Yapım Tarihi - 2000
Süre - 00:25:00
Bölüm Sayısı - 3
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Yapımcı - Muharrem Sevil
Yönetmen - Muharrem Sevil
Metin Yazarı - Gökhan Özcan
Kameraman - Kamil KAYALI
Seslendiren - Mümtaz Sevinç
Kurgu - Zeynep ERKOVAN
Yapım, Yönetmen Yardımcısı - Bülent SARPKAYA
YİTİK Zaman PEŞİNDE adlı belgesel,
yitik zamanların peşindeki bütün yolculuklar hayatın kalbine düşen kıvılcımlardır duygusunu esas alan bir anlayışla hazırlanmıştır.
1.Bölüm
Sinop Cezaevi "Gurbet Hapishanesi"
M.Ö. 2000 yıllarında yerli kavim Gaskalılar tarafından bir kale olarak inşa edilmiş Sinop Hapishanesi, Grek, Pontus,
Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde onarılarak büyütülmüş. Ama asıl ününü 1913 yılında Sadrazam
Mahmut Şevket Paşaya düzenlenen suikast sonrası sanıkların Sinop’a sürülmeleriyle kazandı; kimler yoktu ki, Sandıkçı Şükrü, Refik Halit, Mustafa Suphi, Refii Cevad, Hüseyin Hilmi, Osman Cemal...
O günden beri de duvarlarında mahkum gölgeleri dolaşmaya devam ediyor. Ünlü yazar Sabahattin Ali’nin yaklaşık altı ay kaldığı Sinop Hapishanesi, Onun gözünden ve yazdığı mektuplardan
yola çıkılarak anlatılmaktadır. “Başın öne eğilmesin / Aldırma gönül aldırma” şiirine mekan olan hapishane artık mahkumları
değil, bir zamanlar burada neler yaşandığını merak eden ziyaretçileri ağırlıyor. Denizin kenarındaki “gurbet hapishanesi”nin
yalnızlığı ise hala devam ediyor.
Oyuncular - Yaman Koç, İbrahim Yıldırım, Akif Şahin, Abdurrahman Toros, Sezai Zabun, Ali Uzunoğlu, Bülent Sarpkaya
2. Bölüm
Assos "Gezinenler Kenti"
Tarihi milattan çok eskilere dayanan Assos (Behramkale), Aristo'nun ilk okulunu açtığı mekan olarak bilinir. M.Ö. 347
yılında bir süngün olarak Assos’a gelen Aristo, burada bir okul kurar. Derslerini oturarak değil de, gezinerek anlattığı için
kurduğu düşünce ekolüne ‘gezinenler okulu’ adı verilir. Aristo’yu ve O’nun düşüncelerini esas alan bu bölümde, Assos’un
antik kent olarak önemi üzerinde de durulmaktadır. Aristo için bir yer parçasında olması gereken her şey vardı Assos’ta;
toprak, hava, su ve ateş. Aristo kaldığı üç yıl boyunca Assos’u çağının ‘tefekkür merkezlerinden’ biri yaptı. Ve Assos taş
sütunlarına vuran her güneş gününde, o üç yılın hikayesini anlatmaya devam ediyor insanlara...
Oyuncular - Süleyman Kalkan, Oya Okutan, Mustafa Akıncı
3. Bölüm
Gölyazı "Göle Yazılan Yazı"
Tarihi M.Ö. 7 ve 8. yüzyıllara kadar uzanan Bursa'nın Ulubat Gölü kıyısındaki Gölyazı Kasabası konu olarak alınmıştır. Şirin bir balıkçı köyü olan Gölyazı, tarihi evleriyle zamana karşı verdiği mücadele ve kararlılıkla ayakta duruyor. En önemli
geçim kaynağı balıkçılık olan köy halkının yaptıkları işe, emeğe, sanata duydukları saygının gereği, programda balıkçıların
bir “günlük” hayatı hikaye ediliyor. Sabahın karanlığında başlayan ve güneşin en tepeden bakmasıyla tamamlanan yolculuğun,
mezat yerindeki hareketliliğin ardından kendini bir dinginliğe vurmasının öyküsü... Emeğin, sabrın ve bereketin şiirini engin
maviliklerin üstüne düşürmenin vaktini en iyi Gölyazı anlatıyor...
Geçmişini arayan bir fotoğrafçının, gölün kırılgan sularına yazdığı öykü; bazen koca bir adam olarak, bazen küçük bir çocuk
olarak ulaşıyor bizlere...
