Yapım Tarihi - 2008
Süre - 00:30:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Bölüm Sayısı - 7
Yönetmen - Erdoğan Şentürk
Danışman - Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali SATAN
Metin Yazarı - Ali Satan
TRT Belgeseli
TRT 2 Kanalında Dünden Yarına Kıbrıs adıyla 30’ ar dakikalık 7 bölümlük bir belgesel
TRT İstanbul Televizyonu, 1955-1983 dönemini Kıbrıs’ta ve Türkiye’de olayların
içinde açık veya Gizli yer alan ve yön veren sivil ve askerlerin anılarını
ekranlara getiriyor.
Kıbrıs hakkında herkes konuştu. Araştırmacılar, tarihçiler, stratejistler,
diplomatlar, siyasetçiler, Avrupa Birliği, Amerika ve Birleşmiş Milletler... Ama
Kıbrıs’ta meydana gelen olayların içinde yer alan, o günleri bizzat yaşayan
kişiler konuşmadı. TRT İstanbul Televizyonu, Kıbrıs’ta yaşananları yaşayanların
ağzından anlatmak için yola çıktı. Dünden Yarına Kıbrıs adlı belgesel için Kuzey
Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin hemen her köşesinde çekimler yapıldı, tanıklar
dinlendi… Kıbrıs konusu ile Türkiye’de doğrudan ilgilenmiş kişilere ulaşıldı.
İstanbul, Ankara, Adana, Mersin, Bodrum, İzmir’de yaşayan tanıklar bulundu ve
onların şahitlikleri kayıt altına alındı. Yaklaşık bir yılda 70 kişi ile
konuşuldu. 80 kaset 2400 dakika kayıt röportaj kaydı yapıldı.
Yönetmenliğini Erdoğan Şentürk’ün yaptığı belgeselin danışmanlığını ve Metin
yazarlığını Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim
Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali Satan yaptı.
Yönetmen Erdoğan Şentürk Belgeselin amacını şöyle açıklıyor; “Kıbrıs’ta yaşanan
siyasi ve sosyal olayları tanıkları hayatta iken kayıt altına almak ve bu
yaşanmışlıkları hem Türkiye hem Kıbrıs Türk gençlerine hem de TRT’nin ulaştığı
dünyaya aktarmak.”
Belgeselin danışmanı Yrd. Doç. Dr. Ali SATAN, “Kıbrıs’ta yaşananları şu an çoğu
kimse hatırlıyor ama yarın? Tarih açısından birinci el kaynak olan olayların
doğrudan şahidi kimselerle konuşup ses ve görüntü arşivi, bir tür “sözlü tarih”
çalışması yapmış olmak hem yeni nesillere hem geleceğin tarihçilerine bir şeyler
bırakmak demekti. Bunu yapmaya çalıştık.”
`Dünden Yarına Kıbrıs` belgeselinde canlı tanıklar konuşacak
Türk dış politikasının son 50 yılına damgasını vuran Kıbrıs`taki gelişmeleri,
yaşayanların gözünden anlatmayı hedefleyen `Dünden Yarına Kıbrıs` belgeselinin
danışmanı ve Metin yazarı Yrd. Doç. Dr. Ali Satan, bu belgeselin ses ve görüntü
kaydı noktasında birçok araştırmaya destek olacağını belirtti. Belgeselde 70`e
yakın tanıkla görüştüklerini kaydeden Satan, `5 çocuğunu ve eşini kaybetmiş bir
katliam tanığının ayakta duruyor olabilmesi beni çok etkiledi.` dedi.
Kıbrıs`ta yaşananları yaşayanların ağzından anlatmak için yola çıkan `Dünden
Yarına Kıbrıs` adlı belgesel TRT 2`de önümüzdeki hafta gösterime başlayacak. 7
bölümlük dizi için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin hemen her köşesinde
çekimler yapıldı, tanıklar dinlendi. İstanbul, Ankara, Adana, Mersin, Bodrum,
İzmir`de yaşayan tanıklar bulundu ve onların şahitlikleri kayıt altına alındı.
