Yapım Tarihi - 2008
Süre - 00:00:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe, DV
Sinema Destekleme Kurulu'nun 2007/5 Sayılı Kararı ile desteklendi
Yönetmen - Haluk Ölçekçi
Proje Koordinatörü - Konur Alp Koz
Görüntü Yönetmeni - Cihan Kahraman
Cehennem Adası Nargin
I. Dünya Savaşı'nda Sarıkamış Harekatı ve Kafkas Cephesi'nde Osmanlı esirlerin
yaşadıkları belgesel oldu.
Sarıkamış Harekatı ve Kafkas Cephesi'nde Ruslar'a esir düşerek Sibirya'daki
çeşitli esir kamplarına götürülen Osmanlı askerlerinin, esir kamplarındaki
esaret yılları "Cehennem Adası Nargin" adlı belgesele konu oldu.
Belgeselin yönetmeni Haluk Ölçekçi'den alınan bilgiye göre, Kültür ve Turizm
Bakanlığı tarafından desteklenen belgeselin çalışmaları 14 ay sürdü. Belgesel,
Sarıkamış Harekatı'nda esir düşerek Sibirya'daki esir kamplarına götürülen ve 5
yıl boyunca çeşitli kamplarda esir kalan Tuğgeneral Ziya Yergök'ün 1850 sayfalık
üç ciltten oluşan el yazması anılarından yola çıkılarak hazırlandı.
Belgeselde, Nargin ile diğer esir kamplarında kalan ve Anadolu'ya tekrar dönmeyi
başaran 11 askerin anılarına, birinci derecedeki yakınlarıyla yapılan
röportajlara ve döneme ait Türkiye, İngiltere ve Rusya devlet arşivlerindeki
belge, fotoğraflar ve görüntülere yer verildi.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi'nce 1914-1919 yılları arasında çekilen ve ilk kez
Türkiyeli araştırmacılar tarafından kullanılan görüntülerin de bulunduğu
belgesel için Osmanlı esirlerinin mektup ve hatıraları da incelemeye alındı.
Belgeselde, Rusya Devleti Askeri Tarih Arşivi'nde ulaşılan bazı raporlarda
Sarıkamış Harekatı sırasında Osmanlı idaresindeki Ermeniler'in bölge hakkında
Ruslar için istihbarat topladığı, bazı Ermeni köylerinin ise harekat sırasında
Osmanlı birliklerine lojistik sağlanmaması için Ermeniler tarafından yakıldığı
gibi konulara tarihi belgeler ışığında yer veriliyor.
timeturk.com, 16 Temmuz 2008
Cehennem Adası Nargin belgeseli
Sarıkamış Harekatı ve Kafkas Cephesi'nde Ruslar'a esir düşerek Sibirya'daki
çeşitli esir kamplarına götürülen Türk askerlerinin, esir kamplarındaki esaret
yılları "Cehennem Adası Nargin" adlı belgesele konu oldu.
Belgeselin yönetmeni Haluk Ölçekçi'den alınan bilgiye göre, Kültür ve Turizm
Bakanlığı tarafından desteklenen belgeselin çalışmaları 14 ay sürdü. Belgesel,
Sarıkamış Harekatı'nda esir düşerek Sibirya'daki esir kamplarına götürülen ve 5
yıl boyunca çeşitli kamplarda esir kalan Tuğgeneral Ziya Yergök'ün 1850 sayfalık
üç ciltten oluşan el yazması anılarından yola çıkılarak hazırlandı.
Belgeselde, Nargin ile diğer esir kamplarında kalan ve Anadolu'ya tekrar dönmeyi
başaran 11 askerin anılarına, birinci derecedeki yakınlarıyla yapılan
röportajlara ve döneme ait Türkiye, İngiltere ve Rusya devlet arşivlerindeki
belge, fotoğraflar ve görüntülere yer verildi.
Sarıkamış Dayanışma Grubu Başkanı Prof. Dr. Birgün Sönmez, eski milletvekili
Turhan Çömez, Prof. Dr. Cemalettin Taşkıran, Yrd. Doç. Dr. Cemil Kutlu, Yrd.
Doç. Dr. Celal Metin, Dr. Umur Işık ile esaret yaşayan Tuğgeneral Ziya Yergök'ün
oğlu Nurullah Yergök, İrfanoğlu İsmail Efendi'nin oğlu Ahmet Rıza İrfanoğlu ile
Ahmet Göze'nin oğlu Gazeteci-yazar Ergün Göze'nin de aralarında bulunduğu çok
sayıda akademisyen ve düşünürün de katıldığı çalışmada ayrıca Prof. Dr. Birgün
Sönmez'in özel arşivinden de görüntüler yer alıyor.
Yönetmenliğini Haluk Ölçekçi'nin, proje koordinatörlüğünü Konur Alp Koz'un,
görsel yönetmenliğini Cihan Kahraman'ın üstlendiği ve Türk esirlerinin
yaşamlarının konu edildiği belgesel için Rusya Devleti Askeri Tarih Arşivi (RDATA)
ve İngiliz Devlet Arşivine de girildi. Ayrıca, arşivlerdeki binlerce belge ve
döneme ait Türk ve Rus askerlerinin anıları da incelendi.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi'nce 1914-1919 yılları arasında çekilen ve ilk kez
Türk araştırmacılar tarafından kullanılan görüntülerin de bulunduğu belgesel
için Türk esirlerinin mektup ve hatıraları da incelemeye alındı.
