Bir Uygarlık Öyküsü




Yapım Tarihi - 2001 / 2002
Süre - 00:30:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe, DV

Yönetmen - Gülnur Yeşilbaş
Yapımcı - Gülnur Yeşilbaş
Yapım Şirketi - NMC (New Media Company)
Senaryo - Gülnur Yeşilbaş
Hazırlayan ve Araştırmalar - Gülnur Yeşilbaş
Müzik - Aria
Animasyon jenerik - Taner Elmalık
Montaj Editörlüğü - Devrim KARABATAK
Koordinatörlüğü - Ali Kara
Seslendirme - Süha ÇALKIVİK


Belgeselin Ana Teması

Cumhuriyet kurulduktan sonra, devlet/hükümetlerin aldığı ekonomik kararlar sonucu Türkiye'de sanayinin nasıl geliştiği. Birinci ve ikinci bölümde bu konuda atılan ilk adımlar ve uygulanan ekonomik modeller var. Daha sonraki bölümlerde özel kesimde oluşan sermaye birikimi ve oluşan sermayedarların yaptıkları yatırımlar ve ortaya çıkan ürünlerden örnekler var. Yani merkezi otoritenin dönemsel konjonktür içinde aldığı kararlar, bu kararlar sonucu yatırım yapmış sanayiciler ve ortaya çıkan ürünler temel faktörler.

Bunları bir zaman süreci içinde ele aldığınızda bu topraklarda oluşan uygarlık düzeyi de kendiliğinden ortaya çıkıyor. Her şeyi ders anlatır gibi tarifleyici bir üslup kullanmadım. Sadece bu "uygarlık-sanayi" ilişkisinin ipuçları var. 1. ve 7. bölüm arasındaki farklılıklar bütün bölümleri izleyenlerde bu duyguyu uyandıracaktır diye düşünüyorum.

Siz de şöyle bir çevrenize baktığınızda elinizin altındaki birçok günlük yaşam araçlarının sanayi ürünü olduğunu göreceksiniz. Yani insanın doğal yaşamı, kendi bilgisi ile dönüştürmesi, mantık buydu. İyi mi kötü mü dönüştürdüğü ayrı bir belgesel konusu benim için. Çekim ve montaj dahil toplam 11 ayda hazırladım. Röportajlar, konu araştırması, görüntü araştırması, senaryo ve metinler bana ait. Yaptığım mülakatlar yine aynı konuda hazırlanmış "İstanbul Sanayi Odası'nın 50. Yıldönümünde Türk Sanayi Tarihi" adlı kitapta anektod olarak kullanıldı. Müzikleri Aria şirketi yaptı. Oya-Bora ikilisinden Bora'nın şirketi. Animasyon jenerik Taner Elmalık'a ait. Tabii ona bu uygarlık-sanayi ilişkisini epey bir anlatmak hatta yazıp vermek durumunda kaldım ki, insanlar pek bu ilişkiyi düşünmemişler. Montaj editörlüğünü Devrim Karabatak yaptı. Koordinatörlüğü Ali Kara üstlendi. Seslendirme Süha Çalkıvik'e ait. Şirketimizin adı NMC (New Media Company) Belgesel 7 bölümden oluşuyor.




1.Bölüm
İlk Arayışlar-Bu bölümde Cumhuriyet öncesi 10 yılda dünyada ve Türkiye'de meydana gelen savaşların sermaye kaynaklarını erozyona uğratması, dolayısıyla Cumhuriyet Türkiye'sine kalanlar vurgulanıyor. Ardından "Şimendifer siyaseti" olarak adlandırılan ulaşım politikasının ekonomik ve savunma açısından anlamı anlatılıyor. Daha sonra İzmir İktisat kongresi öncesinde Gazi Mustafa Kemal'in Balıkesir'deki Zağnos Paşa Camiin'deki konuşmasından bir alıntı var. Burada liberal ekonomik model yani özel sermayedar yaratma fikri yatıyor. Ardından İktisat Kongresi'nde özel sermayedar yaratma konusunda alınan kararlar ve İş Bankası'nın oluşacak sermayedar çevrelere finansman sağlaması anlatılıyor. Alpullu Şeker Fabrikası'nın kuruluşu, o dönemde Türkiye'de yatırım yapan birkaç çokuluslu şirket (Ford Motor Company, Nestle, Columbia Plak) anlatılıyor.

