Kurabiye




Yapım Tarihi - 2001
Süre - 00:17:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe

Yönetmen - Nevzat Cumhur Demirtoka
Senaryo - Nevzat Cumhur Demirtoka
Görüntü Yönetmeni - Nevzat Cumhur Demirtoka

Bir ülkede kral, fiziğe aykırı binalar yapılması için halkı zorlarmış. Halk daha da İleri giderek çok kötü binalar yapmaya başlamış. Deprem bölgesi olan bu ülkede, bu binalar pek çok kişinin hayatını kaybetmesine yol açmış. Sekiz yaşındaki bir çocuk yaptığı deneylerle bu durumu ortaya koyuyor.

39. Antalya Altın Portakal Film Festivali, 8. Uluslararası Kısa Film ve Video Yarışması, Belgesel Dalı, Finalist. 2002



Kaynak
Antalya Altın Portakal Film Festivali






Kurabiye

Telaşlanmayın, bu çok kıymetli köşemi kurabiye tarifi yaparak doldurmayacağım. Aslında çok da kötü olmaz, neyse bugün son derece bilimsel bir yazı okuyacaksınız, baştan belirtelim.

Bir soru: Bilim nasıl görselleştirilebilir ve altı yaşında bir çocuğun anlayabileceği bir üslupla nasıl anlatılabilir?

Şimdi bu soru nereden çıktı? Anlatayım. Bir süredir ekonomik ve sosyal depremden ötürü unuttuğumuz fiziksel deprem bizlere bu kez Afyon'dan selam gönderdi ya, anında hiç unutulmaması gereken bir soru, ''Depreme karşı nasıl korunuruz'' sorusu tüm tazeliğiyle yeniden gündeme geldi. Ve maşallah iki büyük depremin ardından hiçbir biçimde akıllanmadığımız ortaya çıktı.

Mete Işıkara , o sakin adam bile bu akılsızlık karşısında dayanamadı ve cümle basın mensuplarını ve cümle Türk halkını, ''Bana artık deprem olacak mı sorusunu sormayın, evet olacak!'' diye azarladı. Bu arada halkımızı depreme karşı bilgilendirmek için yapılan kısa filmlerin televizyonlarda çok geç saatlerde gösterilmesini açıkça kınadı.

Haklıdır ama doğrusu o kısa filmlerin pek de akıllıca yapılmadığını ben de Işıkara'ya söylemek zorundayım. Çünkü çok akıllıca yapılmış bir başka filmi izlemek şansına sahip oldum. İzleme şansını elde ettiğim filmin adı Kurabiye. Neden Kurabiye, ilerleyen satırlarda size bunu açıklayacağım. Şimdi biraz filmi yapan kişiden söz edeyim.

Filmi yapan kişi benim Kadıköy'de yürüttüğüm film atölyesinden bir öğrencim. Öğrencim dedimse, iş güç sahibi bir

adam. Makine mühendisi. Krize kadar çoğu yabancının ''Al şu parayı bize şöyle bir fabrika kur'' dedikleri bir mühendis. Efendim mühendisimiz Nevzat Cumhur Demirtoka , henüz kriz çıkmamışken, çok paralıyken kendine bir dijital kamera alıyor ve elinde kamera parklarda, sokaklarda, evin içinde dolaşmaya başlıyor. Tam o sırada kriz patlak veriyor, işler bıçak gibi kesiliyor, Nevzat Bey, ''Ne yapalım sağlık olsun'' diyor ve dijital kamerasıyla daha çok vakit geçirmeye başlıyor. Elinde kamera dolaşanlar bilir, kamera sürekli bir şeylere dikkat etmemizi sağlar, bizi adeta uyarır. Nevzat Bey için de öyle oluyor, kamera sürekli betonu çatlamış, çıkmaları neredeyse yıkılmak üzere olan binaları gösterip duruyor ve Nevzat Bey uyarıyor. ''Ben'' diyor, ''bir deprem uyarı filmi yapmalıyım. Ama nasıl?''

