Yapım Tarihi - 2007
Süre - 00:30:00
Format - Tv Programı, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Alican Özinanır
TRT'de Kars Manileri Dile Geldi
Araştırmacı, yazar ve Gazetesi Salih Şahin’in, TRT Müzik kanalında Kars bölgesi
manilerini ve mahnılarını anlattığı “İlden ile dilden dile manilerimiz” adlı
program dün (23 Şubat Saat 11.00) beğeniyle izlendi.
Yönetmenliğini Selma Özinanır’ın, seslendirmesini Canan Kırmızıgül ve
yapımcılığını Alican Özinanır’ın hazırlayıp sunduğu “İlden ile dilden dile
manilerimiz” programı, TRT Müzik kanalında yayınladı. Büyük beğeni toplayan
programda Kars’ın tarihi ve turistik yerleri de ekrana getirildi.
Seslendirmesini Canan Kırmızıgül’ün yaptığı ve yüzlerce yıldır her fırsatta
Anadolu’nun güzel insanlarına atfedilen program, “Maniler, sadece bugün bu
topraklar üzerinde yaşayan insanların değil, yüzlerce yıldır buraları yurt
edinenlerin de sesleridir…” Sloganıyla TRT müzik kanalında şu zaman kadar
duyulmamış Kars ezgileri ve mani çeşitleriyle ilimiz dünyaya tanıttı.Programda
Kars, ”Görmediğiniz hayali bir kapıdan içeriye girdiğinizde kültürler mozaiği
içerisinde bir kentin tam da orta yerindeki bir yerde buluyorsunuz kendinizi. Bu
kentte yakın bir zamana kadar günlük hayatın vazgeçilmezlerinden biri olarak
sayılan manilerimiz onları dillendiren, seslendiren bir yaşam biçimi haline
getiren konuğu olacağız. Anadolu coğrafyamızın zengin ve görkemli uç
kentlerinden Kars’tayız. Adına türküler yakılan, dizeler dizilen, maniler
yakılan gaziler, şehitler ve hikayeler kentidir.” Şeklinde ifade edildi.Bu
konuda çok sayıda kitapları bulunan, çeşitli sempozyumlarda sunumları olan Halk
Bilimci Salih Şahin, mani ve çeşitlerini, halk edebiyatı ve halk müziğindeki
yerini bu geleneğin tarihi boyutlarını etraflıca anlattı.Ülkemizde dilden dile
söylenen, kuşaktan kuşağa aktarılan mani söyleme geleneğinde Kars’ın çok ayrı
bir yeri olduğu vurgulanan programda, ayrıca “Kars ve yakın çevresinde ki
manilerin ardında 30 yılı aşkın yaptığı araştırmalarda, toplamalarda ve
yazmalarda tam bir ömür geçirmiş olan araştırmacı, yazar, öğretmen ve gazeteci
Salih Şahin, sözüyle, sazıyla ve sesiyle bu gezimizin rehberi oldu” denilerek,
Şahin’den Kars manilerinden oluşan Kars türküleri ve açıklamalarına da yer
verildi.
“KARS’TA MANİ BİTMEZ, TÜRKÜ TÜKENMEZ”
Salih Şahin, programda Kars ve yakın çevresinde yakılan mani söyleme geleneğini
şu şekilde anlattı. ”Türkiye’de maninin merkezi Kars sayılıyor. Maninin Türk
Edebiyatındaki yeri ayrıdır. Bayatılar, horaverler, laylalar, toy mahnıları
vardır. Nanaylar ve yallılar ise ayrıdır. Aynı zamanda maninin kendi içerisinde
konulara göre de çeşitleri vardır. Manide geçen dört mısranın da birbirini
tamamlayıcı ve bütünleyici olması aranır. Yani usta maniler böyledir. Ama
köylerde pekte usta olmayan ‘Aşnabaz’ dediğimiz mani yakan bayanlar vardır.
Bunlarda genelde manası son iki mısrasının kafiyeli olmasına bakarlar. Usta
olanlar ise dört mısranın dördününde kafiyeli olmasına bakarlar. Birde cinaslı
yani tecnis manileri vardır. Yani bu manilerinde birden fazla anlamları vardır.
Bir mani içerinde geçen bir kelimenin birkaç anlamı olabiliyor. Özellikle birden
fazla cinaslı mani oluyorsa bu usta malı cinaslı mani oluyor.
”KARS, AYNI ZAMANDA LEBDEĞMEZ USTALARIN YÖRESİDİR
Manilerin birde lebdeğmez (Dudak Değmez) türleri vardır. Manilerin acılı
olanlarına Kars ve çevresinde “Bayatı” denir. Birde yani acıklı olan bayatı
maninin lebdeğmezi var. Birde cinaslısı var. Üstelik de lebdeğmez cinaslısı var.
“Kars eli kara yazdı / Talihi kara yazdı/ Yüzlerce şehit oldu / Tarihi kara
yazdı. Ayazdı çile geldi / Acılar dile geldi / Yaz yarından ayrıldı / gözyaşı
sele geldi.”gibi… Düğünlerde anne ile kız, kız ile sevgilisi arasında da takma
isimler kullanılır. Ayrıca düğünlerde halay türküleri kızlı ve erkekli, deme -
çevirmeli maniler de vardır.
TAR VE SAZ EŞLİĞİNDE BAZI DÜĞÜN TÜRKÜLERİ VE MANİLERİ DE SESLENDİRİLDİ PROGRAMIN
SONUDA İSE ŞU SÖZLERE YER VERİLDİ
“Kars’ta manilerin Anadolu’da bulunan her türüne rastlamak mümkündür. Yerel
isimlerle bilinen ve sadece yerel ve yalnızca yöreye özgün olan örnekleri de
var. Bu zengin dağarcıktan yararlanmak bayatılar, horaveller, laylalar, yalılar,
nanaylar ve toy mahnıları dinlemek dana nice güzellikler ile buluşmak için
Kars’ta yeni bir güne daha merhaba demek istiyoruz.
PROGRAMDA EMEĞİ GEÇENLER
Büyük beğeni kazanan programın Yönetmenliğini Selma Özinanır, kameramanları
Erhan Sarıkaya ve Caner Cengiz, kamera asistanlığını Onur Yasa, danışmanlığını
Dr. Gül Uluğtekin seslendirmesini Canan Kırmızıgül, Ses Kayıt Mert Samur, kurgu
Elif Sümer, Yapımcı Alican Özinanır yaptı. Yayınlanan maniler programın ikinci
bölümü ise yaz dönemi program değişikliği nedeniyle daha sonra yayınlanacak.