Bir Doğu Masalı Galata



Yapım Tarihi - 1999
Süre - 01:15:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe

Yönetmen - Handan Öztürk

Bir Doğu Masalı Galata adlı belgeselde, Galata Bankerleri'ni merkez alarak Galata'nın öyküsünü anlatıyor.

Geçen yıl Haremin Büyüsü adlı belgesele başlayan Handan Öztürk, bu projesini henüz izleyiciyle buluşturmadan 'Bir Doğu Masalı Galata' adlı yeni belgeseline başladı. Öztürk, sunuculuğu da üstlendiği belgeselde Galata Bankerleri'ni merkeze alarak Galata'nın öyküsünü anlatıyor bu kez. Belgesel bir anlamda azınlıkların öyküsüne, Galata Bankerleri'nin finans tarihine, Osmanlı'nın ilk Avrupalılaşma sürecine ve Öztürk'ün 'Osmanlıda mikro düzeydeki ilk burjuva devrimi' olarak nitelediği sürece ışık tutuyor. Belgeseli toplumdaki kolaycı, popülist eğilimlere karşı anarşist bir tavır olarak tanımlayan Handan Öztürk'le görüştük.

- Haremin Büyüsü'nün hemen ardından 'Bir Doğu Masalı Galata' projesi nasıl başladı?
Yeni belgeselimin bütçesi için Kültür Bakanlığı'ndan kredi aldım, bu nedenle de önümüzdeki ay teslim etmem gerekiyor. Sonuçta Haremin Büyüsü'nden hemen sonra başlamak zorunda kaldım. Harem'in de bitmemiş bir iki işi kalmıştı. Böylelikle iki belgeseli bir arada çıkartırım diye düşündüm. Harem'den çıktım Galata'ya girdim kısacası.

- Harem'in Büyüsü belgeselinin çekimleri çok önceden bitmişti. Tamamlanma aşaması neden bu kadar uzadı?
- Harem aslında çok garip bir şekilde bana egemen bir proje oldu. Mütevazı bir şekilde götürmek istemiştim, ancak paparazi basının eline düştükten sonra benden bağımsızlaştı. Bunun rahatsızlığını çok fazla duymaya başladım. Bu şamatadan ben sorumlu değildim, ama gelişen olayların ardından kendimi bir şeyler yapmak için zorunlu hissediyordum. Bu nedenle de kafamdaki bütçenin çok üstüne çıkarak belgeselin düzeyini yükseltmek istedim. Dönüp dönüp yeniden irdeledim Harem'i. Sonuçta belgesele noktayı koyma anı bu kadar uzadı.

- Bir Doğu Masalı Galata'da da dramatizasyona yer verecek misiniz?
Hayır, klasik belgesellerde olduğu gibi sadece anlatım var. Dramatizasyon çalışırken çok keyifli, ama basın da belgeseli amacından saptırıyor. Haremin Büyüsü'nü de bir film gibi görmek beklentisine girdiler, oysa 75 dakikalık belgeselde en fazla beş dakikalık dramatizasyon vardı. Öte yandan yeterli bütçem olsaydı Türkiye'de insanların biçimi amacın önüne geçirme eğilimine karşın yine pes etmeyip dramatik sahneler ekleyebilirdim.

- Galata'nın öyküsüne ne açıdan yaklaşıyorsunuz?
Konstantin döneminde şehrin inşa edilmesi aşamasından İkinci Dünya Savaşı'na kadar getiriyorum Galata'nın öyküsünü. Belgesel iki eksen üzerine kurulu. Birinci eksende Galata Bankerleri'ni merkeze alarak finans tarihimizi anlatıyor. İkinci eksende de Galata'nın Beyoğlu'nun, Pera'nın oluşumu var. Ancak bu oluşumda Galata Bankerleri de önemli bir rol oynadığından iki eksen içi içe giriyor.

