Dünden Yarına Kıbrıs




Yapım Tarihi - 2008
Süre - 00:30:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Bölüm Sayısı - 7

Yönetmen - Erdoğan Şentürk
Danışman - Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali SATAN
Metin Yazarı - Ali Satan


TRT Belgeseli

TRT 2 Kanalında Dünden Yarına Kıbrıs adıyla 30’ ar dakikalık 7 bölümlük bir belgesel

TRT İstanbul Televizyonu, 1955-1983 dönemini Kıbrıs’ta ve Türkiye’de olayların içinde açık veya Gizli yer alan ve yön veren sivil ve askerlerin anılarını ekranlara getiriyor.

Kıbrıs hakkında herkes konuştu. Araştırmacılar, tarihçiler, stratejistler, diplomatlar, siyasetçiler, Avrupa Birliği, Amerika ve Birleşmiş Milletler... Ama Kıbrıs’ta meydana gelen olayların içinde yer alan, o günleri bizzat yaşayan kişiler konuşmadı. TRT İstanbul Televizyonu, Kıbrıs’ta yaşananları yaşayanların ağzından anlatmak için yola çıktı. Dünden Yarına Kıbrıs adlı belgesel için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin hemen her köşesinde çekimler yapıldı, tanıklar dinlendi… Kıbrıs konusu ile Türkiye’de doğrudan ilgilenmiş kişilere ulaşıldı. İstanbul, Ankara, Adana, Mersin, Bodrum, İzmir’de yaşayan tanıklar bulundu ve onların şahitlikleri kayıt altına alındı. Yaklaşık bir yılda 70 kişi ile konuşuldu. 80 kaset 2400 dakika kayıt röportaj kaydı yapıldı.

Yönetmenliğini Erdoğan Şentürk’ün yaptığı belgeselin danışmanlığını ve Metin yazarlığını Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali Satan yaptı.

Yönetmen Erdoğan Şentürk Belgeselin amacını şöyle açıklıyor; “Kıbrıs’ta yaşanan siyasi ve sosyal olayları tanıkları hayatta iken kayıt altına almak ve bu yaşanmışlıkları hem Türkiye hem Kıbrıs Türk gençlerine hem de TRT’nin ulaştığı dünyaya aktarmak.”

Belgeselin danışmanı Yrd. Doç. Dr. Ali SATAN, “Kıbrıs’ta yaşananları şu an çoğu kimse hatırlıyor ama yarın? Tarih açısından birinci el kaynak olan olayların doğrudan şahidi kimselerle konuşup ses ve görüntü arşivi, bir tür “sözlü tarih” çalışması yapmış olmak hem yeni nesillere hem geleceğin tarihçilerine bir şeyler bırakmak demekti. Bunu yapmaya çalıştık.”






`Dünden Yarına Kıbrıs` belgeselinde canlı tanıklar konuşacak

Türk dış politikasının son 50 yılına damgasını vuran Kıbrıs`taki gelişmeleri, yaşayanların gözünden anlatmayı hedefleyen `Dünden Yarına Kıbrıs` belgeselinin danışmanı ve Metin yazarı Yrd. Doç. Dr. Ali Satan, bu belgeselin ses ve görüntü kaydı noktasında birçok araştırmaya destek olacağını belirtti. Belgeselde 70`e yakın tanıkla görüştüklerini kaydeden Satan, `5 çocuğunu ve eşini kaybetmiş bir katliam tanığının ayakta duruyor olabilmesi beni çok etkiledi.` dedi.

Kıbrıs`ta yaşananları yaşayanların ağzından anlatmak için yola çıkan `Dünden Yarına Kıbrıs` adlı belgesel TRT 2`de önümüzdeki hafta gösterime başlayacak. 7 bölümlük dizi için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin hemen her köşesinde çekimler yapıldı, tanıklar dinlendi. İstanbul, Ankara, Adana, Mersin, Bodrum, İzmir`de yaşayan tanıklar bulundu ve onların şahitlikleri kayıt altına alındı. 4`ü Cumhurbaşkanı 70 Tanık konuştu.