Belgeselin ilk bölümünde, Doğu Cephesi'nde Ruslar'a ve Ermeni çetelerine esir
düşen ve yaya olarak Tiflis'e, oradan da yük vagonlarıyla Sibirya'da bulunan
esir kamplarına götürülen Türkler'in bu yolculuklar sırasında yaşadıkları resmi
belgeler ve hatıratlara dayanılarak aktarıldı. İkinci bölümde ise Nargin Esir
Kampı ile Sibirya'daki diğer esir kamplarındakilerin yaşamları, Osmanlı Üsera
Temsilcisi Yusuf Akçura'nın raporu ışığında tarihi belgeler ve döneme ait tarihi
görüntülerle desteklenerek hazırlandı.
Son bölümde de kamplardan kaçarak Türkiye'ye dönmeyi başaran esirlerin
hatıraları ve birinci derecede yakınlarının ifadelerine yer verildi. Çalışma
için Balıkesir, Manisa, İstanbul, Ankara, Erzurum, Trabzon ve Adana'da çekimler
yapıldı. Toplam 39 bin 657 sayfa Türkçe, 2 bin 67 sayfa İngilizce ve Rusça
kaynak tarandı. Belgesel için Türkiye ve Azerbaycan'dan 78 kişiyle görüşüldü,
bunlardan 16'sıyla çekim yapıldı. Belgeselde, Nargin Adası'ndaki esir kampında
tutsak Türk esirlerinin görüntülerine yer verildi.
Belgeselde, Rusya Devleti Askeri Tarih Arşivi'nde ulaşılan bazı raporlarda
Sarıkamış Harekatı sırasında Osmanlı idaresindeki Ermeniler'in bölge hakkında
Ruslar için istihbarat topladığı, bazı Ermeni köylerinin ise harekat sırasında
Türk birliklerine lojistik sağlanmaması için Ermeniler tarafından yakıldığı gibi
konulara tarihi belgeler ışığında yer veriliyor.
Belgeselin çekiminde 7 kişilik ekip görev alırken, ikinci bölüm çalışmaları için
İngiltere, Azerbaycan, Mısır ile yurt dışındaki Türk şehitliklerinin bulunduğu
merkezlerde de çekimler yapılacak. Belgesel, yurt dışı festivallere de
katılacak.
Sarıkamış Harekatı'na ilişkin anılarını aktaran Tuğgeneral Ziya Yergök, Rus
esaretindeki yıllarını ilerlemiş yaşına rağmen belgesele bütün detaylarıyla
aktardı.
Belgeseldeki bilgilere göre, Nurullah Yergök, Sarıkamış Harekatı'na 83. Alay
Komutanı olarak katılan babasının askerlerin ne bulursa onu yediğini, soğuktan
korunmak için girdikleri ahırlarda da hayatını kaybedenlerin olduğunu, sefalet
yüzünden taburların mevcudunun da 300'e düştüğünü aktardığını dile getirdi.
Babasının düşman karşısında son gücüne kadar çarpıştığını anlatan Yergök,
ayağında çarıkla eksi 25 derecede Kara bata çıka yürüyen askerlerin öylece donup
kaldığını da ifade etti. Çocukluğunda, babasının bunları anlatırken gözyaşlarını
tutamadığını aktaran Yergök, savaşın sonlarına doğru kafasına isabet eden bir
şarapnel parçasıyla yaralanan babasının kaldırıldığı sahra hastanesinde Ruslar'a
esir düştüğünü belirtti.
Babasının, ''kendisi için esaretin ölümden beter olduğunu'' sık sık ifade
ettiğini söyleyen Yergök, ''Buna rağmen yaşamak için direnmiştir. Onun bu
mücadelesi ölüm kalım savaşından çok vatana kavuşma maksadıyla verilen onurlu
bir mücadeledir'' diyor. Rus ordularının içindeki Ermenilerin esir kamplarında
yönetici olarak görev aldıklarını babasından duyduğunu da anlatan Yergök,
babasının anlatımıyla yaşananları şöyle aktarıyor:
''Savaş yetmiyormuş gibi birçok Mehmetçiği de bu yolculuklarda kaybettik. Babam
bunları anlatırken çok duygulanırdı. Esarete daha fazla dayanamamış ve özellikle
Azerbaycan'da kurulu bulunan Türk derneklerinden de yardım alarak esir kampından
kaçmıştır. Kaçışı sırasında yakalanmış, Ruslar tarafından aylarca hapiste
tutulmuş ve bitler nedeniyle yakalandıkları tifo gibi bulaşıcı hastalıklarla,
ölümle pençeleşmiştir. Bunlar yakın tarih çalışmalarında çok anlatılmadı,
konuşulmadı.''
Prof. Dr. Taşkıran ise Çarlığın harekat öncesi toprak vaadiyle örgütün önde
gelenlerine Rus birliklerinde üst düzeyde görevler verdiğini, bazı örgüt
üyelerinin ise gizlice Osmanlı topraklarına sızarak erzak teminini engellemek
için Ermeni ve Türk köylerini ateşe verdiğini ifade etti.