4`ü Cumhurbaşkanı 70 Tanık konuştu.
Belgeselin danışmanlığını ve Metin yazarlığını yapan Marmara Üniversitesi Fen
Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali Satan, tarihle
uğraşanların tarihle ilgili ses ve görüntü kaydı noktasında son derece sıkıntılı
olduklarını ifade etti. Belgeselde Kıbrıs gibi önemli bir konuda da böyle bir
sıkıntı yaşanmaması için çalıştıklarını kaydeden Satan, `Elimizin altında olan
şu anda farkında olmadığımız ancak kaybıyla fark edebileceğimiz bir gerçek olan
Kıbrıs`la ilgili de ileride bu tür bir sorun yaşanabileceği düşüncesiyle
insanlar, şahitler, tanıklar henüz hayattayken bunları kayıt altına almak ve
onların dilinden yaşayanların ağzından gözünden bu Kıbrıs gerçeğini anlatmak
amacıyla yola çıktık. Uzun bir yolculuk oldu bir yılı aşan bir çalışma oldu.
Kıbrıs`ta olayların tanıklarını bulmak 1955-1983 mücadele dönemi arasında işin
içinde yer almış asker-sivil Gizli-açık etkili olmuş insanları bulup onlarla
konuşmak istedik.` şeklinde konuştu.
Kendisini projede en heyecanlandıran şeyin tanıkların bulunması olduğunu
kaydeden Ali Satan, 70 insanla konuştuklarını dile getirdi. Konuşulan insanların
sadece mücahit-mücahide olmadığını aynı zamanda siyasi hareketin içerisinde de
bulunmuş kişiler olduğunu ifade eden Satan, `Türk Mukavemet Teşkilatı`nın
yapılandırılmasında yer almış kişiler. Diplomatik mücadeleyi vermiş kişiler.
İşte bunların arasında 4 tane Cumhurbaşkanı vardı. Hem Türkiye`den hem
Kıbrıs`tan, bunların görüşlerini aldık. Başbakanlar, Meclis Başkanları,
bakanlar, üst düzey yetkililer, yani Kıbrıs tarihinin akışında etkili olmuş, bir
şekilde katılmış insanları bulup onlarla konuşma fırsatımız oldu.` dedi.
Tanıklardan bazılarıyla saatlerce görüştüklerini ancak belgeselde bunlara süre
nedeniyle birkaç dakika yer ayırabildiklerini vurgulayan Satan, ham kasetlerin
kopyalarını İstanbul`daki çeşitli üniversite kütüphanelerine tarihe bir not
olarak bırakacaklarını söyledi. Satan, İleri ki dönemlerde tarihçilerin bu
kasetlerden faydalanabileceğini bununda kendisini sevindirdiğini kaydetti.
`Görüştüğünüz tanıklardan sizi en çok etkileyen kim oldu?` sorusunu cevaplayan
Ali Satan, Profesör Haluk Ulman`la yaptıkları görüşmeye dikkat çekti. Cenevre
Konferansı`nda siyasi temsilci olarak bulunan ve o dönem CHP Milletvekili olan
Ulman`ın anlattıklarının çok çarpıcı olduğunu kaydeden Satan, `Ulman,
Cenevre`den Türkiye`yi telefonla arayıp direktif alabilmek için Türkiye`ye Atina
üzerinden bağlandıklarını anlattı. Yani telefonun Türkiye`ye direkt bağlanma
imkanı yok Atina üzerinden bağlanıyorlar. Yani olayların ne boyutta olduğunu
anlatması bakımından çok çarpıcı geldi bize.` diye konuştu.
Belgesel çekimleri sırasında görüştükleri katliam tanıklarına ayrı bir parantez
açan Satan, bu insanların bu kadar badireden sonra ayakta kalabilmelerini
takdire şayan bulduğunu vurguladı. 5 çocuğunu ve eşini kaybetmiş bir kişinin
hayata ikinci kez başlayabilmesinin ve ayakta durabilmesinin kendisini derinden
etkilediğini ifade eden Satan, Kıbrıs halkının kendilerine çekimler sırasında
son derece yardımcı olduğunu ve özellikle tanıkların bulunması konusunda
seferber olduklarını bildirdi.