Belgeselin danışmanlığını ve Metin yazarlığını yapan Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali Satan, tarihle uğraşanların tarihle ilgili ses ve görüntü kaydı noktasında son derece sıkıntılı olduklarını ifade etti. Belgeselde Kıbrıs gibi önemli bir konuda da böyle bir sıkıntı yaşanmaması için çalıştıklarını kaydeden Satan, `Elimizin altında olan şu anda farkında olmadığımız ancak kaybıyla fark edebileceğimiz bir gerçek olan Kıbrıs`la ilgili de ileride bu tür bir sorun yaşanabileceği düşüncesiyle insanlar, şahitler, tanıklar henüz hayattayken bunları kayıt altına almak ve onların dilinden yaşayanların ağzından gözünden bu Kıbrıs gerçeğini anlatmak amacıyla yola çıktık. Uzun bir yolculuk oldu bir yılı aşan bir çalışma oldu. Kıbrıs`ta olayların tanıklarını bulmak 1955-1983 mücadele dönemi arasında işin içinde yer almış asker-sivil Gizli-açık etkili olmuş insanları bulup onlarla konuşmak istedik.` şeklinde konuştu.

Kendisini projede en heyecanlandıran şeyin tanıkların bulunması olduğunu kaydeden Ali Satan, 70 insanla konuştuklarını dile getirdi. Konuşulan insanların sadece mücahit-mücahide olmadığını aynı zamanda siyasi hareketin içerisinde de bulunmuş kişiler olduğunu ifade eden Satan, `Türk Mukavemet Teşkilatı`nın yapılandırılmasında yer almış kişiler. Diplomatik mücadeleyi vermiş kişiler. İşte bunların arasında 4 tane Cumhurbaşkanı vardı. Hem Türkiye`den hem Kıbrıs`tan, bunların görüşlerini aldık. Başbakanlar, Meclis Başkanları, bakanlar, üst düzey yetkililer, yani Kıbrıs tarihinin akışında etkili olmuş, bir şekilde katılmış insanları bulup onlarla konuşma fırsatımız oldu.` dedi.

Tanıklardan bazılarıyla saatlerce görüştüklerini ancak belgeselde bunlara süre nedeniyle birkaç dakika yer ayırabildiklerini vurgulayan Satan, ham kasetlerin kopyalarını İstanbul`daki çeşitli üniversite kütüphanelerine tarihe bir not olarak bırakacaklarını söyledi. Satan, İleri ki dönemlerde tarihçilerin bu kasetlerden faydalanabileceğini bununda kendisini sevindirdiğini kaydetti.

`Görüştüğünüz tanıklardan sizi en çok etkileyen kim oldu?` sorusunu cevaplayan Ali Satan, Profesör Haluk Ulman`la yaptıkları görüşmeye dikkat çekti. Cenevre Konferansı`nda siyasi temsilci olarak bulunan ve o dönem CHP Milletvekili olan Ulman`ın anlattıklarının çok çarpıcı olduğunu kaydeden Satan, `Ulman, Cenevre`den Türkiye`yi telefonla arayıp direktif alabilmek için Türkiye`ye Atina üzerinden bağlandıklarını anlattı. Yani telefonun Türkiye`ye direkt bağlanma imkanı yok Atina üzerinden bağlanıyorlar. Yani olayların ne boyutta olduğunu anlatması bakımından çok çarpıcı geldi bize.` diye konuştu.

Belgesel çekimleri sırasında görüştükleri katliam tanıklarına ayrı bir parantez açan Satan, bu insanların bu kadar badireden sonra ayakta kalabilmelerini takdire şayan bulduğunu vurguladı. 5 çocuğunu ve eşini kaybetmiş bir kişinin hayata ikinci kez başlayabilmesinin ve ayakta durabilmesinin kendisini derinden etkilediğini ifade eden Satan, Kıbrıs halkının kendilerine çekimler sırasında son derece yardımcı olduğunu ve özellikle tanıkların bulunması konusunda seferber olduklarını bildirdi.