Rus birliklerindeki Ermeni komutanların esir Türklere tarihin en büyük
acılarını yaşattığını belirten Taşkıran, belgeselde bunu şu sözlerle anlatıyor:
''Ermenilerin, Türk esirlerine çok kötü davrandıklarını, esirlerimizin hemen
hemen hepsi söylemektedir. Bolşevik ihtilalini destekleyen, buna katılan
Ermeniler de var. Bu Ermeniler yönetici konumuna geldiler, kamplarda oldular.
Bunların esirlerimize kötü davrandığını söylüyorlar. Dönen esirlerin anılarında
bunlar var. Antep'te defterdarlıkta görev yapan bir memur esir edilmiş,
Mısır'daki kampta yaşadıklarını anlatıyor. 'Kampta Ermeni doktorlar vardı. Biz
revire müracaat ettiğimiz zaman bizi hemen hastaneye gönderirlerdi. Hastanede
bulunan Ermeni doktorların eline düşerdik. Ermeni doktorlar nişan almada
kullanıldığı için özellikle sağ gözümüzden başlayarak hiçbir şeyi olmadığı halde
gözümüzü oyarlardı' diyor.''
Belgeselin Rus devlet arşivlerindeki çalışmalarını yürüten Dr. Tamara Ölçekçi
de, ''Ermeni doktorların bulunduğu esir kamplarında her gün 35-40 Türk esirinin
öldüğü Rus arşivlerine bile yansımıştır. Bunlar ölmemiş, resmen gerekli Sağlık
şartları yerine getirilmediği için öldürülmüştür'' dedi.
Rus elçiliği tarafından 23 Şubat 1915 tarihinde Rus Dışişleri Bakanlığına
gönderilen belgenin Ermeni çetelerinin sivil katliamlar yaptığını kanıtladığını
belirten Ölçekçi, Ermeni çetelerinin bazı doğu illerinde sivil katliamlara
başlamalarının Rus generalleri de rahatsız ettiğini, harekattan 38 gün sonra bir
Rus komutanının çektiği telgrafın çetelerin doğu illerindeki faaliyetlerini ve
belgeselde anlatılan katliamı özetlediğini kaydetti.
Türkgündem, 17 Temmuz 2008
The Documentary Entitled “Nargin, the Island of Hell”
The captivity years of the Turkish soldiers at the prison camps, who were taken
to various prison camps in Siberia when they were taken as prisoners during
Sarikamis, movement and at the Caucasus front, constituted the subject of the
documentary film entitled “Nargin, the Island of Hell”. . .
According to the information that was given by the director of the documentary
film Haluk Ölçekçi, the film, which was supported by the Ministry of Culture and
Tourism, was shot in 14 months. Staring out from the manuscript memories, which
is consisted of 1850 pages and three volumes, of Brigadier General Ziya Yergök,
who had stayed as a prisoner for five years at various camps, the documentary
was prepared.
The memories of 11 soldiers, who stayed at Nargin and other prison camps and
managed to come back to Anatolia, interviews with the close relatives and
documents, photographs and images of the related period at the Turkish, English
and Russian archives, were included at the documentary.
There are images from Prof. Dr. Birgün Sönmez`s private archive at the film,
which was participated by Prof. Dr. Birgün Sönmez, the head of Sarikamis,
Solidarity Group, Turhan Çömez, former deputy, Prof. Dr. Cemalettin Taskiran,
Assistant Professor Cemil Kutlu, Assistant Professor Celal Metin, Dr. Umur Isik
and Nurullah Yergök, the son of Brigadier General Ziya Yergök, who had
experienced captivity, Ahmet Riza Irfanoglu, the son of Irfanoglu I.smail
Efendi, in addition to journalist-writer Ergün Göze, the son of Ahmet Göze.
The lives of the Turkish prisoners constituted the subject of the documentary
film, in which Russian State Military History Archives RDATA) and State Archives
of England were used and which was directed by Haluk Ölçekçi, coordinated by
Konur Alp Koz and whose visual direction was took on by Cihan Kahraman.
Also, thousands of documents and the memories of Turkish and Russian soldiers of
the related period at the archives were examined.
The letters and the memories of the Turkish prisoners were also examined for the
documentary film, which included images, which was used for the first time by
the Turkish researchers and shot during 1914-1919 by the International Red Cross
Committee.
In the first part of the documentary film, the incidents that Turks had
experienced, who were taken as prisoners at the Eastern front by the Russians
and Armenians and who had taken to Tbilisi on foot, and from there to the prison
camps at Siberia via railway cars were put in the picture based on the official
documents and memories. In the second part, the lives of the prisoners at the
Nargin prison camp and the other prison camps in Siberia were pictured with the
support of historical images related with the period and historical documents in
the light of the representative of the Ottoman Prisoners, Yusuf Akçura`s report.
In the last part, the memories of the prisoners, who managed to escape from the
camp and return to Turkey and the statements of their relatives, were placed.
The documentary film was shot in Balikesir, Manisa, Istanbul, Ankara, Erzurum,
Trabzon and Adana. Approximately, 39 thousand pages in Turkish, 2 thousand 67
pages in English and Russian, were searched thoroughly. 78 people were
interviewed in Turkey and Azerbaijan and 16 of them were shot for the
documentary film.