Belgeselin 6 Ekim saat 22.30`da TRT 2`de gösterime başlayacağını hatırlatan
Satan, çekimler sırasında 280 kaset doldurduklarını sözlerine ekledi.
CHA
2008-09-29
Amacımız hayattaki tanıklarla tarih yazmak
Türk dış politikasının son elli yılına damgasını vuran, Kıbrıs'taki gelişmeleri
yaşayanların gözünden anlatan bir belgesel hazırlandı. Yönetmenliğini Erdoğan
Şentürk`ün yaptığı, Yrd. Doç. Dr. Ali Satan`ın danışmanlığında gerçekleştirilen,
Dünden Yarına Kıbrıs belgeseli, Kıbrıs...
Türk dış politikasının son elli yılına damgasını vuran, Kıbrıs'taki gelişmeleri
yaşayanların gözünden anlatan bir belgesel hazırlandı. Yönetmenliğini Erdoğan
Şentürk`ün yaptığı, Yrd. Doç. Dr. Ali Satan`ın danışmanlığında gerçekleştirilen,
Dünden Yarına Kıbrıs belgeseli, Kıbrıs Türk halkının bağımsız devletlerini
kurana kadar verdikleri mücadeleyi anlatıyor. Belgeselin hazırlık aşamasında
dördü cumhurbaşkanı olmak üzere yetmiş tanıkla görüşülmüş. Kıbrıs`ta ve
Türkiye`de olayların içinde yer alan ve sivil ve askerlerin anılarının yer
aldığı belgesel için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin hemen her köşesinde
çekimler yapılmış. Belgeselin yönetmeni Erdoğan Şentürk, `Kıbrıs`ta yaşanan
siyasi ve sosyal olayları kayıt altına almak istedik. İstanbul, Ankara, Adana,
Mersin, Bodrum, İzmir`de yaşayan tanıklar bulduk` diyor.
2400 DAKİKA KAYIT
Bir yıldır belgeselin çekimlerine devam ettiklerini ifade eden Şentürk `80
kaset, 2400 dakika röportaj kaydı yapıldı` şeklinde konuşuyor. Belgeselin
danışmanı Ali Satan ise belgeselleri hakkında, `Kıbrıs`ta yaşananları şu an çoğu
kimse hatırlıyor ama ya yarın? Sözlü bir tarih çalışması yapmış olmak hem yeni
nesillere hem geleceğin tarihçilerine bir şeyler bırakmak önemli` şeklinde
konuşuyor.
AYSEL YAŞA
2008-10-06 Yeni Şafak
Kıbrıs Türk halkı bağımsızlık için kenetleniyor
TRT tarafından hazırlanan `Dünden Yarına Kıbrıs` belgeseli ikinci bölümüyle
ekrana geliyor.
Kıbrıs Türk halkının bağımsız devletlerini kurana kadar verdikleri mücadeleyi
anlatan belgeselin bugünkü bölümünde EOKA`nın bir ayda yüz Türk`ü öldürmesinin
ardından Türklerin örgütlenmesi ve Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulması anlatılıyor.
TRT 2 / 22.15
2008-10-13 Zaman
Kıbrıs`tan geldim Parola Hellim
1955-1983 yılları arasında gerçekleşen Kıbrıs olaylarını, içinde yer alan ve yön
veren sivil ve askerlerin anılarıyla ekrana getiren `Dünden Yarına Kıbrıs`
belgeseli TRT 2`de başlıyor. Her biri 30 dakika olan, 7 bölümlük belgeselin
yönetmenliğini ve yapımcılığını Erdoğan Şentürk üstlenirken, danışmanlığını ve
Metin yazarlığını da Yrd. Doç. Dr. Ali Satan yapıyor. Yaşananları, tanıkların
ağzından anlatmak için yola çıkan belgesel için, geniş bir arşiv çalışması
yapıldı ve Kıbrıs konusu ile doğrudan ilgilenmiş yaklaşık 70 tanıkla konuşuldu.
