıymetli köşemi kurabiye tarifi yaparak doldurmayacağım.
Aslında çok da kötü olmaz, neyse bugün son derece bilimsel bir yazı
okuyacaksınız, baştan belirtelim.
Bir soru: Bilim nasıl görselleştirilebilir ve altı yaşında bir çocuğun
anlayabileceği bir üslupla nasıl anlatılabilir?
Şimdi bu soru nereden çıktı? Anlatayım. Bir süredir ekonomik ve sosyal depremden
ötürü unuttuğumuz fiziksel deprem bizlere bu kez Afyon'dan selam gönderdi ya,
anında hiç unutulmaması gereken bir soru, ''Depreme karşı nasıl korunuruz''
sorusu tüm tazeliğiyle yeniden gündeme geldi. Ve maşallah iki büyük depremin
ardından hiçbir biçimde akıllanmadığımız ortaya çıktı.
Mete Işıkara , o sakin adam bile bu akılsızlık karşısında dayanamadı ve cümle
basın mensuplarını ve cümle Türk halkını, ''Bana artık deprem olacak mı sorusunu
sormayın, evet olacak!'' diye azarladı. Bu arada halkımızı depreme karşı
bilgilendirmek için yapılan kısa filmlerin televizyonlarda çok geç saatlerde
gösterilmesini açıkça kınadı.
Haklıdır ama doğrusu o kısa filmlerin pek de akıllıca yapılmadığını ben de
Işıkara'ya söylemek zorundayım. Çünkü çok akıllıca yapılmış bir başka filmi
izlemek şansına sahip oldum. İzleme şansını elde ettiğim filmin adı Kurabiye.
Neden Kurabiye, ilerleyen satırlarda size bunu açıklayacağım. Şimdi biraz filmi
yapan kişiden söz edeyim.
Filmi yapan kişi benim Kadıköy'de yürüttüğüm film atölyesinden bir öğrencim.
Öğrencim dedimse, iş güç sahibi bir
adam. Makine mühendisi. Krize kadar çoğu yabancının ''Al şu parayı bize şöyle
bir fabrika kur'' dedikleri bir mühendis. Efendim mühendisimiz Nevzat Cumhur
Demirtoka , henüz kriz çıkmamışken, çok paralıyken kendine bir dijital kamera
alıyor ve elinde kamera parklarda, sokaklarda, evin içinde dolaşmaya başlıyor.
Tam o sırada kriz patlak veriyor, işler bıçak gibi kesiliyor, Nevzat Bey, ''Ne
yapalım sağlık olsun'' diyor ve dijital kamerasıyla daha çok vakit geçirmeye
başlıyor. Elinde kamera dolaşanlar bilir, kamera sürekli bir şeylere dikkat
etmemizi sağlar, bizi adeta uyarır. Nevzat Bey için de öyle oluyor, kamera
sürekli betonu çatlamış, çıkmaları neredeyse yıkılmak üzere olan binaları
gösterip duruyor ve Nevzat Bey uyarıyor. ''Ben'' diyor, ''bir deprem uyarı filmi
yapmalıyım. Ama nasıl?''
Nevzat Bey mühendis ya, ''Bu işin temelinden başlamalıyım'' diyor.
''Betonlardan, kolonlardan ve çıkmalardan söz etmeliyim ve her şeyi altı yaşında
bir çocuğa anlatır gibi anlatmalıyım.'' Ve başlıyor. Her şeyi kendi yapıyor,
oyuncusu kendi sekiz yaşındaki kızı, baba-kız her şeyi bütün yapı yanlışlarını
bize birer birer gösteriyorlar. Çok basit bir biçimde. Örneğin beton yapımında
kullanılan ana maddelerdeki eksikliğin evleri asıl ''kurabiye evlere''
çevirdiğini bir anda görüveriyorsunuz. Filmin oyuncusu küçük kızı üşenmeden bir
tepsi kurabiye yapıyor, bunu fırına atıyor, sonra pişen kurabiyeyi alıp şöyle
eliyle bastırıyor. Ne oluyor? Kurabiye anında darmadağın oluyor. İşte
standartlara uymayan, kalitesiz betonla yapılan binalar da tıpkı bu kurabiyeler
gibi, en ufak bir sarsıntıda unufak oluyorlar.