The images of the Turkish prisoners at the prisoner camp in the Nargin Island
were included at the documentary film. On the other hand, it was mentioned at
some reports in the light of the historical documents that were reached at the
Russian State Military History Archives that the Armenians under the Ottoman
administration had made intelligence activities for the Russians during the
Sarikamis, Movement and some Armenian villages were burned down for preventing
to ensure logistics to Turkish units by the Armenians.
While 7 persons were tasked at the shot of the documentary, the continuation of
the documentary film, i.e. the second part, will be shot in England, Azerbaijan,
Egypt, and abroad, where Turkish cemetery are. The documentary film will be
participating to the festivals abroad.
Reporting his years under the Russian captivity in details despite his advanced
age, the Brigadier General Ziya Yergök, told about his memories on Sarikamis,
Movement.
According to the information given in the documentary film, Nurullah Yergök
stated that his father, who was the commander at 83rd Regiment at the Sarikamis,
Movement told that the soldiers had to eat whatever they found, and there were
people, who lost their lives at the barns, where they entered for to keep away
from the cold, and the number of battalions decreased to 300 due to the
privation they suffered.
Stating that his father fought until the end of his strength against the enemy,
Yergök expressed that the troops, who walked with rawhide sandals in the snow
under -25 degrees centigrade, were frozen to death. Stating that his father used
to cry while talking about these incidents when he was a child, Yergök pointed
out that his father was taken a prisoner by the Russians at a hospital, where he
was brought as a result of the wound caused by a piece of shrapnel hit on his
head.
Telling that his father had always expressed that “captivity is worse than death
for him”, Yergök, said- “Despite this fact, he resisted for staying alive. His
struggle was a dignified effort for returning back to his land, rather than a
matter of life and death. Stating that he heard from his father the fact that
the Armenians within the Russian armies were tasked as the directors of the
prison camps, Yergök quoted the incidents that occurred as he heard from his
father as following:
“As war was not enough, we had lost many of our soldiers during these trips. My
father used to get very emotional while talking about these occurrences. As he
could not bear the captivity circumstances any more and he had escaped from the
prison camp by taking the support of the Turkish associations that were located
in Azerbaijan. During his escape, he was caught; he was put in the jail for
months by the Russians, and he had grapple with death and contagious diseases
like typhoid fever caused by louses. These were not pronounced or talked at the
near history studies very much.”
Prof. Dr. Taskiran expressed that the Tsarist regime had given senior positions
to the leading persons of the organization with a promise of land before the
movement, and some members of the organization had infiltrated the Ottoman lands
and burned the Armenian and Turkish villages with the intention of preventing
the provisions supply.
Indicating that the Armenian commanders at the Russian units had caused the
greatest suffers to Turkish prisoners at the history; Taskiran expressed these
incidents with the following words:
“Almost all of our prisoners stated that Armenians had treated Turkish prisoners
very badly. There are Armenians, who support and attend the Bolshevik revolution.
These Armenians had reached at the managerial positions; they were tasked in the
camps. It is reported that they had treated our prisoners very badly. These were
the memories of the prisoners, who managed to return. An officer, who was in the
financial office in Antep province, was taken as a prisoner; he told about the
incidents he experienced at the camp in Egypt. There were Armenian doctors in
the camp. They used to send us to a hospital right away as soon as we resort to
the infirmary. We used to fall into Armenian doctor’s power. Even if we had no
complaint about our eyes, the Armenian doctors used to cause our right eye go
blind just because it is used at taking aim at with a gun. ”
Dr Tamara Ölçekli, who conducted the studies of the documentary at the Russian
state archives said- “The fact that 35-40 Turkish prisoners died everyday at the
prisoner camps, where Armenian doctors were present, was also reflected at the
Russian archives. These people had not died, but were killed just because the
necessary health conditions were not met.”
Indicating that the document that was send to the Russian Ministry of Foreign
Affairs on 23 February 1915 by the Russian Embassy prove that the Armenian gangs
committed civilian massacres, Ölçekli noted that the Russian generals were also
disturbed by the fact that the Armenian gangs had started civilian massacres at
some of the Eastern provinces, and a telegram that was sent by a Russian
commander 38 days after the movement, was revealing the activities of the gangs
at the Eastern provinces and also summarizing the massacre that was told at the
documentary film.
Source
Anadolu Agency, 16.07.2008
genocidereality.com
armenians-1915.blogspot.com
CEHENNEM ADASI NARGİN
Sarıkamış Harekatı ve Kafkas Cephesi’nde Ruslar’a esir düşerek Sibirya’daki
çeşitli esir kamplarına götürülen Türk askerlerinin, esir kamplarındaki esaret
yılları ”Cehennem Adası Nargin” adlı belgesele konu oldu.
Belgeselin yönetmeni Haluk Ölçekçi’den alınan bilgiye göre, Kültür ve Turizm
Bakanlığı tarafından desteklenen belgeselin çalışmaları 14 ay sürdü. Belgesel,
Sarıkamış Harekatı’nda esir düşerek Sibirya’daki esir kamplarına götürülen ve 5
yıl boyunca çeşitli kamplarda esir kalan Tuğgeneral Ziya Yergök’ün 1850 sayfalık
üç ciltten oluşan el yazması anılarından yola çıkılarak hazırlandı.