Tanıklar o günleri anlatırken daha önce bilinmeyen ya da tam olarak açığa
çıkmamış bazı olaylar da aktarılıyor.
Belgeselde anlatılanlara göre Kıbrıslı Türklerin kendilerini Rumlara karşı
savunabilmesi için Türk Mukavemet Teşkilatı`nın (TMT) kurulmasına karar
verilmiş. Teşkilatta görev alacaklar gizlice Türkiye`ye getirilerek
eğitiliyormuş.
TMT`Yİ MENDERES`İN ÖRGÜTÜ SANDILAR
Kıbrıs`tan Türkiye`ye gelerek bir otele yerleşen subayların parolası `Kıbrıs`tan
geldim. Amcanızdan hellim getirdim emanetiniz var lütfen arar mısınız?`mış. bu
parola söylenince gelen gönüllüler alınarak askeri tesislere götürülüyormuş. Bu
gizlilik nedeniyle 1960 darbesiyle gelen genç subaylar TMT`den haberdar
değillermiş. O dönem Özel Harp Dairesi Lojistik Şubesi Müdürü olan İsmail Tansu`nun
anlattıklarına göre bu teşkilat, Menderes`in militan yetiştirdiği bir kuruluş
gibi algılanmış ve haklarında tutuklama kararı çıkmış. Ancak Tansu`nun yaptığı
açıklamalardan sonra Alparslan Türkeş, Tansu`nun boynuna sarılarak, `Dileyin
benden ne dilerseniz` demiş. Belgesele göre 1960 darbesinin Kıbrıs davasına
başka zararları da olmuş. Rauf Denktaş`ın anlattıklarına göre, zaten karışık
olan ortamda bir de Kıbrıs`la uğraşmak istemeyen Türkiye`nin yeni yönetimi bu
meseleyi çözülmüş olarak görmüş, Kıbrıs`tan gelen raporlar dikkate alınmamış.
Ancak Makarios, Londra ve Zürih antlaşmaları geçersizdir diye açıklama yapmış ve
1878`den buyana ilk defa siyasi iradenin kararlılığı ile ele geçirilen
inisiyatif, kaybolma sürecine girmiş.
Belgeseldeki ilginç noktalardan biri de Kıbrıs meselesinde kullanılan ikna
yollarından birinin de tehdit olması. Londra Konferansı`nda imzalar atılmak
üzereyken sorun çıkaran ve pazarlık payı isteyen Makarios, İngilizler tarafından
esrarlı bir şekilde ikna edilmiş. İngiliz İstihbaratı otelde kendisine bazı
zarflar içerisinde resimler bırakmış. Makarios o resimleri gördükten sonra,
`evet` demiş ve anlaşmayı imzalamış. Zarfın içinde ne olduğu hala bilinmiyor.
Turan Güneş`İ SİLAHLA İKNA ETMİŞTİ
8 Ağustos 1974`te II. Cenevre görüşmelerinde ise Türk Hükümeti, Başbakanlık ve
heyet arasında uyumlu, sağlıklı bir eşgüdüm sağlanamamış. Bu belirsizlik
Başbakan Ecevit ile Dışişleri Bakanı Turan Güneş`in ilişkilerini de germiş.
İstifa noktasına gelen Güneş`i, İsmail Müftüoğlu belindeki silahı göstererek
ikna etmiş. Müftüoğlu anlatıyor. `Dedim ki bak Sayın Güneş. Sen buraya Türkiye
Cumhuriyeti`nin Dışişleri Bakanı olarak geldin. Cumhuriyet Halk Partisinin
bakanı olarak gelmedin. Biz buraya 12 kişi geldik, ben Trabzonluyum. Milletimi
yeise düşürecek olan hiçbir işleme tevessül müsaade etmem. Zorlarsanız korkarım
ki Ankara`ya 10 kişi döneriz. Bunun ilerisi var bunu söylemekte fayda
görmüyorum.`
2008-10-19 Yeni Şafak
Bir devri aydınlatan çarpıcı itiraf.