Nevzat Bey mühendis ya, ''Bu işin temelinden başlamalıyım'' diyor. ''Betonlardan, kolonlardan ve çıkmalardan söz etmeliyim ve her şeyi altı yaşında bir çocuğa anlatır gibi anlatmalıyım.'' Ve başlıyor. Her şeyi kendi yapıyor, oyuncusu kendi sekiz yaşındaki kızı, baba-kız her şeyi bütün yapı yanlışlarını bize birer birer gösteriyorlar. Çok basit bir biçimde. Örneğin beton yapımında kullanılan ana maddelerdeki eksikliğin evleri asıl ''kurabiye evlere'' çevirdiğini bir anda görüveriyorsunuz. Filmin oyuncusu küçük kızı üşenmeden bir tepsi kurabiye yapıyor, bunu fırına atıyor, sonra pişen kurabiyeyi alıp şöyle eliyle bastırıyor. Ne oluyor? Kurabiye anında darmadağın oluyor. İşte standartlara uymayan, kalitesiz betonla yapılan binalar da tıpkı bu kurabiyeler gibi, en ufak bir sarsıntıda unufak oluyorlar.

Bu kurabiye evlerin sayısı hiç de az değil. Filmde sadece Bağdat Caddesi'ne yakın olan pek çok binanın ha yıkıldı ha yıkılacak durumda olduğunu bizzat görüyorsunuz. Sonra bu baba-kız şakalaşarak, köpekleri Zeytin'e bol bol kurabiye yedirerek, başka bir temel ayrıntıyı, bu kez de kibrit kutuları yardımıyla anlatıyorlar. Binaların kolon sorununu. Meğer kolonların asla paralel olmaması gerekiyormuş. Bunun kibrit kutuları yardımıyla nasıl bir yanlış olduğunu, evlerin bu durumda nasıl sapır sapır döküldüğünü bir çırpıda anlıyorsunuz.

En önemli yapı sorunlarından biri de binalardaki çıkmalar. Onlara konsol adı veriliyor. Eksik demir kalitesiz betonla birleştiğinde bu çıkmalar tam çıkma oluyor ve sarsıntı başlayınca fırlayıp gidiyorlar.

Ben filmi zaman zaman kahkahalarla izledikten sonra hemen kendi oturduğum binadan işe koyuldum. Bizim yöneticimiz mühendis olduğu için gerekli her türlü önlemi almış. Kolonları kuvvetlendirmiş, betonun kalitesini ölçmüş. Bu arada betonun kalitesini ölçen bir tomografi aleti 15 bin dolara üretim için TÜBİTAK'ta bekliyor. Bu alet tıpkı beyin tomografisi gibi betonun kalitesini, açıklarını şıp diye gösteriveriyor. Birilerinin bu icatla ilgilenmesi iyi olur sanırım. Şimdi gelelim, yazımın başında sorduğum soruya. Bilim nasıl görselleştirilebilir ve anlatılabilir?

Seyrettiğim Kurabiye filmi bunun yanıtını çok açık bir biçimde veriyordu. Dilerim, okullar, belediyeler, cümle inşaatçılar, emlakçiler, ev arayanlar bu filmi izleyebilsinler. Ve kurabiye evlerde yaşamaya isyan etsinler.

Bu arada ilgilenenler için Nevzat Demirtoka'nın irtibat telefonunu verelim: (0216) 449 38 76

Cumhuriyet
Işıl Özgentürk
11 Şubat 2002






İstan Hanım uyan, tehlikedesin!