Belgeselde, Nargin ile diğer esir kamplarında kalan ve Anadolu’ya tekrar dönmeyi
başaran 11 askerin anılarına, birinci derecedeki yakınlarıyla yapılan
röportajlara ve döneme ait Türkiye, İngiltere ve Rusya devlet arşivlerindeki
belge, fotoğraflar ve görüntülere yer verildi.
Sarıkamış Dayanışma Grubu Başkanı Prof. Dr. Birgün Sönmez, eski milletvekili
Turhan Çömez, Prof. Dr. Cemalettin Taşkıran, Yrd. Doç. Dr. Cemil Kutlu, Yrd.
Doç. Dr. Celal Metin, Dr. Umur Işık ile esaret yaşayan Tuğgeneral Ziya Yergök’ün
oğlu Nurullah Yergök, İrfanoğlu İsmail Efendi’nin oğlu Ahmet Rıza İrfanoğlu ile
Ahmet Göze’nin oğlu Gazeteci-yazar Ergün Göze’nin de aralarında bulunduğu çok
sayıda akademisyen ve düşünürün de katıldığı çalışmada ayrıca Prof. Dr. Birgün
Sönmez’in özel arşivinden de görüntüler yer alıyor.
Yönetmenliğini Haluk Ölçekçi’nin, proje koordinatörlüğünü Konur Alp Koz’un,
görsel yönetmenliğini Cihan Kahraman’ın üstlendiği ve Türk esirlerinin
yaşamlarının konu edildiği belgesel için Rusya Devleti Askeri Tarih Arşivi (RDATA)
ve İngiliz Devlet Arşivine de girildi. Ayrıca, arşivlerdeki binlerce belge ve
döneme ait Türk ve Rus askerlerinin anıları da incelendi.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nce 1914-1919 yılları arasında çekilen ve ilk kez
Türk araştırmacılar tarafından kullanılan görüntülerin de bulunduğu belgesel
için Türk esirlerinin mektup ve hatıraları da incelemeye alındı.
Belgeselin ilk bölümünde, Doğu Cephesi’nde Ruslar’a ve Ermeni çetelerine esir
düşen ve yaya olarak Tiflis’e, oradan da yük vagonlarıyla Sibirya’da bulunan
esir kamplarına götürülen Türkler’in bu yolculuklar sırasında yaşadıkları resmi
belgeler ve hatıratlara dayanılarak aktarıldı. İkinci bölümde ise Nargin Esir
Kampı ile Sibirya’daki diğer esir kamplarındakilerin yaşamları, Osmanlı Üsera
Temsilcisi Yusuf Akçura’nın raporu ışığında tarihi belgeler ve döneme ait tarihi
görüntülerle desteklenerek hazırlandı.
Son bölümde de kamplardan kaçarak Türkiye’ye dönmeyi başaran esirlerin
hatıraları ve birinci derecede yakınlarının ifadelerine yer verildi. Çalışma
için Balıkesir, Manisa, İstanbul, Ankara, Erzurum, Trabzon ve Adana’da çekimler
yapıldı. Toplam 39 bin 657 sayfa Türkçe, 2 bin 67 sayfa İngilizce ve Rusça
kaynak tarandı. Belgesel için Türkiye ve Azerbaycan’dan 78 kişiyle görüşüldü,
bunlardan 16’sıyla çekim yapıldı. Belgeselde, Nargin Adası’ndaki esir kampında
tutsak Türk esirlerinin görüntülerine yer verildi.
Belgeselde, Rusya Devleti Askeri Tarih Arşivi’nde ulaşılan bazı raporlarda
Sarıkamış Harekatı sırasında Osmanlı idaresindeki Ermeniler’in bölge hakkında
Ruslar için istihbarat topladığı, bazı Ermeni köylerinin ise harekat sırasında
Türk birliklerine lojistik sağlanmaması için Ermeniler tarafından yakıldığı gibi
konulara tarihi belgeler ışığında yer veriliyor.
Belgeselin çekiminde 7 kişilik ekip görev alırken, ikinci bölüm çalışmaları için
İngiltere, Azerbaycan, Mısır ile yurt dışındaki Türk şehitliklerinin bulunduğu
merkezlerde de çekimler yapılacak. Belgesel, yurt dışı festivallere de
katılacak.
-SOĞUK VE AÇLIĞA YENİLDİLER-
Sarıkamış Harekatı’na ilişkin anılarını aktaran Tuğgeneral Ziya Yergök, Rus
esaretindeki yıllarını ilerlemiş yaşına rağmen belgesele bütün detaylarıyla
aktardı.
Belgeseldeki bilgilere göre, Nurullah Yergök, Sarıkamış Harekatı’na 83. Alay
Komutanı olarak katılan babasının askerlerin ne bulursa onu yediğini, soğuktan
korunmak için girdikleri ahırlarda da hayatını kaybedenlerin olduğunu, sefalet
yüzünden taburların mevcudunun da 300′e düştüğünü aktardığını dile getirdi.
Babasının düşman karşısında son gücüne kadar çarpıştığını anlatan Yergök,
ayağında çarıkla eksi 25 derecede Kara bata çıka yürüyen askerlerin öylece donup
kaldığını da ifade etti. Çocukluğunda, babasının bunları anlatırken gözyaşlarını
tutamadığını aktaran Yergök, savaşın sonlarına doğru kafasına isabet eden bir
şarapnel parçasıyla yaralanan babasının kaldırıldığı sahra hastanesinde Ruslar’a
esir düştüğünü belirtti.
