MERSİN'in Tarsus İlçesi'nde görev yapan gazeteci yazar Uğur Pişmanlık'ın senaristliğini yaptığı, antik çağın
filozoflarından Epiktetos’un yaşamı ve öğretisini anlatan 'Kölelikten Filozofluğa: Epiktetos' adlı belgesel filmin
çekimleri Denizli'de tamamlandı.
Yönetmeliğini Umut Hacıfevzioğlu’nun yaptığı, yapımcılığını Oruç Yurdaer ve Umut Hacıfevzioğlu'nun üstlendiği
belgeselde, MS 55 yılında Hierapolis'te dünyaya gelen stoacı filozof Epiktetos, yaşadığı kentin tarihiyle birlikte
anlatıldı.
Yapımcı-yönetmen Hacıfevzioğlu, belgesel hakkında şu bilgileri verdi: "Dünyada felsefenin ortaya çıktığı coğrafya antik
Anadolu coğrafyasıdır. Anadolu, düşünce tarihi, felsefe tarihi bağlamında eşsiz bir kültürel mirasa ev sahipliği
yapıyor. Epiktetos, Roma döneminde, bugünkü Pamukkale, o zamanki adıyla Hierapolis'te yaşamış, çağın egemen felsefe
ekollerinden biri olan Stoa felsefesinin iz bırakan düşünürlerinden biri. 'Hierapolis Antik Kenti' ise UNESCO dünya
kültür mirası listesinde yer alan önemli bir antik kent. Belgesel, gerek ülkemizin gerekse de Denizli'nin tanıtımına
katkıda bulunacaktır."
Belgeselin senaristi Uğur Pişmanlık ise daha önce "Antik Çağ'da Tarsus ve Felsefe" ile "Assos'ta Felsefe" adlı
belgesellerde aynı yönetmenle çalışmıştı.
Tolunay DUMAN/TARSUS,(MERSİN),(DHA)
(10.05.2016)
Felsefenin “Orhan Baba”sı Epiktetos
Kendi kabuğunda sessiz sedâsız yaşayıp, ama dünyalar kadar iş çıkaran insanlara hayranım; çat, selam dururum.
Bunlardan birisi, Açık Gazete‘nin yazarlarından Likya-Antalya muhabiri, Mavi Anadolu’nun sesi Yusuf Yavuz‘dur.
Elmalı Yaylası’nın kestanesinden Torosların balına kadar ilgilenmediği kalmaz; gazeteciliğine şapka çıkarmak gerekir.
Bir bakıma, rahmetli Fikret Otyam‘ın izindedir.
Bir diğeriyse, gazeteci-yazar-sanatçı, düşünce dünyasına katıkısıyla bilinen, Tarsus’ta Aratos dergisini çıkaran Uğur
Pişmanlık‘tır.
Uğur çok yönlüdür, aynı zamanda oyuncu, senarist, film ve tiyatro insanıdır; yüreği Sol’dan atar…
Son emeği, Anadolu’ya ait bir ismi, Epiktetos‘u belgesel filmle tanıtma çabası oldu.
BelgeselDenizli’nin Pamukkale’sinde, antik adıyla Hierapolis‘te, ¨Kölelikten Filozofluğa:Epiktetos¨ adıyla bir belgesel
çektiler; hem de geçtiğimiz haftalarda, havalar kötüleşmeden…
Yönetmenliğini Umut Hacıfevzioğlu yaptı, filozof Epiktetos’u tiyatrocu Süleyman Zencir canlandırıyordu; dostumuz Uğur
Pişmanlık da filozofun tilmizlerinden Arrianos rolünü üstlenmişti.
Arrianos deyip geçmeyin, Epiktetos’un eserlerini sonraki kuşaklara aktarandır.
Belgeselin talihi açık olsun, her yerde izlensin, hak ettiği yere ulaşsın dilekleriyle, burada, selam kelam ile
uğurluyoruz.
Biz geliyoruz Epiktetos’a; gelmezsek, onun çektiği acıların, dert ve mihnetlerin hatırı kalır.
Epiktetos Miladî Takvime göre 55 yılında Pamukkale’de doğdu, 135’de Yunanistan kıyısında hayatı sonlandı. Yunan asıllı
değildir, özbeöz Anadolu insanıdır, ancak o zamanın Lingua Franca‘sı olan Yunancayı anadili olarak kullanıyordu; o
yüzden, Yunan filozofuna çıkardılar adını, ama siz Denizlili hemşerimiz diye biliniz.
Stoacı’ydı; Kıbrıslı Zenon‘un kendisinden 3 asır evvel başlattığı Kamutanrıcı [Pantheism/Vahdet-i vücud] ve maddeci
görüşün savunucusuydu. Pek çokları Stoacılığın acı çekmeye, tahammülü davranmaya, sabırlı olmaya ait bir ruhsal öğreti
olduğunu sanır; bu yönüyle tanınmıştır. Algının seçiciliği elbette, en çok bilinenin tekrarı…
EpiktetosBir bakıma doğrudur bu! Nitekim Epiktetos’un sabrı, Hazreti Eyüp sabrıydı.