Belgeselin 6 Ekim saat 22.30`da TRT 2`de gösterime başlayacağını hatırlatan Satan, çekimler sırasında 280 kaset doldurduklarını sözlerine ekledi.


CHA
2008-09-29






Amacımız hayattaki tanıklarla tarih yazmak
Türk dış politikasının son elli yılına damgasını vuran, Kıbrıs'taki gelişmeleri yaşayanların gözünden anlatan bir belgesel hazırlandı. Yönetmenliğini Erdoğan Şentürk`ün yaptığı, Yrd. Doç. Dr. Ali Satan`ın danışmanlığında gerçekleştirilen, Dünden Yarına Kıbrıs belgeseli, Kıbrıs...

Türk dış politikasının son elli yılına damgasını vuran, Kıbrıs'taki gelişmeleri yaşayanların gözünden anlatan bir belgesel hazırlandı. Yönetmenliğini Erdoğan Şentürk`ün yaptığı, Yrd. Doç. Dr. Ali Satan`ın danışmanlığında gerçekleştirilen, Dünden Yarına Kıbrıs belgeseli, Kıbrıs Türk halkının bağımsız devletlerini kurana kadar verdikleri mücadeleyi anlatıyor. Belgeselin hazırlık aşamasında dördü cumhurbaşkanı olmak üzere yetmiş tanıkla görüşülmüş. Kıbrıs`ta ve Türkiye`de olayların içinde yer alan ve sivil ve askerlerin anılarının yer aldığı belgesel için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin hemen her köşesinde çekimler yapılmış. Belgeselin yönetmeni Erdoğan Şentürk, `Kıbrıs`ta yaşanan siyasi ve sosyal olayları kayıt altına almak istedik. İstanbul, Ankara, Adana, Mersin, Bodrum, İzmir`de yaşayan tanıklar bulduk` diyor.

2400 DAKİKA KAYIT
Bir yıldır belgeselin çekimlerine devam ettiklerini ifade eden Şentürk `80 kaset, 2400 dakika röportaj kaydı yapıldı` şeklinde konuşuyor. Belgeselin danışmanı Ali Satan ise belgeselleri hakkında, `Kıbrıs`ta yaşananları şu an çoğu kimse hatırlıyor ama ya yarın? Sözlü bir tarih çalışması yapmış olmak hem yeni nesillere hem geleceğin tarihçilerine bir şeyler bırakmak önemli` şeklinde konuşuyor.


AYSEL YAŞA
2008-10-06 Yeni Şafak




Kıbrıs Türk halkı bağımsızlık için kenetleniyor
TRT tarafından hazırlanan `Dünden Yarına Kıbrıs` belgeseli ikinci bölümüyle ekrana geliyor.
Kıbrıs Türk halkının bağımsız devletlerini kurana kadar verdikleri mücadeleyi anlatan belgeselin bugünkü bölümünde EOKA`nın bir ayda yüz Türk`ü öldürmesinin ardından Türklerin örgütlenmesi ve Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulması anlatılıyor. TRT 2 / 22.15

2008-10-13 Zaman





Kıbrıs`tan geldim Parola Hellim
1955-1983 yılları arasında gerçekleşen Kıbrıs olaylarını, içinde yer alan ve yön veren sivil ve askerlerin anılarıyla ekrana getiren `Dünden Yarına Kıbrıs` belgeseli TRT 2`de başlıyor. Her biri 30 dakika olan, 7 bölümlük belgeselin yönetmenliğini ve yapımcılığını Erdoğan Şentürk üstlenirken, danışmanlığını ve Metin yazarlığını da Yrd. Doç. Dr. Ali Satan yapıyor. Yaşananları, tanıkların ağzından anlatmak için yola çıkan belgesel için, geniş bir arşiv çalışması yapıldı ve Kıbrıs konusu ile doğrudan ilgilenmiş yaklaşık 70 tanıkla konuşuldu. Tanıklar o günleri anlatırken daha önce bilinmeyen ya da tam olarak açığa çıkmamış bazı olaylar da aktarılıyor.