Babasının, ”kendisi için esaretin ölümden beter olduğunu” sık sık ifade ettiğini
söyleyen Yergök, ”Buna rağmen yaşamak için direnmiştir. Onun bu mücadelesi ölüm
kalım savaşından çok vatana kavuşma maksadıyla verilen onurlu bir mücadeledir”
diyor. Rus ordularının içindeki Ermeniler’in esir kamplarında yönetici olarak
görev aldıklarını babasından duyduğunu da anlatan Yergök, babasının anlatımıyla
yaşananları şöyle aktarıyor:
”Savaş yetmiyormuş gibi birçok Mehmetçiği de bu yolculuklarda kaybettik. Babam
bunları anlatırken çok duygulanırdı. Esarete daha fazla dayanamamış ve özellikle
Azerbaycan’da kurulu bulunan Türk derneklerinden de yardım alarak esir kampından
kaçmıştır. Kaçışı sırasında yakalanmış, Ruslar tarafından aylarca hapiste
tutulmuş ve bitler nedeniyle yakalandıkları tifo gibi bulaşıcı hastalıklarla,
ölümle pençeleşmiştir. Bunlar yakın tarih çalışmalarında çok anlatılmadı,
konuşulmadı.”
-ESİR TÜRKLERİN ÇEKTİĞİ ACILAR-
Prof. Dr. Taşkıran ise Çarlığın harekat öncesi toprak vaadiyle örgütün önde
gelenlerine Rus birliklerinde üst düzeyde görevler verdiğini, bazı örgüt
üyelerinin ise gizlice Osmanlı topraklarına sızarak erzak teminini engellemek
için Ermeni ve Türk köylerini ateşe verdiğini ifade etti.
Rus birliklerindeki Ermeni komutanların esir Türkler’e tarihin en büyük
acılarını yaşattığını belirten Taşkıran, belgeselde bunu şu sözlerle anlatıyor:
”Ermenilerin, Türk esirlerine çok kötü davrandıklarını, esirlerimizin hemen
hemen hepsi söylemektedir. Bolşevik ihtilalini destekleyen, buna katılan
Ermeniler de var. Bu Ermeniler yönetici konumuna geldiler, kamplarda oldular.
Bunların esirlerimize kötü davrandığını söylüyorlar. Dönen esirlerin anılarında
bunlar var. Antep’te defterdarlıkta görev yapan bir memur esir edilmiş,
Mısır’daki kampta yaşadıklarını anlatıyor. ‘Kampta Ermeni doktorlar vardı. Biz
revire müracaat ettiğimiz zaman bizi hemen hastaneye gönderirlerdi. Hastanede
bulunan Ermeni doktorların eline düşerdik. Ermeni doktorlar nişan almada
kullanıldığı için özellikle sağ gözümüzden başlayarak hiçbir şeyi olmadığı halde
gözümüzü oyarlardı’ diyor.”
Belgeselin Rus devlet arşivlerindeki çalışmalarını yürüten Dr. Tamara Ölçekçi
de, ”Ermeni doktorların bulunduğu esir kamplarında her gün 35-40 Türk esirinin
öldüğü Rus arşivlerine bile yansımıştır. Bunlar ölmemiş, resmen gerekli Sağlık
şartları yerine getirilmediği için öldürülmüştür” dedi.
Rus elçiliği tarafından 23 Şubat 1915 tarihinde Rus Dışişleri Bakanlığına
gönderilen belgenin Ermeni çetelerinin sivil katliamlar yaptığını kanıtladığını
belirten Ölçekçi, Ermeni çetelerinin bazı doğu illerinde sivil katliamlara
başlamalarının Rus generalleri de rahatsız ettiğini, harekattan 38 gün sonra bir
Rus komutanının çektiği telgrafın çetelerin doğu illerindeki faaliyetlerini ve
belgeselde anlatılan katliamı özetlediğini kaydetti.
turkishforum.com
Esaret yılları film oluyor
Sarıkamış Harekâtı ve Kafkas Cephesi'nde Ruslara esir düşerek Sibirya'daki
çeşitli esir kamplarına götürülen Türk askerlerinin, esir kamplarındaki esaret
yılları ''Cehennem Adası Nargin'' adlı belgesele konu oldu.
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından desteklenen belgeselin çalışmaları 14 ay
sürdü. Belgesel, Sarıkamış Harekâtı'nda esir düşerek Sibirya'daki esir
kamplarına götürülen ve 5 yıl boyunca çeşitli kamplarda esir kalan Tuğgeneral
Ziya Yergök'ün 1850 sayfalık üç ciltten oluşan el yazması anılarından yola
çıkılarak hazırlandı. Belgeselde, Nargin ile diğer esir kamplarında kalan ve
Anadolu'ya tekrar dönmeyi başaran 11 askerin anılarına, birinci derecedeki
yakınlarıyla yapılan röportajlara ve devlet arşivlerindeki belge, fotoğraflar ve
görüntülere yer verildi.