Deyin ki, felsefenin arabeskçisi, Orhan Babası‘ydı; ¨Dertler benim, çile benim, mutluluk senin olsun!¨ diyordu…
Köle bir ailede hayata gelen, ancak iyi öğrenim alan ve ayrıca öz-öğrenimli kişiliğiyle döneminin akıl ve bilgelik küpü
kesilen bizim şu Denizlili, İmparator Nero’nun sekreteri olan cebini devletten doldurmuş bir zengine köle satılmıştı.
Roma’da, özgür kalacağı güne kadar bu adama hizmet etti.
Eskiden kendisi de bir köle olan, sonra serbest kalmış, Nero’nun gözüne girmiş Epaphroditos‘un zalimliği de öyle böyle
değilmiş hani!
Kendi kölelik zamanlarını unutmuş görünüyordu, şimdi kölesi olan Epiktetos’a yapmadığını bırakmıyordu.
Bütün ezâ, sıkıntı, rencide ve hakaretlere katlanan Epiktetos’u, Hıristiyanlık sonradan Aziz ilan etmediyse, sanırım
bunda hemşerimizin bir bakıma dinsiz oluşu yatar; Kamutanrıcılık tek tanrıya değil, doğanın kendisinin zaten tanrı
olduğu inancına dayanır da ondan…
Epiktetos eserlerinden birinde, bir insan olursa bu kadar gözü kara olur, dedirtiyor:
¨Deniz yolculuğuna çıkarken gemiyi, kaptanı ve mevsimi ben seçerim. Bu benim tercihimdir, ama yolda fırtına patlarsa o
vakit gemiyi kurtarmak kaptanın işidir, benim değil. Batarsak, boğulursam bundan sorumlu değilim, o hâlde bunu düşünüp
niye dert edeyim!¨
Bezgin BekirPes doğrusu! Karikatürist Tuncay Akgün‘ün meşhur çizgi karakteri Bezgin Bekir‘in ta kendisi…
Bir keresinde efendisi bacağını bir çarka bağlayıp çevirmiş, çevirmiş ve sabırla katlanan Denizlili, sadece, ¨Dikkat et,
kıracaksın!¨ demekle yetinmişmiş.
Sonunda bacağı çat diye birkaç yerinden kırılmış, o vakit acıyla ¨Ben sana demedim mi?¨ diye kibarca cevap vermiş, diye
anlatılır.
Filozofumuz sonra hayatı boyunca topal kalmış!
Fakat başka kaynaklar, Epiktetos’un zaten doğuştan kalça çıkığıyla hayata geldiğini, bu rivayetin Stoacı
sabrı-dayanıklılığı resmetmek üzere uydurulduğunu söyler. Kim bilir!
Halikarnas Balıkçımız Cevat Bey‘in Azra Erhat’a bir mektubundan hatırlarım: ¨Tarihin derin kuyularında kalmış gerçekleri
bire bir, tamamiyle ortaya çıkarması pek zordur!¨
Biz yine de Stoacı hemşerimizin acıya katlandığına inanalım da kahramanlığı kimselere bırakmayalım.
Amacımız Stoacılık üzerine felsefe dersi çekmek değildir, elbette; hem ders kim, biz kim!
Biz sadece Anadolu’muzdan fışkıran kültürü, tarihi, gelenekleri, sanat ve edebiyatı, felsefeyi unutmayalım demek
istedik.
Tabii lafı evirip çevirip, Belediye Reisimiz Kocadon‘a getirmeden duramayız; fakat Hazret, biz ne yazarsak yazalım,
sütre gerisinde saklanan piyade askeri gibi tınmıyor. Bu sessizliğine, basın danışmanı olan dostumuz Fikret Hıdır da
ayak uydurmuş, gidiyor; sağ sol, bir kiii, sağ sol…
İstedik ki, Uğur Pişmanlık’ın belgesel projesi gibi, Reis Bey kesenin ağzını açıverse, bir Herodot belgeseli, hatta
belki konulu bir tarihî film çekimi için girişimde bulunsa; ne iyi olur!
Bu yazımıza da Reis Beyden bir cevap alamazsak, bundan sonra Pnömatik Posta yolunu deneyeceğim.
Bilirsiniz, 20.yüzyıl başlarında Avrupa şehirlerinin binaları hava-basınçlı borularla doluydu, tüplerin içine konmuş
mektup, ufak paket, vesaire binadan binaya gönderilirdi; Pnömatik Postacılık tarihe karıştı şimdi…
Hem, ukalalık etmeden bir yere de gitmeyiz:
Pnöma, Antik Yunancada, Hava demektir…
Bir de ¨Beni bu havalar mahvetti¨, diye şiir mısra’sı vardır, ama bu mevzumuz dışıdır…
Mahmut Şenol
23 Kasım 2015
"Kölelikten Filozofluğa: Epiktetos Belgesel filmimizin montajı tamamlandı. Yakında World Travel Chanell'de yayına
girecek olan belgesel youtube linkinden izlenebilir.