Belgeselde anlatılanlara göre Kıbrıslı Türklerin kendilerini Rumlara karşı savunabilmesi için Türk Mukavemet Teşkilatı`nın (TMT) kurulmasına karar verilmiş. Teşkilatta görev alacaklar gizlice Türkiye`ye getirilerek eğitiliyormuş.

TMT`Yİ MENDERES`İN ÖRGÜTÜ SANDILAR
Kıbrıs`tan Türkiye`ye gelerek bir otele yerleşen subayların parolası `Kıbrıs`tan geldim. Amcanızdan hellim getirdim emanetiniz var lütfen arar mısınız?`mış. bu parola söylenince gelen gönüllüler alınarak askeri tesislere götürülüyormuş. Bu gizlilik nedeniyle 1960 darbesiyle gelen genç subaylar TMT`den haberdar değillermiş. O dönem Özel Harp Dairesi Lojistik Şubesi Müdürü olan İsmail Tansu`nun anlattıklarına göre bu teşkilat, Menderes`in militan yetiştirdiği bir kuruluş gibi algılanmış ve haklarında tutuklama kararı çıkmış. Ancak Tansu`nun yaptığı açıklamalardan sonra Alparslan Türkeş, Tansu`nun boynuna sarılarak, `Dileyin benden ne dilerseniz` demiş. Belgesele göre 1960 darbesinin Kıbrıs davasına başka zararları da olmuş. Rauf Denktaş`ın anlattıklarına göre, zaten karışık olan ortamda bir de Kıbrıs`la uğraşmak istemeyen Türkiye`nin yeni yönetimi bu meseleyi çözülmüş olarak görmüş, Kıbrıs`tan gelen raporlar dikkate alınmamış. Ancak Makarios, Londra ve Zürih antlaşmaları geçersizdir diye açıklama yapmış ve 1878`den buyana ilk defa siyasi iradenin kararlılığı ile ele geçirilen inisiyatif, kaybolma sürecine girmiş.

Belgeseldeki ilginç noktalardan biri de Kıbrıs meselesinde kullanılan ikna yollarından birinin de tehdit olması. Londra Konferansı`nda imzalar atılmak üzereyken sorun çıkaran ve pazarlık payı isteyen Makarios, İngilizler tarafından esrarlı bir şekilde ikna edilmiş. İngiliz İstihbaratı otelde kendisine bazı zarflar içerisinde resimler bırakmış. Makarios o resimleri gördükten sonra, `evet` demiş ve anlaşmayı imzalamış. Zarfın içinde ne olduğu hala bilinmiyor.

Turan Güneş`İ SİLAHLA İKNA ETMİŞTİ
8 Ağustos 1974`te II. Cenevre görüşmelerinde ise Türk Hükümeti, Başbakanlık ve heyet arasında uyumlu, sağlıklı bir eşgüdüm sağlanamamış. Bu belirsizlik Başbakan Ecevit ile Dışişleri Bakanı Turan Güneş`in ilişkilerini de germiş. İstifa noktasına gelen Güneş`i, İsmail Müftüoğlu belindeki silahı göstererek ikna etmiş. Müftüoğlu anlatıyor. `Dedim ki bak Sayın Güneş. Sen buraya Türkiye Cumhuriyeti`nin Dışişleri Bakanı olarak geldin. Cumhuriyet Halk Partisinin bakanı olarak gelmedin. Biz buraya 12 kişi geldik, ben Trabzonluyum. Milletimi yeise düşürecek olan hiçbir işleme tevessül müsaade etmem. Zorlarsanız korkarım ki Ankara`ya 10 kişi döneriz. Bunun ilerisi var bunu söylemekte fayda görmüyorum.`


2008-10-19 Yeni Şafak




Bir devri aydınlatan çarpıcı itiraf.

