Yapım Tarihi - 2012
Süre - 00:30:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe, HD
Yönetmen - Cenk Örtülü, Zeynel Koç
Yönetmenler Zeynel Koç ve Cenk Örtülü´nün işkence mağdurlarıyla düzenledikleri
sinema atölyesinde katılımcılar kendi fotoğraflarını kullanıp anlatım dillerini
kurarak kendi filmlerini yapıyor. İşkenceyi ve işkencecileri anlatırken sistemi
sorgulayan mağdurlar, her şeye rağmen yaşama yeniden umutla sarılarak bizi
sarsıyor. "Artık işkence yok, işkenceye sıfır tolerans, her şey şeffaf" denen
bir süreçte yaşananları sorguluyor, sorgulatıyorlar.
TRT Belgesel Film Yarışması, Ulusal Amatör Kategori, Finalist. 2013
İstanbul Uluslararası 32. Film Festivali, Türkiye Sineması, Belgeseller Bölümü Gösterim Seçkisi. 2013
6. Documentarist İstanbul Belgesel Günleri. Türkiye Panorama Seçkisi. 2013
Kaynak
Documentarist İstanbul Belgesel Günleri
İstanbul Film Festivali
İşkenceyi Görmek
Cenk Örtülü ve Zeynel Koç'un yönetmenliğini yaptığı 'İşkenceyi Gördük'
belgeselinde, Türk devletinin işkencelerine maruz kalmış olan mağdurlar
konuşuyor. Belgesel, işkenceyi görünür kılmayı hedefliyor.
'İşkenceyi Gördük' belgeseli işkence ve siyasal baskı ile tamamıyla travmatize
edilmiş bir toplumsal sistemi görünür kılıp, hafızamızı canlı tutmamıza yardımcı
oluyor. Belgeselin yönetmeni Cenk Örtülü ve Zeynel Koç. İki arkadaş belgesel
yapmayı hedef edinmişler. Şu ana kadar, kamuoyunda „taş atan çocuklar" diye
bilinen TMK mağduru çocukların sorunlarını ele alan „Taşlaşan Vicdanlar" isminde
bir belgesel yaptı. Örtülü ve Koç'un bu belgesellerinin beş dakikalık bölümü
Uluslararası Af Örgütü'nün sitesinde yayınlanarak, TMK mağduru çocukların
kampanyasında değerlendirilmişti. Birçok insan hakları ve sosyal sorunlarla
ilgili belgesel projelerinin içinde imkanları ölçüsünde yer almaya çalışan
yönetmenlerle 'İşkenceyi Gördük' belgeselini tartıştık.
Bize bu belgeselin fikri aşamasını anlatabilir misiniz?
Bu proje aslında Toplum ve Hukuk Vakfı 'nın (TOHAV) 'İşkenceyi Görünür Kılma
Projesi'nin sadece bir parçasıydı. Bize işkenceyi görünür kılmak istediklerini
ve nasıl bir şey yapabileceklerini sordular. Biz de katılımcıların
ortaklaşabileceği bir atölye ile birlikte buradan çıkabilecek materyallere göre
bir belgesel yapabileceğimizi söyledik. Onların da öneriye sıcak bakmalarıyla bu
belgesel açığa çıktı.
Atölye çalışmasına katılan arkadaşlar, gözaltında ve cezaevlerinde gördükleri
işkencelerden dolayı TOHAV'da tedavi görüyorlardı. Katılımcı arkadaşlara
düşüncemizi iletince onlar da bu çalışmada yer alabileceklerini belirttiler.
Yaklaşık on arkadaş bu atölyede yer aldı. Belgeselin süresi kısa olacağı için
sınırlı sayıda arkadaş belgeselde yer bulabildi. Belgeselde yer almayan filmler
TOHAV'ın sitesinde yer alacak.
Belgeseliniz de daha çok kadınlara yer vermişsiniz, bu tercihin nedeni işkence
vakalarında kadın yoğunluğu mu yoksa başka bir neden mi?
Atölye çalışmasında erkek arkadaşlar da vardı. Kadın arkadaşların yaşadıklarını
anlatma gücünün daha iyi olması belgeselde onlara yer vermemize neden oldu.
Kadınların işkenceyi ve yaşadıkları travmayı daha iyi anlatabilmeleri bu
travmayı daha ağır yaşamaları ve bununla güçlü yüzleşmeleri olduğuna inanıyoruz.
Hayata daha derin bakıyorlar. Erkekler bazı şeylerle yüzleşirken kendilerini tam
olarak açamıyorlar. Örülmüş duvarların etrafında dolanıyorlar. Daha ajitatifler.