2.Bölüm
Devlet Eliyle Kalkınma- 1929 Büyük Buhran'ın ABD ve Avrupa'daki etkileri anlatılıyor. Bu ekonomik buhran sonucu Avrupa'da faşizmin yükselişi vurgulanıyor. Türkiye de ise alınan birtakım önlemlerin yetersiz kalmasıyla, buhran nedeniyle başgösteren sıkıntıların siyasal sorunları ortaya çıkarması sonucu hükümet sanayicilik işine soyunuyor. Bu dönemde yapılmış bazı yatırımlar örnek olarak alınıyor. Burada üretimin getirdiği refah, o dönemdeki üretim anlayışı sadece fabrika kurmak değil, fabrikaları insanların yaşam biçimlerini dönüştürmek üzere donatmaları sık sık vurgulandı. (Spor alanları, Sinema, balolar) Yurtiçinde bu fabrikaları kuracak bilgi olmadığı için yatırımlar genellikle yurtdışındaki şirketlerce yapılmış. Bu fabrikalarda daha sonraki yıllarda çalışacak mühendis ve yöneticileri yetiştirmek üzere yurtdışında eğitime gönderilen kişilerden bir örnek olan Şahap Kocatopçu'ya yer verildi.Ve ikinci dünya savaşı konjonktüründe konulan Varlık vergisinin Müslüman-Türk sermayedar lehine sermaye transferine yol açtığı vurgulandı.

3.Bölüm
Kalkınma Köyden Başlayacak:Bu bölümün girişinde simgesel bir olay kullanıldı. USS Misiouri. Amerikan Donanması'na ait bu geminin 1944 yılında ölen Türkiye'nin Washington Büyükelçisi Mehmet Münir Ertegün'ün cenazesini 2 yıl sonra Amerika'dan Türkiye'ye getirerek, SSCB'ne Türkiye'nin Batı'dan yana olduğunu ve ABD'nin de Türkiye'nin yanında olduğu mesajını göndermesi. Ardından Marshall Planı ile savunma amaçlı yapılan yolların sanayinin ulaşım olanaklarını arttırması, köylerin kentlere ve tüketim araçlarına kavuşması, DP iktidarının köylüden yana olan politikaları sonucu tüketim mallarına olan talebin artması, bu talebi karşılayacak özel kesimde yatırımların başlaması konu ediliyor. Eğer isterseniz daha uzun yazabilirim.

4.Bölüm
Atölyelerden Fabrikalara- 1950'li yıllarda özel kesimde başlayan küçük atölyelerde yürütülen imalatın fabrika ortamına doğru kayması yani büyümesi anlatılıyor. Bu dönemde uygulanan 5 yıllık planlarla sanayiinin yönlendirilmesi, yine içerideki üretimi dışarıdan gelecek mallara karşı koruma. Bu konuda alınan kararlar.

5.Bölüm
"Davullar Çalacak"- 1968'de başlayan gençlik hareketleri ile işçi kesimi arasındaki ilişki, Petrol Krizi, Kıbrıs Çıkartması, ABD Ambargosu'nun genel ekonomiye etkisi ve oradan da üretime yansımaları yer alıyor. Giderek büyüyen dış borçlar, döviz sıkıntısı ve grevler. Bu karışıklık içinde büyüyen şirketler ve 1979'da Türkiye'nin artık ekonomik olarak duvara dayanması yer alıyor.

6.Bölüm
Uzaklara Yolculuk- 24 Ocak Kararları öncesi ve kararlar alındıktan sonra ihracta dayalı büyüme modeli içerisinde üretimin artması ve sanayicilerin dış pazarlardaki deneyimleri yer alıyor.

7.Bölüm
"Yaşam Kalitesi"- Soğuk savaşın btimesinin ardından dünyada açılan yeni pazarlar, küreselleşmenin getirdiği rekabet dolayısıyla sanayicilerin kalite arayışları. Körfez Savaşı'nın sanayi üretimine etkisi, 1990'ların ikinci yarısından sonra Anadolu'daki sanayi işletmelerinin öne çıkışı, 2. ve 3. nesil sanayicilerin gelecekle ilgili yorumları yer alıyor.