Daha sonra Adalet bakanlığı da yapan İsmail Müftüoğlu, Cenevre konferansı sırasında Dışişleri bakanı Turan Güneş`in istifa etmek istediğini, bunun üzerine kendisinin Güneş`i tehdit ederek istifadan vaz geçirdiğini söyledi. Ayrıntılar...

Dünden yarına Kıbrıs Belgeselinde şok itiraflar…
TRT 2 kanalında yayınlanmakta olan Dünden yarına Kıbrıs belgeselinin Pazartesi(17 Kasım)akşam saat 22:30`da gösterilecek olan son bölümünde şok itiraflar yer alıyor.
Kıbrıs harekatından hemen sonra ateşkes ilan edilmiş ve barış görüşmeleri Cenevre`de başlamıştı.

Başarısızlıkla sonlanan ve II. Harekata sebep olan Cenevre Konferansına siyasi temsilci olarak katılan dönemin hükümet ortağı partilerden MSP`li İsmail Müftüoğlu ve CHP`li Prof.Dr.Haluk Ulman müthiş itiraflarda bulundular…

Daha sonra Adalet bakanlığı da yapan İsmail Müftüoğlu, Cenevre konferansı sırasında Dışişleri bakanı Turan Güneş`in istifa etmek istediğini, bunun üzerine kendisinin Turan Güneş`i tehdit ederek istifadan vaz geçirdiğini söyledi.

Olayın diğer tanığı Prof.Dr. Haluk Ulman, Müftüoğlu`nun Bakanı tehdit ettiğini doğruladı.
Pazartesi akşamı TRT 2 ekranlarına gelecek belgeseldeki çarpıcı açıklamalar;

İsmail MÜFTÜOĞLU Adalet Eski Bakanı
`Sayın Ülman sayın Müftüoğlu dedi odaya gelin dedi geçtik odaya herkes dışarıda biz içeride ben dedi istifa ediyorum dedi, hayrola dedik ne oldu niçin? efendim dedi ingiliz dış işleri bakanı beni tezyif etti tahkir edici konuştu onun üzerine `dedim ki bak Sayın Güneş sen buraya Türkiye cumhuriyetinin dışişleri bakanı olarak geldin cumhuriyet halk partisinin bakanı olarak gelmedin bakın biz buraya 12 kişi geldik ben Trabzonluyum milletimi yeise düşürecek olan hiçbir işleme tevessül müsaade etmem zorlarsanız korkarım ki Ankara`ya 10 kişi döneriz bunun ilerisi var bunu söylemekte fayda görmüyorum birimiz ölür birimiz cezaevinde kalırız dolayısı ile bundan vazgeç.`

Prof. Dr. Haluk ÜLMAN CHP Eski Milletvekili
`Callahan dedi ki Turan Güneş`e: `Siz burada Dış İşleri Bakanı olarak mı tutuluyorsunuz yoksa telefon ahizesi olarak mı bulunuyorsunuz? dedi Bu tavrı Turan Güneş`i çok kızdırdı tabii, onuruna dokundu, `Ben istifa ediyorum`, dedi. `Yapma, etme, gözünü seveyim Ecevit de `etsin` demiş. Haluk var orada demiş, şimdi büyük kepazelik çıkacak. Deniz Baykal Ankara`da Ecevit`i bu kararından vazgeçirmeye çalıştı. Ben de Cenevre`de vazgeçirmeye çalıştık. Bizim İsmail de ortada dolaşıyor `İsmail tehdit etti tabii, `Vururum hepinizi` dedi…

Şok Şok Şok
Ayrıca Dünden yarına Kıbrıs belgeselinin son bölümde bir flaş bilgi daha ilk defa Türk kamuoyuna açıklanıyor. Cenevre`de CHP milletvekili olarak siyasi temsilci olan Uluslar arası İlişkiler profesörü Haluk Ulman, korkunç gerçeği şöyle açıkladı:

