Sene 1957. Erzincan'ın ücra bir köyü. Dört köylünün aya seyahat etme çabaları,
ele geçen siyah-beyaz fotoğraflar kullanılarak ve yöre halkından bir anlatıcı
yardımıyla belgeleniyor. 1957'de gerçekleşen bu olaylar hakkında birçok farklı
alandan saygın Türk aydını görüşlerini bildiriyor. Sonuçta film, tuhaf bir
şekilde, bir tarih belgeseli olmaktan ziyade çağdaş Türk kültürünün
derinlemesine bir incelemesine dönüşüyor. (Basın bülteninden alınmıştır.)
Kaynak
kutlugataman.com
Kutluğ Ataman’dan Mockumentary: Aya Seyahat (2009)
Saatleri Ayarlama Enstitüsünden çıkan 2009 yapımı Kutluğ Ataman’ın Aya Seyahat
filmi gerçekten çok ilginç. Yönetmenin festival filmi konseptinde çektiği bir
belgeselimsi ile karşı karşıyayız. Ataman bu filminde hikayeyi gerçeklere
dayandırarak hem bir toplum taşlaması yapıyor hem de resmi tarihi irdeliyor.
1957 yılında Erzincan’ın araba girmemiş bir köyüne arabası bozulan bir
politikacı gelir. Köylüye vaat üstüne vaat veren politikacı o günlerde gündemde
olan Rusya’nın uzaya uydu yollaması haberini de köylülerle paylaşır. Köylülerden
oy dilenir. Gel zaman git zaman köydeki bir grup kafasına aya seyahat fikrini
takar ve bunun için girişimlere başlar.
Filmimizin bu ana hikayesi tıpkı Twelve Monkeys‘in (1995) atası olarak görülen
kısa film La Jetée (1962) gibi siyah beyaz fotoğraflarla ilerlerken, Erzincan
şivesi ile konuşan bir anlatıcı ile seyirciye aktarılıyor. Filmin güzel yanı da
bu bölümü. Oysa ki aralara kitaplarından, televizyonlardaki tartışma
programlarından tanıdığımız bilim adamları, araştırmacılar, gazeteciler girip
hikayeyi yorumlamaya başlayınca Aya Seyahat bir anda ucuz bir mockumentary’ye
(belgeselimsiye) dönüşüyor. Sadece siyah beyaz fotoğrafların büyüsüne seyirciyi
bırakıp konuyu aktarsaydı kısa ve güzel bir başyapıtımız olabilirdi.
Kutluğ Ataman hikaye kısmında hem Anadolu insanının meraklı, alaycı tiplemesini
işlerken bir yandan da komedi unsuru olarak sunup akademisyen tayfasına sırtını
dayayarak aslında bu tiplemelerin ne kadar da acımasız çizildiğini gösteriyor.
Örneğin köyün hocasını ele alırken adamın köylü kızlarına üfürmesi, ahiretten
çok bugünü düşünmesini göstermek için minareye sarıldığı sahne klasik bir din
adamı portresi çizerken daha sonra röportaj kısmında bunun eleştirisini veriyor.
Ataman bu tarz bir mockumentery çekmesinin asıl sebebini “Sakın bize anlatılan
gerçek de, gerçekten bu şekilde kurgulanıyor olmasın?” olarak özetlemiş. Ancak
dediğim gibi filmin güzelliğini de gölgeleyen bir duruma neden olmuş.
Bir fotoğraf sever olarak siyah beyaz hikaye kısmını hem fotoğraf sanatı
açısından hem de hikaye olarak çok beğendim. Oldukça eğlenceli ve komik. Hikaye
anlatıcısı da yöre ağzı ile yaptığı esprilerle hikayeyi daha eğlenceli bir hale
sokuyor.
Yurtiçi ve yurtdışında birçok festivalde gösterilen yapım pek tutulmasa da yine
de beğenen bir kitleye ulaşmış. Çok herkese tavsiye edebileceğim bir film değil.
Ancak kaç tane Aya seyahat temalı filmimiz var ki bu filmi es geçelim? Sırf
konusu için bile seyredilmesi gerekir. En çok merak ettiğim ise fotoğrafların
nasıl bir ekipmanla çekildiği. Gerçekten de 1957’de çekilmiş gibi bir hava
yakalanabilmiş fotoğraflarda. Keşke bir gün filmin fotoğrafları da bir sergiye
konu olabilse.
Masis Üşenmez
4 Ekim 2012
Fantastik, Fantastik Türk Sineması, Film İncelemeleri, Türk Sineması