- Özellikle Galata'yı seçme nedeniniz neydi?
- Galata'nın öyküsü bir anlamda Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk Avrupalılaşmasını, çağdaş kentleşmeye geçişini anlatıyor. 19. yüzyılın sonlarında Paris ve Londra'dan sonra dünyanın üçüncü borsa ayağıydı burası. Türkiye Cumhuriyeti döneminde borsa hiçbir zaman bu düzeyi yakalayamadı. Tarihçiler söylediklerimi iddialı bulabilirler, ama ben ağırlıklı olarak azınlıklardan oluşan Galata Bankerleri'nin Osmanlı'da ilk burjuva devrimini başlattıklarına inanıyorum. Osmanlı'da burjuva devriminin olmadığı savunulur, ama aslında bu bakerler Osmanlı hanedanına karşı mikro düzeylerde de olsa böyle girişimlerde bulundular. Çünkü sermaye onlardaydı.

- Büyük Şehir Belediyesi'nin Perşembe Pazarı'nı restore ederek kültür sanat merkezine dönüştürme projesine nasıl yaklaşıyorsunuz?
Bu projeyi moda olarak değerlendiriyorum ve kesinlikle karşı çıkıyorum. Yerleri, kurumları asıl kimliklerinden arındırıyor, böyle 'kültür-sanat' gibi genel bir kavram bulup o elbiseyi de onların üzerine giydirmeyi çok seviyorlar, ama ben çok rüküş buluyorum bu elbiseyi. Her zaman kültür ve sanattan yana olmama karşın bu kavramların artık her şeyimizi kurtaran yumuşak bir niteliğe büründürüldüğünü düşünüyorum. Galata eğer düzenlenecekse geçmişine, tarihine uygun bir düzenleme olmalı bu. Bu bağlamda iki güzel Örnek var Beyoğlu'nda- Biri Osmanlı Bankası'nın eski binasını Bankacılık Müzesi yapması, ikincisi Sabancı'nın buradaki bir eski binayı bankacılık üniversitesi olarak düzenlemesi. Galata'nın şanına, kimliğine uygun uygulamalar bunlar. Belgeseli çekerken, Galata gözüyle bakan kamerama en çok halat, zincir gibi denizcilik aletleri satan dükkânlar yakıştı. Oraların Ortaköy gibi kafeler, barlarla, galerilerle dolu bir merkez haline gelmesini inşallah görmem.

- Türkiye'de belgeselcilik ne durumda ve izleyicisiyle buluşabiliyor mu?
Taksi şoföründen balıkçısına kadar kime sorsanız belgeselleri izlemeyi sevdiğini söyler, ama televizyonda bir reality şov ya da dizi varken belgeseli en son sıraya atar. Ancak bu demek oluyor ki bizim insanımız kendisini belgesel izleyen bir düzeyde görmek istiyor. Kendi kendisini belgesel izleyen insan olarak idealize ediyor. Ancak buluştuğu adres şu anda hâlâ belgesel değil. Öte yandan üretim yapan entelektüel açısından, belgesel yapmak isteyenler giderek artıyor. En önemlisi belgeselciler örgütlendi Türkiye'de. Sinema günlerinde hiç beklemediğimiz bir ilgi gördük. Bunlar kendi idealleriyle buluşan insanlardı. Ben beş yıl sonra herkesin kendisini idealize ettiği o fotoğrafla buluşacağına, yani belgesel izleyicisi olacağına inanıyorum. Büyük şirketlerdeki sponsorluk kurullarında da belgesellere yönelik bir bilinç var. Zaten belgesel, sponsor olmasa sürekli cepten yiyen bir şey. Belgesel yapmak da patikadan, uçurum kenarından gitmek aslında. Işıklı yollardan gitmek reality, şarkıcı türkücü şovları yapmak demek. Neon lambaları onları ışıklandırıyor. Bu nedenle çok anarşist bir tavır olarak görüyorum belge sel yapmayı.



Kaynak - Gül Erçetin ile Handan Öztürk röportajı.