Oyuncular - Mustafa Yılmaz, Abidin Pullu, Nurten Pullu, Oğuz Ünal
Kaynak
Muharrem Sevil
TRT Radyo Televizyon Dergisi / Sayı 130
'Yitik Zaman Peşinde'
TRT–2’de geçen haftadan itibaren, üç bölümden oluşan bir belgesel yayına girdi- Yitik Zaman Peşinde... Jeneriğinde, İsmet Özel’in bir dizesi yer alıyor. ‘Eskiler iz sürerdi Biz muttasıl arıyoruz yeni insanlar...’
Program, daha önce farklı belgesellere imza atmış olan Muharrem Sevil tarafından hazırlanıyor. Görüntü yönetmenliğini Kamil Kayalı’nın, Metin yazarlığını öykü ve gazete yazılarından tanıdığımız Gökhan Özcan yapıyor. Kurguda Zeynep Erkovan, seslendirmede ise Mümtaz Sevinç görev alıyor.
Yitik Zaman Peşinde, TRT dahil hemen hiçbir televizyon kanalında rastlamadığımız bir duyarlılık ve özgüllüğe sahip. Geçtiğimiz yıl yapım ve yönetimini üstlendiği Binbir Mekan Binbir Taş- Mardin ve Binbir Mekan Binbir Aşk- Akdamar adlı belgesel filmleriyle, Uluslararası Ankara Film Festivali’nde ödül almış olan Muharrem Sevil, genç kuşak TRT yönetmenleri arasında yaptığı Özgün işlerle öne çıkan ve ‘belgesel’ denilen ‘dil’in imkanları üzerinde tecrübe düzeyde arayışlara girişen ve oldukça başarılı sonuçlara ulaşan bir yönetmen.
Yitik Zaman Peşinde isimli belgeselde, Sinop Cezaevi’nin, modern Türkiye edebiyatının en trajik kişiliklerinden birinin, Sebahattin Ali’nin; Assos’ta Aristoteles’in ve nihayet Gölyazı’da çocukluğuna avdet eden bir fotoğrafçının gözünden Gölyazı’da ‘hayatın kalbine düşen kıvılcımların izini sürüyor. Bir ‘gavvas’ gibi, denizin mesafelerinde yatan ve aslında hayatımıza temel teşkil eden ‘değer’leri arıyor. Her üç filmin girişinde yazdığı gibi, ‘yeni insanlar’ olduğunun bilincinde lakin eskiler gibi iz sürüyor. Okuyarak veya yazarak değil, kamera denilen teknolojik aracın objektif denilen fakat alabildiğine nesnel olan gözüyle yapıyor bunu.
Muharrem Sevil’in, yıllardır titizlikle hazırladığı belgesellerin her yenisinde 'dil'ini biraz daha zenginleştirdiği ve geliştirdiği görülüyor. TRT'nin öteden beri seyirciye sunduğu belgesellerdeki geleneksel tuzaklara düşmemeye Özen gösteriyor. Abartılı objektiflerle kaydedilmiş zengin enstantanelerin fonuna, görüntüyü tarif eden lirik bir Metin eklemeyi 'belgesel' filmin temel şartı gören anlayıştan uzak, yaklaştığı temaları ve nesneleri daha önce fark edilmemiş yanları ve yönleriyle yansıtmayı amaçlıyor.
Türk usulü televizyonculuğa iyiden iyiye şartlanan seyircinin ‘dramatik’ beklentilerini de göz ardı etmeyen ve bu yüzden anlattığı konunun kimi yönlerini mizansenlerle, oyuncu kullanarak yansıtan bu yaklaşımın günümüzdeki önemli isimlerinden biri Muharrem Sevil.
Sinop Hapishanesi, Yitik Zaman Peşinde’nin en tadına doyulmaz bölümlerinden.
Sebahattin Ali’nin hapishane yaşamından kesitlerin, eşine yazdığı mektuplarla yansıtıldığı filmde, özellikle ‘duvar’ teması, balıkgözü mercekle kaydedilmiş enfes bir öznel kamera anlatımıyla verilmiş.
Coşkulu, özgürlükçü bir sanatçının dört duvar arasındaki karabasanını başarıyla aktarıyor seyirciye. Toplumsal—siyasal göndermelerin de zaman zaman yer aldığı akıcı, İnce işlenmiş, nefis bir Metin Gökhan Özcan’ınki. Kurgu ve seslendirme mükemmel... Gölyazı’da her ne kadar fotoğrafçı ile ana bölüm (hikaye) arasındaki geçişler sorunlu da olsa, anlatılan mekânın harikuladeliği, anlatımdaki başarı tartışılmaz.
Kaynak
Zaman Gazetesi
6 ekim 2000 tarihli Sadık YALSIZUÇANLAR'ın makalesi.
s.yalsizucanlar @ zaman.com.tr