Kaynak
Yeni Asya
Birinci Dünya Savaşı'nın "esir" Türkleri
Sarıkamış Harekatı ve Kafkas Cephesi'nde Ruslar'a esir düşerek Sibirya'daki
çeşitli esir kamplarına götürülen Türk askerlerinin, esir kamplarındaki esaret
yılları "Cehennem Adası Nargin" adlı belgesele konu oldu.
AA muhabirinin belgeselin yönetmeni Haluk Ölçekçi'den aldığı bilgiye göre,
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından desteklenen belgeselin çalışmaları 14 ay
sürdü. Belgesel, Sarıkamış Harekatı'nda esir düşerek Sibirya'daki esir
kamplarına götürülen ve 5 yıl boyunca çeşitli kamplarda esir kalan Tuğgeneral
Ziya Yergök'ün 1850 sayfalık üç ciltten oluşan el yazması anılarından yola
çıkılarak hazırlandı.
Belgeselde, Nargin ile diğer esir kamplarında kalan ve Anadolu'ya tekrar dönmeyi
başaran 11 askerin anılarına, birinci derecedeki yakınlarıyla yapılan
röportajlara ve döneme ait Türkiye, İngiltere ve Rusya devlet arşivlerindeki
belge, fotoğraflar ve görüntülere yer verildi.
Sarıkamış Dayanışma Grubu Başkanı Prof. Dr. Birgün Sönmez, eski milletvekili
Turhan Çömez, Prof. Dr. Cemalettin Taşkıran, Yrd. Doç. Dr. Cemil Kutlu, Yrd.
Doç. Dr. Celal Metin, Dr. Umur Işık ile esaret yaşayan Tuğgeneral Ziya Yergök'ün
oğlu Nurullah Yergök, İrfanoğlu İsmail Efendi'nin oğlu Ahmet Rıza İrfanoğlu ile
Ahmet Göze'nin oğlu Gazeteci-yazar Ergün Göze'nin de aralarında bulunduğu çok
sayıda akademisyen ve düşünürün de katıldığı çalışmada ayrıca Prof. Dr. Birgün
Sönmez'in özel arşivinden de görüntüler yer alıyor.
Yönetmenliğini Haluk Ölçekçi'nin, proje koordinatörlüğünü Konur Alp Koz'un,
görsel yönetmenliğini Cihan Kahraman'ın üstlendiği ve Türk esirlerinin
yaşamlarının konu edildiği belgesel için Rusya Devleti Askeri Tarih Arşivi (RDATA)
ve İngiliz Devlet Arşivine de girildi.
Ayrıca, arşivlerdeki binlerce belge ve döneme ait Türk ve Rus askerlerinin
anıları da incelendi.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi'nce 1914-1919 yılları arasında çekilen ve ilk kez
Türk araştırmacılar tarafından kullanılan görüntülerin de bulunduğu belgesel
için Türk esirlerinin mektup ve hatıraları da incelemeye alındı.
Belgeselin ilk bölümünde, Doğu Cephesi'nde Ruslar'a ve Ermeni çetelerine esir
düşen ve yaya olarak Tiflis'e, oradan da yük vagonlarıyla Sibirya'da bulunan
esir kamplarına götürülen Türkler'in bu yolculuklar sırasında yaşadıkları resmi
belgeler ve hatıratlara dayanılarak aktarıldı. İkinci bölümde ise Nargin Esir
Kampı ile Sibirya'daki diğer esir kamplarındakilerin yaşamları, Osmanlı Üsera
Temsilcisi Yusuf Akçura'nın raporu ışığında tarihi belgeler ve döneme ait tarihi
görüntülerle desteklenerek hazırlandı.
Son bölümde de kamplardan kaçarak Türkiye'ye dönmeyi başaran esirlerin
hatıraları ve birinci derecede yakınlarının ifadelerine yer verildi.
Çalışma için Balıkesir, Manisa, İstanbul, Ankara, Erzurum, Trabzon ve Adana'da
çekimler yapıldı. Toplam 39 bin 657 sayfa Türkçe, 2 bin 67 sayfa İngilizce ve
Rusça kaynak tarandı. Belgesel için Türkiye ve Azerbaycan'dan 78 kişiyle
görüşüldü, bunlardan 16'sıyla çekim yapıldı.
Belgeselde, Nargin Adası'ndaki esir kampında tutsak Türk esirlerinin
görüntülerine yer verildi.
Belgeselde, Rusya Devleti Askeri Tarih Arşivi'nde ulaşılan bazı raporlarda
Sarıkamış Harekatı sırasında Osmanlı idaresindeki Ermeniler'in bölge hakkında
Ruslar için istihbarat topladığı, bazı Ermeni köylerinin ise harekat sırasında
Türk birliklerine lojistik sağlanmaması için Ermeniler tarafından yakıldığı gibi
konulara tarihi belgeler ışığında yer veriliyor.
Belgeselin çekiminde 7 kişilik ekip görev alırken, ikinci bölüm çalışmaları için
İngiltere, Azerbaycan, Mısır ile yurt dışındaki Türk şehitliklerinin bulunduğu
merkezlerde de çekimler yapılacak. Belgesel, yurtdışı festivallere de katılacak.
Soğuk ve açlığa yenildiler
Sarıkamış Harekatı'na ilişkin anılarını aktaran Tuğgeneral Ziya Yergök, Rus
esaretindeki yıllarını ilerlemiş yaşına rağmen belgesele bütün detaylarıyla
aktardı.