Prof. Dr. Haluk ÜLMAN CHP Eski Milletvekili
`Biz, Cenevre`ye Yunanistan üzerinden bağlanıyorduk. Düşünebiliyor musunuz? Önce Yunanistan`ı aruyoruz, Yunanistan bizi Cenevre`ye bağlıyor yani; hiç Gizli bir şey yapmak mümkün değil.`

Metin YAZARLIĞINI ALİ SATAN YAPTI
Yönetmenliğini Erdoğan Şentürk`ün, Metin yazarlığını ve Danışmanlığını Ali Satan`ın yaptığı belgeselin bu son bölümde dönemin hükümet sözcüsü Orhan Birgit, II.Harekat için Türkiye`nin Sovyetler Birliğinin görüşünü hangi yolla öğrendiğini ilk defa açıklıyor.

2008-11-15 Cafe Siyaset





KKTC`nin en derin tarihi

Lefkoşa`da Yeşil hattın çizilmesi ve Adanın Türk ve Rum kesimler olarak ikiye ayrılması nasıl gerçekleşti?

Dunden Yarına Kıbrıs
Metin Yazarı ve Danışman- Yrd. Doç. Dr. Ali Satan
Yonetman- Erdogan Şentürk

TRT2 Kanalında yayınlanmaya başlanan Dunden Yarına Kıbrıs Belgeselinin 4. Bolumu bu akşam
Bu bölumde; 1963 sonrası gelismeler anlatılıyor. Turkiye`nin degisen Kıbrıs politikası ve buna baglı olarak BM`nin
Kıbrıs`ta taraf olusu ve BM askerlerinin adaya gelisi. Bu surecte 1964`te Turkiye`nin yaptıgı tarihi hata.

Lefkosa`da yesil hattın cizilmesi ve Adanın Turk ve Rum kesimler olarak ikiye ayrılması. Johnson mektubu, Erenkoy direnisi tanıkların agzından anlatılmaya devam edilecek.
Belgesel TRT 2`de Salı sabahı saat 06:05`te tekrar yayınlanmaktadır.


2008-10-27 Cafe Siyaset




Kıbrıs`a çıkartma emrini kim verdi?

Başbakan Bülent Ecevit mi yoksa Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan mı?

TRT`nin hazırladığı belgesel film daha çıkmadan tartışmalar başladı. 1974`te yapılan Kıbrıs Barış Haraketi`nin emrini kim verdi? Başbakan Ecevit mi yok sa Başbakan Yardımcısı Erbakan mı?

TRT`nin hazırladığı `Dünden Yarına Kıbrıs` adlı belgeselde dönemin önde gelen siyasileri ile uzmanlardan ve askerlerden görüş alındı. Görüşüne başvurulan isimlerden biri de, harekat emrini veren Ecevit Hükümeti`nin ortağı MSP`nin Genel Başkanı Necmettin Erbakan oldu.

`DERHAL HAREKETE GEÇİN` DEDİM
Dönemin Başbakan Yardımcısı olan Erbakan, şu iddiada bulundu: `Başbakan Ecevit`i yolcu etmek üzere Genelkurmay Başkanı Semih Sancar Bey, kuvvet komutanları, havaalanında bulunuyorduk. Semih Sancar Bey, Başbakanvekili olarak benimle özel görüşmek istediğini söyledi. Havaalanında özel odaya çıktık, kuvvet komutanları ile beraber özel bir oturum yaptık. Özel bana `Kaybedilecek bir dakika dahi yoktur. Sevk edeceğimiz kuvvetler İskenderun`dan, Taşucu`na kadar Akdeniz Bölgesi`ndeki kıyılara yerleştirilmiştir. Bunları Taşucu`ndaki gemilere yüklememiz iki gün vakit alır. Siz bize şimdi emir verirseniz biz iki gün sonra bunları gemilere yükleriz. Harekete geçelim mi?` diye açık bir şekilde sordu. Biz de zaten Bakanlar Kurulu olarak çıkartma kararı aldığımıza göre `Derhal harekete geçin` dedim` diye konuştu. Timeturk

2008-10-16 Haber5 http://www.haber5.com