Daha sonra Adalet bakanlığı da yapan İsmail Müftüoğlu, Cenevre konferansı
sırasında Dışişleri bakanı Turan Güneş`in istifa etmek istediğini, bunun üzerine
kendisinin Güneş`i tehdit ederek istifadan vaz geçirdiğini söyledi.
Ayrıntılar...
Dünden yarına Kıbrıs Belgeselinde şok itiraflar…
TRT 2 kanalında yayınlanmakta olan Dünden yarına Kıbrıs belgeselinin
Pazartesi(17 Kasım)akşam saat 22:30`da gösterilecek olan son bölümünde şok
itiraflar yer alıyor.
Kıbrıs harekatından hemen sonra ateşkes ilan edilmiş ve barış görüşmeleri
Cenevre`de başlamıştı.
Başarısızlıkla sonlanan ve II. Harekata sebep olan Cenevre Konferansına siyasi
temsilci olarak katılan dönemin hükümet ortağı partilerden MSP`li İsmail
Müftüoğlu ve CHP`li Prof.Dr.Haluk Ulman müthiş itiraflarda bulundular…
Daha sonra Adalet bakanlığı da yapan İsmail Müftüoğlu, Cenevre konferansı
sırasında Dışişleri bakanı Turan Güneş`in istifa etmek istediğini, bunun üzerine
kendisinin Turan Güneş`i tehdit ederek istifadan vaz geçirdiğini söyledi.
Olayın diğer tanığı Prof.Dr. Haluk Ulman, Müftüoğlu`nun Bakanı tehdit ettiğini
doğruladı.
Pazartesi akşamı TRT 2 ekranlarına gelecek belgeseldeki çarpıcı açıklamalar;
İsmail MÜFTÜOĞLU Adalet Eski Bakanı
`Sayın Ülman sayın Müftüoğlu dedi odaya gelin dedi geçtik odaya herkes dışarıda
biz içeride ben dedi istifa ediyorum dedi, hayrola dedik ne oldu niçin? efendim
dedi ingiliz dış işleri bakanı beni tezyif etti tahkir edici konuştu onun
üzerine `dedim ki bak Sayın Güneş sen buraya Türkiye cumhuriyetinin dışişleri
bakanı olarak geldin cumhuriyet halk partisinin bakanı olarak gelmedin bakın biz
buraya 12 kişi geldik ben Trabzonluyum milletimi yeise düşürecek olan hiçbir
işleme tevessül müsaade etmem zorlarsanız korkarım ki Ankara`ya 10 kişi döneriz
bunun ilerisi var bunu söylemekte fayda görmüyorum birimiz ölür birimiz
cezaevinde kalırız dolayısı ile bundan vazgeç.`
Prof. Dr. Haluk ÜLMAN CHP Eski Milletvekili
`Callahan dedi ki Turan Güneş`e: `Siz burada Dış İşleri Bakanı olarak mı
tutuluyorsunuz yoksa telefon ahizesi olarak mı bulunuyorsunuz? dedi Bu tavrı
Turan Güneş`i çok kızdırdı tabii, onuruna dokundu, `Ben istifa ediyorum`, dedi.
`Yapma, etme, gözünü seveyim Ecevit de `etsin` demiş. Haluk var orada demiş,
şimdi büyük kepazelik çıkacak. Deniz Baykal Ankara`da Ecevit`i bu kararından
vazgeçirmeye çalıştı. Ben de Cenevre`de vazgeçirmeye çalıştık. Bizim İsmail de
ortada dolaşıyor `İsmail tehdit etti tabii, `Vururum hepinizi` dedi…
Şok Şok Şok
Ayrıca Dünden yarına Kıbrıs belgeselinin son bölümde bir flaş bilgi daha ilk
defa Türk kamuoyuna açıklanıyor. Cenevre`de CHP milletvekili olarak siyasi
temsilci olan Uluslar arası İlişkiler profesörü Haluk Ulman, korkunç gerçeği
şöyle açıkladı:
Prof. Dr. Haluk ÜLMAN CHP Eski Milletvekili
`Biz, Cenevre`ye Yunanistan üzerinden bağlanıyorduk. Düşünebiliyor musunuz? Önce
Yunanistan`ı aruyoruz, Yunanistan bizi Cenevre`ye bağlıyor yani; hiç Gizli bir
şey yapmak mümkün değil.`
Metin YAZARLIĞINI ALİ SATAN YAPTI
Yönetmenliğini Erdoğan Şentürk`ün, Metin yazarlığını ve Danışmanlığını Ali
Satan`ın yaptığı belgeselin bu son bölümde dönemin hükümet sözcüsü Orhan Birgit,
II.Harekat için Türkiye`nin Sovyetler Birliğinin görüşünü hangi yolla
öğrendiğini ilk defa açıklıyor.