Belgeselde Yer Alan Konuşmacılar

Bölüm 1
Fethi Çelikbaş, Mustafa Sönmez, Adnan Şener, Korkut Boratav, Yahya Sezai Tezel, Ömer Yazıcı (Alpullu), Cemal Ünlü, Rahmi M. Koç, ŞahapKocatopçu, Jak Kamhi, Mehmet Şuhubi

Bölüm 2
Korkut Boratav, Yahya Sezai Tezel, Mustafa Sönmez, Şükrü Nar (Kayseri), Hasan Güler (Kayseri), Yusuf Görmüş (Paşabahçe), Muammer Kabayel (Nazilli), Özer Ertuna, Ahmet Ulu (Karabük), Mehmet Şuhubi, Jak Kamhi, Fikret Evyap

Bölüm 3
Tahsin Önalp, Süleyman Demirel, Şaban Çavuşoğlu, Metin Tokpınar, Bülent Eczacıbaşı, Sakıp Sabancı, Ömer Dinçkök, Hasan Yelmen, Erkut Yücaoğlu, Faruk Yöneyman, Selçuk Yaşar, Kemal Kurdaş, Can Kıraç, Fethi Çelikbaş, İbrahim Bodur, İshak Alaton, Şarık Tara, Attila Sönmez, Asım Kocabıyık, Rahmi M. Koç, Jak Kamhi.

Bölüm 4
Şahap Kocatopçu, Hasan Yelmen, Şinasi Orel, Ayhan Çilingiroğlu, Attila Karaosmanoğlu, Kemalettin Vardar, Halil Tunç, Fethi Çelikbaş, Süleyman Demirel, Mustafa Somuncu, Jak Kamhi, Sakıp Sabancı, Rahmi M. Koç, Can Kıraç, Tahsin Önalp, Haydar Akın, Süleyman Demirel

Bölüm 5
Halil Tunç, Rahmi M. Koç, Ömer Dinçkök, Süleyman Demirel, Nurullah Gezgin, Asım Kocabıyık, İsmail Mısırlı, Orhan Özokur, Sakıp Sabancı, Ege Cansen, Yakup Kepenek, Yıldırım Aktürk, İbrahim Bodur, Şaban Çavuşoğlu, Bilsay Kuruç, Mehmet Kabasakal, Kemal Derviş, Süleyman Demirel, Fikret Evyap

Bölüm 6
Ekrem Pakdemirli, Yıldırım Aktürk, Hüsnü Doğan, Rahmi M. Koç, Ali Coşkun, İbrahim Bodur, Şerif Egeli, Namık Ekinci, Hüsamettin Kavi, Ömer Dinçkök, Mehmet Ali Babaoğlu, Hasan Yelmen, Bülent Eczacıbaşı, Fikret Evyap, Salih Esen (EBSO), Kemal Derviş, Jak Kamhi, Bülent Gültekin, Ömer Dinçkök.

Bölüm 7
Ali Tigrel, Şerif Egeli, Hüsamettin Kavi, Memduh Hacıoğlu, Bahar Şahin, Cem Duna, Sakıp Sabancı, Mehmet Ali Berkman, Nedim Esgin, Mehmet Balduk (KahramanMaraş Tic. Ve San. Od.), Yılmaz Kanbak (Kocaeli San. Od.), Ömer Dinçkök, Hüsamettin Kavi, Ferit Şahenk, Tarık Tunalıoğlu, (Renault), Ahmet Nazif Zorlu, Rahmi M. Koç, Thomas Brisken (General Electric), Süleyman İlgeri (Denizli San. Od.), Nejat Koçer (Gaziantep San. Od.), Savaş M. Özaydemir (Eskişehir San. Od.), Mustafa Çapar (Kayseri San. Od.), Ahmet Şekeroğlu (Konya San. Od.), Ümit Özgümüş (Adana San. Od.), Rona Yırcalı (Balıkesir San. Od.), Mennan Aksoy, Prof. Dr. Taner Özkaynak, Zeynep Bodur Okyay, Ali Sabancı, Ali Koç, Zafer Çağlayan (ASO), Kemal Çolakoğlu, Rifat Hisarcıklıoğlu, Ali Coşkun, Hüsamettin Kavi, Tanıl Küçük.




Kaynak
Gülnur Yeşilbaş
Belgeselin Yayını


Bir Uygarlık Öyküsü - Sanayi
Gülnur Yeşilbaş / Yönetmen, Yapımcı

Elektronik Posta Adresi
gulnury@turk.net
gulnur­_yesilbas@yahoo.com
gulnur.yesilbas@newmediaco.net

Telefon Numarası
0 212 2576359

Yapım Şirketi
NMC
(New Media Company)