Belgeseldeki bilgilere göre, Nurullah Yergök, Sarıkamış Harekatı'na 83'üncü
Alay Komutanı olarak katılan babasının askerlerin ne bulursa onu yediğini,
soğuktan korunmak için girdikleri ahırlarda da hayatını kaybedenlerin olduğunu,
sefalet yüzünden taburların mevcudunun da 300'e düştüğünü aktardığını dile
getirdi.
Babasının düşman karşısında son gücüne kadar çarpıştığını anlatan Yergök,
ayağında çarıkla eksi 25 derecede Kara bata çıka yürüyen askerlerin öylece donup
kaldığını da ifade etti.
Çocukluğunda, babasının bunları anlatırken gözyaşlarını tutamadığını aktaran
Yergök, savaşın sonlarına doğru kafasına isabet eden bir şarapnel parçasıyla
yaralanan babasının kaldırıldığı sahra hastanesinde Ruslar'a esir düştüğünü
belirtti.
Babasının, "kendisi için esaretin ölümden beter olduğunu" sık sık ifade ettiğini
söyleyen Yergök, "Buna rağmen yaşamak için direnmiştir. Onun bu mücadelesi ölüm
kalım savaşından çok vatana kavuşma maksadıyla verilen onurlu bir mücadeledir"
diyor.
Rus ordularının içindeki Ermeniler'in esir kamplarında yönetici olarak görev
aldıklarını babasından duyduğunu da anlatan Yergök, babasının anlatımıyla
yaşananları şöyle aktarıyor:
"Savaş yetmiyormuş gibi birçok Mehmetçiği de bu yolculuklarda kaybettik. Babam
bunları anlatırken çok duygulanırdı. Esarete daha fazla dayanamamış ve özellikle
Azerbaycan'da kurulu bulunan Türk derneklerinden de yardım alarak esir kampından
kaçmıştır.
Kaçışı sırasında yakalanmış, Ruslar tarafından aylarca hapiste tutulmuş ve
bitler nedeniyle yakalandıkları tifo gibi bulaşıcı hastalıklarla, ölümle
pençeleşmiştir. Bunlar yakın tarih çalışmalarında çok anlatılmadı, konuşulmadı."
Esir Türklerin çektiği acılar
Prof. Dr. Taşkıran ise Çarlığın harekat öncesi toprak vaadiyle örgütün önde
gelenlerine Rus birliklerinde üst düzeyde görevler verdiğini, bazı örgüt
üyelerinin ise gizlice Osmanlı topraklarına sızarak erzak teminini engellemek
için Ermeni ve Türk köylerini ateşe verdiğini ifade etti.
Rus birliklerindeki Ermeni komutanların esir Türkler'e tarihin en büyük
acılarını yaşattığını belirten Taşkıran, belgeselde bunu şu sözlerle anlatıyor:
"Ermenilerin, Türk esirlerine çok kötü davrandıklarını, esirlerimizin hemen
hemen hepsi söylemektedir. Bolşevik ihtilalini destekleyen, buna katılan
Ermeniler de var. Bu Ermeniler yönetici konumuna geldiler, kamplarda oldular.
Bunların esirlerimize kötü davrandığını söylüyorlar. Dönen esirlerin anılarında
bunlar var. Antep'te defterdarlıkta görev yapan bir memur esir edilmiş,
Mısır'daki kampta yaşadıklarını anlatıyor.
'Kampta Ermeni doktorlar vardı. Biz revire müracaat ettiğimiz zaman bizi hemen
hastaneye gönderirlerdi. Hastanede bulunan Ermeni doktorların eline düşerdik.
Ermeni doktorlar nişan almada kullanıldığı için özellikle sağ gözümüzden
başlayarak hiçbir şeyi olmadığı halde gözümüzü oyarlardı' diyor."
Belgeselin Rus devlet arşivlerindeki çalışmalarını yürüten Dr. Tamara Ölçekçi
de, "Ermeni doktorların bulunduğu esir kamplarında her gün 35-40 Türk esirinin
öldüğü Rus arşivlerine bile yansımıştır. Bunlar ölmemiş, resmen gerekli Sağlık
şartları yerine getirilmediği için öldürülmüştür" dedi.
Rus elçiliği tarafından 23 Şubat 1915 tarihinde Rus Dışişleri Bakanlığına
gönderilen belgenin Ermeni çetelerinin sivil katliamlar yaptığını kanıtladığını
belirten Ölçekçi, Ermeni çetelerinin bazı doğu illerinde sivil katliamlara
başlamalarının Rus generalleri de rahatsız ettiğini, harekattan 38 gün sonra bir
Rus komutanının çektiği telgrafın çetelerin doğu illerindeki faaliyetlerini ve
belgeselde anlatılan katliamı özetlediğini kaydetti.
cnnturk.com
Kültür Sanat / Sinema
16.07.2008
Yönetmenliğini Haluk Ölçekçi'nin, proje koordinatörlüğünü Konur Alp Koz'un,
görsel yönetmenliğini Cihan Kahraman'ın üstlendiği ve Türk esirlerinin
yaşamlarının konu edildiği belgesel için Rusya Devleti Askeri Tarih Arşivi
(RDATA) ve İngiliz Devlet Arşivine de girildi.