Bu kurabiye evlerin sayısı hiç de az değil. Filmde sadece Bağdat Caddesi'ne
yakın olan pek çok binanın ha yıkıldı ha yıkılacak durumda olduğunu bizzat
görüyorsunuz. Sonra bu baba-kız şakalaşarak, köpekleri Zeytin'e bol bol kurabiye
yedirerek, başka bir temel ayrıntıyı, bu kez de kibrit kutuları yardımıyla
anlatıyorlar. Binaların kolon sorununu. Meğer kolonların asla paralel olmaması
gerekiyormuş. Bunun kibrit kutuları yardımıyla nasıl bir yanlış olduğunu,
evlerin bu durumda nasıl sapır sapır döküldüğünü bir çırpıda anlıyorsunuz.
En önemli yapı sorunlarından biri de binalardaki çıkmalar. Onlara konsol adı
veriliyor. Eksik demir kalitesiz betonla birleştiğinde bu çıkmalar tam çıkma
oluyor ve sarsıntı başlayınca fırlayıp gidiyorlar.
Ben filmi zaman zaman kahkahalarla izledikten sonra hemen kendi oturduğum
binadan işe koyuldum. Bizim yöneticimiz mühendis olduğu için gerekli her türlü
önlemi almış. Kolonları kuvvetlendirmiş, betonun kalitesini ölçmüş. Bu arada
betonun kalitesini ölçen bir tomografi aleti 15 bin dolara üretim için
TÜBİTAK'ta bekliyor. Bu alet tıpkı beyin tomografisi gibi betonun kalitesini,
açıklarını şıp diye gösteriveriyor. Birilerinin bu icatla ilgilenmesi iyi olur
sanırım. Şimdi gelelim, yazımın başında sorduğum soruya. Bilim nasıl
görselleştirilebilir ve anlatılabilir?
Seyrettiğim Kurabiye filmi bunun yanıtını çok açık bir biçimde veriyordu.
Dilerim, okullar, belediyeler, cümle inşaatçılar, emlakçiler, ev arayanlar bu
filmi izleyebilsinler. Ve kurabiye evlerde yaşamaya isyan etsinler.
Bu arada ilgilenenler için Nevzat Demirtoka'nın irtibat telefonunu verelim:
(0216) 449 38 76
Cumhuriyet
Işıl Özgentürk
11 Şubat 2002
İstan Hanım uyan, tehlikedesin!
Erken uyarı sistemleri, köpekler, karıncalar, Astroloji derken bir gün o da
olacak, deprem on dakika öncesinden bilinecek! Sirenler çalacak, alarm
verilecek. Peki sonra? Geçen sene Kurabiye adlı belgeseliyle 'Binalar niçin
yıkılıyor' sorusu üzerine düşündüren yönetmen Cumhur Demirtoka, bu kez
kamerasını 'Depremi on dakika önce bilsek ne olur' sorusuna odakladı. Filmde,
İstanbul'u simgeleyen kahramanı İstan Hanım'ın kişiliğinde şehrin tehlikeye
karşı vurdumduymaz tavrını gündeme getiriyor. Deprem sonrasında, karanlıktaki
olası konuşmaları kullanıp izleyicisine sesleniyor: ‘‘Her tarafı çürük binalarla
kaplı şehirde deprem 10 dakika önce bilinse ne olur?’’‘‘Sizce biz 17 Ağustos
depremini kutluyor muyuz, anıyor muyuz?’’ diye soruyor Cumhur Demirtoka.
Cevabını kendi veriyor sonra: ‘‘Ne anıyoruz ne kutluyoruz. Biz depremle ilgili
her şeyi görmezden geliyoruz.’’ Demirtoka, depremin 'd' sini bile duymaya
tahammül edemeyen çoğunluğa inat 17 Ağustos 1999'dan itibaren kendini bu konuda
duyarlılık yaratmaya adadı. Depremle ilgili her kim nerede ne yapıyorsa
kamerasını kaptığı gibi olay yerine gitti. Makine Mühendisi Demirtoka ilk filmi
Kurabiye ile Altın Portakal'da finale kaldı. Yaklaşık 4 senedir depremle yatıp
kalkan, kitap yazmaktan daha ucuz olduğu için bilgilerini filme aktaran
Demirtoka, 17 Ağustos'un yıldönümünde belgesel hazırlarken edindiği 4 yıllık
deneyimlerini anlattı.Deprem dediğimiz olay bir geminin iskeleye yanaşması
anındaki sarsıntı. Bunu bilmezseniz depremde binalar niçin yıkılıyor sorusuna
cevap veremezsiniz. Türkiye'de binalar niçin yıkılıyor? Çünkü Türkiye'de binalar
yıkılsın diye yapılıyor. Zeminler bozuk. Zeminler bozuk olduğu için Kocaeli
depreminde birçok binanın bir tek alt katları zarar gördü. Üst katlar aşağıya
indi. Bir binanın temelini sağlamlaştırmanın bedeli daire başına yaklaşık 500
milyon lira. Biz bu yıl binanın dış cephe boyası için o kadar verdik. Ortada
korkunç bir tutarsızlık var. Bu tutarsızlığa ben ortaçağ karanlığı diyorum.