2008-11-15 Cafe Siyaset
KKTC`nin en derin tarihi
Lefkoşa`da Yeşil hattın çizilmesi ve Adanın Türk ve Rum kesimler olarak ikiye
ayrılması nasıl gerçekleşti?
Dunden Yarına Kıbrıs
Metin Yazarı ve Danışman- Yrd. Doç. Dr. Ali Satan
Yonetman- Erdogan Şentürk
TRT2 Kanalında yayınlanmaya başlanan Dunden Yarına Kıbrıs Belgeselinin 4. Bolumu
bu akşam
Bu bölumde; 1963 sonrası gelismeler anlatılıyor. Turkiye`nin degisen Kıbrıs
politikası ve buna baglı olarak BM`nin
Kıbrıs`ta taraf olusu ve BM askerlerinin adaya gelisi. Bu surecte 1964`te
Turkiye`nin yaptıgı tarihi hata.
Lefkosa`da yesil hattın cizilmesi ve Adanın Turk ve Rum kesimler olarak ikiye
ayrılması. Johnson mektubu, Erenkoy direnisi tanıkların agzından anlatılmaya
devam edilecek.
Belgesel TRT 2`de Salı sabahı saat 06:05`te tekrar yayınlanmaktadır.
2008-10-27 Cafe Siyaset
Kıbrıs`a çıkartma emrini kim verdi?
Başbakan Bülent Ecevit mi yoksa Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan mı?
TRT`nin hazırladığı belgesel film daha çıkmadan tartışmalar başladı. 1974`te
yapılan Kıbrıs Barış Haraketi`nin emrini kim verdi? Başbakan Ecevit mi yok sa
Başbakan Yardımcısı Erbakan mı?
TRT`nin hazırladığı `Dünden Yarına Kıbrıs` adlı belgeselde dönemin önde gelen
siyasileri ile uzmanlardan ve askerlerden görüş alındı. Görüşüne başvurulan
isimlerden biri de, harekat emrini veren Ecevit Hükümeti`nin ortağı MSP`nin
Genel Başkanı Necmettin Erbakan oldu.
`DERHAL HAREKETE GEÇİN` DEDİM
Dönemin Başbakan Yardımcısı olan Erbakan, şu iddiada bulundu: `Başbakan Ecevit`i
yolcu etmek üzere Genelkurmay Başkanı Semih Sancar Bey, kuvvet komutanları,
havaalanında bulunuyorduk. Semih Sancar Bey, Başbakanvekili olarak benimle özel
görüşmek istediğini söyledi. Havaalanında özel odaya çıktık, kuvvet komutanları
ile beraber özel bir oturum yaptık. Özel bana `Kaybedilecek bir dakika dahi
yoktur. Sevk edeceğimiz kuvvetler İskenderun`dan, Taşucu`na kadar Akdeniz
Bölgesi`ndeki kıyılara yerleştirilmiştir. Bunları Taşucu`ndaki gemilere
yüklememiz iki gün vakit alır. Siz bize şimdi emir verirseniz biz iki gün sonra
bunları gemilere yükleriz. Harekete geçelim mi?` diye açık bir şekilde sordu.
Biz de zaten Bakanlar Kurulu olarak çıkartma kararı aldığımıza göre `Derhal
harekete geçin` dedim` diye konuştu. Timeturk