Son Değirmenler




Yapım Tarihi - 2008
Süre - 00:30:00
Bölüm Sayısı - 5
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe, Betacam

Yönetmen - Aygün Filiz


Bu belgesel M.S.1.YY'da Anadolu topraklarında icat edildiği belgelenen su
değirmenlerini ve bu değirmenlerin bugünkü durumlarını ele alıyor. Bir bir yok
olan,giderek sayıları azalan değirmenlerin özellikle Doğu Karadeniz ve Doğu
Anadolu' da en son örnekleri yaşıyor. Tamamen doğal ortamlarında gerçek sahipleri
köylüler tarafından yaşayarak anlatılan değirmenlerin yörelere göre değişen
kültürel, folklorik ve dilbilimsel özellikleri şaşırtıcı bir zenginlik
içeriyor. Örneğin Trabzon'da değirmenler halkın, köylünün ortak malı, kullanıcıları
köylüler iken Erzurum'da muhakkak bir Değirmenci var ve değirmeni kullanan
işletiyor. Son Değirmenciler miraslarını devredecek kişiler bulamazken bazı
değirmenler işadamları tarafından satın alınıp elektrik santrallerine
çevriliyor. Birçok sahipsiz değirmen çürümeye bırakılmış fakat bir kısmı da
ilgili belediye tarafından turistik tesis haline getirilmiş.

Kars'ta 1800'lü yıllarda Malakanlar tarafından yaptırılan tarihi değirmenler
veya Adana'daki geçmişi Bizanslılara kadar uzanan tarihi değirmenler ise
arkeolojinin ilgisini bekliyor.

Bütün bu örnekleri yerinde ve sadece kullanıcıları veya sahipleri tarafından
anlatılarak ekrana getiriliyor.5 bölüm olan belgeselin her bir bölümü ayrı bir
alt başlık içeriyor.

4 kişilik bir çekim ekibi ile 13 Temmuz 2007 ile 15 Aralık 2007 tarihleri
arasında 2273 km. yol yapılarak 8 il,18 ilçe ve 30 değirmende yapılan çekimler
sonucunda 30 dakikalık 5 bölümlük belgesel ortaya çıkmıştır.

Belgeselin her bir
bölümü ayrı bir alt başlık taşımaktadır:

1- Değirmen Kültürü…
2- Su,Taş,Hak…
3- Anadolu'da İlk Değirmenler
4- Suskun Değirmenler
5- Değişen Değirmenler



Kaynak
Aygün Filiz





'Son Değirmenler' belgesel oldu

Hasat bitmiş, buğday dolu çuvalları at arabasına ya da eşek sırtına yükleyen
köylü, değirmenin yolunu tutmuştur. Sırası gelen boşaltır çuvalını değirmenin
arkına.

Koca koca taşlar göğü yırtan gürültüyle dönerken un olur araya düşen taneler.
Buğday çuvalları unla dolup gider evlere. Bu anlattığımız, Anadolu'nun yüzlerce
hatta binlerce yıllık değirmen kültüründen başkası değil. Şimdilerde TRT kamera
tutuyor bu köklü geleneğe. Yapım ve yönetmenliğini Aygün Filiz'in üstlendiği
'Son Değirmenler' belgeseli 30'ar dakikalık 5 bölüm olarak çekilmiş. Belgesel
fikri her ne kadar ani gelişse de dört kişilik çekim ekibi, Anadolu'da 2273 km.
yol kat ederek 8 il, 18 ilçe ve 30 değirmeni ziyaret etmiş. 8 Ekim'de TRT 2'de
ekrana gelecek belgesel için Aygün Filiz, hem araştırma yapmış hem de kayıt.

'Son Değirmenler'in el değmemiş bir konu olduğunu söyleyen Filiz, "Bir gezi
sırasında kenarda kuytuda kalmış bir değirmen gördüm. Konunun daha önce
araştırılmadığını fark edince de belgeselini çekmeye karar verdim." diyor.
Çekimler sırasında değirmenlerin doğal olarak çalışıyor olmasına dikkat edilmiş.
Anadolu'daki değirmen kültüründen fazlasıyla etkilenen yönetmen, Tokat'ta
yaşadıklarını ise hiç unutamıyor- "75 yaşındaki bir amcanın değirmen aşkı beni
şaşırttı. O yaşına rağmen bırakmayı düşünmüyor mesleğini. Oğullarının maddî
açıdan her imkânı sağlamasına da aldırış etmiyor."

Hiçbir kayıt olmayınca değirmenlerin yerini tespit etmek de kolay olmamış tabii.
Çarkı dışarıda olan, belgeselin görselliğine büyük katkıda bulunacak değirmen
için hemen hemen Türkiye'nin bütün kültür müdürlükleri ve belediyeleri ile
irtibata geçilmiş. En son KahramanMaraş Beyoğlu Belediyesi'nde belki de
Türkiye'nin son yandan çarklı su değirmenine ulaşılmış. Bu sayede tarihteki ilk
su değirmeninin Anadolu'da Tokat-Niksar'da yapıldığı bilgisine de ulaşmış ekip.
Belgesel MS 1. yy'da Anadolu topraklarında icat edildiği belgelenen su
değirmenlerini ele alsa da aslında sayıları giderek azalan değirmenlerin son
örneklerini ekrana taşıyor. Gerçek sahipleri köylüler tarafından anlatılan
değirmenlerin yörelere göre değişen kültürel, folklorik ve dilbilimsel
özellikleri şaşırtıcı bir zenginlik içeriyor. Trabzon'da değirmenler köylünün
ortak malı iken Erzurum'da muhakkak bir Değirmenci tarafından işletiliyor.
Kars'ta 1800'lü yıllarda Malakanlar tarafından yaptırılan tarihî değirmenler
veya Adana'daki geçmişi Bizanslılara kadar uzanan tarihî değirmenler ise
arkeoloji uzmanlarının ilgisini bekliyor. Giresun-Espiye ilçesi Akkaya köyünde
mağaradan çıkan su, bir asırdan fazla bir zamandır tam 7 değirmeni hiç durmadan
döndürüyor.

Zaman, Yusuf Bülbül
03 Ekim 2008, Cuma