Erken uyarı sistemleri, köpekler, karıncalar, Astroloji derken bir gün o da olacak, deprem on dakika öncesinden bilinecek! Sirenler çalacak, alarm verilecek. Peki sonra? Geçen sene Kurabiye adlı belgeseliyle 'Binalar niçin yıkılıyor' sorusu üzerine düşündüren yönetmen Cumhur Demirtoka, bu kez kamerasını 'Depremi on dakika önce bilsek ne olur' sorusuna odakladı. Filmde, İstanbul'u simgeleyen kahramanı İstan Hanım'ın kişiliğinde şehrin tehlikeye karşı vurdumduymaz tavrını gündeme getiriyor. Deprem sonrasında, karanlıktaki olası konuşmaları kullanıp izleyicisine sesleniyor: ‘‘Her tarafı çürük binalarla kaplı şehirde deprem 10 dakika önce bilinse ne olur?’’‘‘Sizce biz 17 Ağustos depremini kutluyor muyuz, anıyor muyuz?’’ diye soruyor Cumhur Demirtoka. Cevabını kendi veriyor sonra: ‘‘Ne anıyoruz ne kutluyoruz. Biz depremle ilgili her şeyi görmezden geliyoruz.’’ Demirtoka, depremin 'd' sini bile duymaya tahammül edemeyen çoğunluğa inat 17 Ağustos 1999'dan itibaren kendini bu konuda duyarlılık yaratmaya adadı. Depremle ilgili her kim nerede ne yapıyorsa kamerasını kaptığı gibi olay yerine gitti. Makine Mühendisi Demirtoka ilk filmi Kurabiye ile Altın Portakal'da finale kaldı. Yaklaşık 4 senedir depremle yatıp kalkan, kitap yazmaktan daha ucuz olduğu için bilgilerini filme aktaran Demirtoka, 17 Ağustos'un yıldönümünde belgesel hazırlarken edindiği 4 yıllık deneyimlerini anlattı.Deprem dediğimiz olay bir geminin iskeleye yanaşması anındaki sarsıntı. Bunu bilmezseniz depremde binalar niçin yıkılıyor sorusuna cevap veremezsiniz. Türkiye'de binalar niçin yıkılıyor? Çünkü Türkiye'de binalar yıkılsın diye yapılıyor. Zeminler bozuk. Zeminler bozuk olduğu için Kocaeli depreminde birçok binanın bir tek alt katları zarar gördü. Üst katlar aşağıya indi. Bir binanın temelini sağlamlaştırmanın bedeli daire başına yaklaşık 500 milyon lira. Biz bu yıl binanın dış cephe boyası için o kadar verdik. Ortada korkunç bir tutarsızlık var. Bu tutarsızlığa ben ortaçağ karanlığı diyorum. Geçen gün bir profesör arkadaşımın söylediği beni dehşete düşürdü. ‘‘Biliyor musun 17 Ağustos depreminden bir gece önce körfezde İsrail denizaltıları görülmüş’’ dedi. Bu, ‘‘dünya öküzün boynuzları üstünde dönüyor’’ demekle aynı şey. Depremin nedenleri ortada.İstanbul'da yaklaşık 1 milyon bina var, diyorlar. 1 milyon bina ile baş edilir mi, diye düşünüyorlar. Ama herkes bir evde oturuyor. Herkes yaşadığı yeri onarsa yaşamlarının büyük bir bölümünü garanti altına almış olacak. Depremi 10 dakika önceden bilmeye falan da gerek kalmayacak. Binaları onarmazsanız erken uyarı hiçbir işinize yaramaz. Çünkü dört bir yanımız onlarla dolu. 10 dakikada Taksim Meydanı'na ya da benzeri açık alanlara ulaşabilecek insanların sayısı çok azdır. Taksim'e bile çıksanız elektrik direklerinden uzak durun diyorlar. Bir düşünün zaten depremin hemen sonrasında elektrikler kesilecek, yollar kapanacak. Türkiye'de 40 bin inşaat mühendisi, 30 binin üzerinde mimar var. Son 50 yılda depremlerde kaybettiğimiz insan sayısı da 70 binin üzerinde. Deprem Vakfı Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Semih Tezcan: ‘‘Mimar ve mühendislerimiz depreme dayanıklı bina tasarımı konusunda yeterli bilgi ve beceri sahibi olmadan mezun olmaktadır’’ diyor. Mimarlık camiasında çok tanınan Nevzat Sayın belgeselde şunu söylüyor: ‘‘Ben 10 senedir belediyeye gitmedim. Çünkü projemi belediyeden geçiremiyorum. Ama işi belediyeden proje geçirmek olan mimarlık büroları var. Projemi onlara veriyorum. Onlar bir ayda belediyeden geçirip, bakanlık izinlerini bile alıyor. Onların çizdiği projeyi görmek bile istemiyorum!’’ Nevzat Sayın'ın söylediği düzen hálá işliyor. Deprem Vakfı, hükümet ve Büyükşehir Belediyesi ile bir proje başlatıyor. Mimar, inşaat mühendisi ve jeofizik mühendisinden oluşan üçer kişilik 700 ekip kurulacak. Her ekip günde 5 bina dolaşarak sağlamlıklarını kontrol edecek. Bu mutlaka desteklenmesi gereken bir proje. Yine de, devlet yapacak bize de sıra gelecek, diye beklememek lazım. Çünkü iki yılda yalnız çürük binalar belirlenecek, ne zaman onarılacağı meçhul. Depremden sonra parası olan herkes evini kontrol etmeye koştu. Kontrol eden kurum ve kuruluşlar daire başı 5000 dolar aldılar. Ama şimdi fiyatlar düştü. Deprem her an olabilir. Olasılıklar 30 sene içinde yüzde 67 olarak açıklanıyor. Bu 30 sene sonra olacak demek değil. Parası olan binasını onarsın.Demirtoka, depreme karşı duyarlılığı artırmak için yaptığı kısa filmlerini yakında www.filmuniversitesi.com adresinden 'kaçak VCD' fiyatına satacak.

16 Ağustos 2003