İşkence, çok yönlü değinilmesine karşın hep eksik kalan-bırakılan bir süreç,
belgeseliniz bu anlamda nasıl yorumlandı. İnsanları bu süreçlerle buluşturmada
etkisi ne oldu?
İşkenceyi ve daha sonra yaşananları anlatmak oldukça zor bir iş. Biz bu konuda
zorlanacağımızı ve ne anlatırsak anlatalım eksik kalacağını bilerek hareket
ettik. O açıdan çok iddialı söylemler ve mesajların bir anlam taşımadığını
biliyoruz. Bu işe başlarken nasıl anlatalım ve işkence gören insanlara nasıl bir
yaklaşım içinde olalım diye çok düşünük. En son bu işi onlarla beraber kolektif
bir şekilde yapmanın daha doğru olacağına karar verdik. Sadece anlatan değil
aynı zamanda film yapan, filmin içinde kendilerinden bir şeyler koymalarının
daha iyi olabileceğini düşündük. Bu düşüncemizde haklı olduğumuzu düzenlediğimiz
iki günlük sinema atölyesindeki çalışmalarımızdaki sıcaklık ve samimiyetten
anladık. Hem biz yönetmenler hem de atölye katılımcısı yönetmen adaylarımızla
ortak kolektif bir film gerçekleştirdik. Arkadaşların kendilerini ifade ediş
tarzları ve anlatımlarındaki derinliğin etkileyici olduğu kanısını taşıyoruz.
İzleyicilerin yaklaşımları ve değerlendirmeleri ise bu filimde işkence gören
insanlar diğer filmlerdeki gibi sadece anlatıcı konumunda değil aynı zamanda
üretici konumundalar. İzleyiciler, 'pasiflikten kurtarıp aktif kılmışsınız, bu
açıdan ifadeler daha doğal ve etkileyici' dediler. Ayrıca toplumun belleğinde bu
tip konuların işlenmiş olmasının, belge bırakmanın önemli olduğunu belirttiler.
İşkence öykülerini paylaşmak, acıyı konuşturabilmek oldukça zor; belgeselinizde
anlatıcıların aktardığı öykülerin gerçek ve yalın olması çok önemli. Bunu
görsele aktarmanın güçlüklerini aktarabilir misiniz?
İşkence görmüş bir insana istediğiniz rahatlıkta çekim yapıp, istediğiniz
soruları soramıyorsunuz. Sorduğunuz her soru ve çekim yapılacak birçok mekan
travmalara neden olup tekrar acı çekmesine neden olabilir. Ya da sadece belli
zaman dilimi ve belli bir sürede bazı şeyleri almanız gerekebiliyor. O açıdan
zor bir çalışma. Ayrıca neyi, ne kadar vermek gerekir. Anlatılanlar seyircide ne
kadar doğru anlaşılabilir vb. sorular ve sorunlar var. İnce eleyip sıkı dokumak
gerekiyor. Ama her şeyi anlatmak ve bütün yönlerini ele alabilmek mümkün
olamıyor. Zaman, mekan, bireyde kısıtlılıklar olduğu gibi algılarda da
kısıtlılık var. Bu durum görsel sanatların en etkileyici dili olan sinemada bile
kısıtlı kalınmasının önünü alamıyor.
Peki, bu tür çalışmalarla neyi değiştirebiliriz?
Bu tür çalışmaları özgürlük, barış ve emek mücadelesinin bir parçası olarak
görüyoruz. Toplumsal bir barışın olabilmesi, travmalar ile yüzleşmek ve devletin
yaptığı antidemokratik uygulamaların gün yüzüne çıkarılmasıyla olur. Bu konuda
insan öyküleri ve yaşanmışlıklar çok önemlidir. Hakikatlerle yüzleşmelerin
olabilmesi için hikayeler önem taşıyor. Sayılar üzerinde kurulan denklemler
vicdanı ve empatiyi öteliyor. Barışın dili ete kemiğe bürünmüş hikayelerin belge
olarak çokça varolmasına bağlı olduğunu düşünüyoruz. Bu açıdan bu tip belgesel,
filim, roman, resim vb. çoğalması, bu çalışmalara destek olunması gerektiğini
düşünüyoruz.
Ayrıca işkenceciler normal insanlar gibi sokakta yaşıyor, hatta terfi ediliyor,
devlet nezdinde korunuyorlar. Bu durum işkenceyi gören insanların travmalarının
süreklileştirilmesine neden olduğu gibi toplum da işkencecileri kanıksıyor ya da
onlar hakkında olumsuz bir şeyler beslemiyor. İnsanlık suçlarının toplum
bilincinde yeri olmadığını gösterebilmek açısından bu konulara özel önem vermek
gerekir.
Cumartesi, 19 Ocak 2013
SOLÎN DEM
YENİ ÖZGÜR POLİTİKA