Geçen gün bir profesör arkadaşımın söylediği beni dehşete düşürdü. ‘‘Biliyor
musun 17 Ağustos depreminden bir gece önce körfezde İsrail denizaltıları
görülmüş’’ dedi. Bu, ‘‘dünya öküzün boynuzları üstünde dönüyor’’ demekle aynı
şey. Depremin nedenleri ortada.İstanbul'da yaklaşık 1 milyon bina var, diyorlar.
1 milyon bina ile baş edilir mi, diye düşünüyorlar. Ama herkes bir evde
oturuyor. Herkes yaşadığı yeri onarsa yaşamlarının büyük bir bölümünü garanti
altına almış olacak. Depremi 10 dakika önceden bilmeye falan da gerek
kalmayacak. Binaları onarmazsanız erken uyarı hiçbir işinize yaramaz. Çünkü dört
bir yanımız onlarla dolu. 10 dakikada Taksim Meydanı'na ya da benzeri açık
alanlara ulaşabilecek insanların sayısı çok azdır. Taksim'e bile çıksanız
elektrik direklerinden uzak durun diyorlar. Bir düşünün zaten depremin hemen
sonrasında elektrikler kesilecek, yollar kapanacak. Türkiye'de 40 bin inşaat
mühendisi, 30 binin üzerinde mimar var. Son 50 yılda depremlerde kaybettiğimiz
insan sayısı da 70 binin üzerinde. Deprem Vakfı Başkan Yardımcısı Prof. Dr.
Semih Tezcan: ‘‘Mimar ve mühendislerimiz depreme dayanıklı bina tasarımı
konusunda yeterli bilgi ve beceri sahibi olmadan mezun olmaktadır’’ diyor.
Mimarlık camiasında çok tanınan Nevzat Sayın belgeselde şunu söylüyor: ‘‘Ben 10
senedir belediyeye gitmedim. Çünkü projemi belediyeden geçiremiyorum. Ama işi
belediyeden proje geçirmek olan mimarlık büroları var. Projemi onlara veriyorum.
Onlar bir ayda belediyeden geçirip, bakanlık izinlerini bile alıyor. Onların
çizdiği projeyi görmek bile istemiyorum!’’ Nevzat Sayın'ın söylediği düzen hálá
işliyor. Deprem Vakfı, hükümet ve Büyükşehir Belediyesi ile bir proje
başlatıyor. Mimar, inşaat mühendisi ve jeofizik mühendisinden oluşan üçer
kişilik 700 ekip kurulacak. Her ekip günde 5 bina dolaşarak sağlamlıklarını
kontrol edecek. Bu mutlaka desteklenmesi gereken bir proje. Yine de, devlet
yapacak bize de sıra gelecek, diye beklememek lazım. Çünkü iki yılda yalnız
çürük binalar belirlenecek, ne zaman onarılacağı meçhul. Depremden sonra parası
olan herkes evini kontrol etmeye koştu. Kontrol eden kurum ve kuruluşlar daire
başı 5000 dolar aldılar. Ama şimdi fiyatlar düştü. Deprem her an olabilir.
Olasılıklar 30 sene içinde yüzde 67 olarak açıklanıyor. Bu 30 sene sonra olacak
demek değil. Parası olan binasını onarsın.Demirtoka, depreme karşı duyarlılığı
artırmak için yaptığı kısa filmlerini yakında www.filmuniversitesi.com
adresinden 'kaçak VCD' fiyatına satacak.