Yapım Tarihi - 2001
Süresi - 00:25:00
Bölüm Sayısı - 10
Yayın Tarihi - 06.10.2001
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Ömer Faruk Kutlu
Yapımcı - Ömer Faruk Kutlu
Yapım Yardımcısı - Ebru Savrın
Yönetmen Yardımcısı - Ebru Savrın
Kamera - Serhat Karaca, Mevlüt Döner, Mazlum Demirbağ, Hüseyin İmancı, Yavuz
Türkeri, Kamil Kayalı, İlhan Garip, Turgut Atasoy, Bestami Yakıcı, Kazım Atakan,
Sezai Zabun
Sesçi - Okan Gözüpek
Kurgu - Yener Paker, Semih Üçer
Sanat Yönetmeni - Uğur Kır
Danışman - Ayla Kutlu, Kayhan Orbay
Metin Yazarı - Canan Türker
Seslendiren - Cem Kırçak
Özgün Müzik - Kemal Günüç
Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarından 1990’lı yılların sonuna kadar
Türkiye’nin geçirdiği değişimler ve bu değişimlerin gençliğe yansımalarının ele
alındığı on bölümden oluşan belgesel.
1. Bölüm: Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarından, 1919 yılına kadar ülkenin
içinde bulunduğu durum ve buna bağlı olarak ülke gençliğinin gelişimi
anlatılmaktadır. Ülkenin yönünü batıya dönmesi ile eğitim sisteminin ve
gençlerin çağdaşlaşması anlatılmakta ve sosyal yaşamda, eğlence yaşamında ve
edebiyat dünyasında meydana gelen değişimler işlenmektedir. Programda; 1900’lü
yıllarda İstanbul’da günlük yaşam ve o yıllarda Avrupa’da eğitim alan beş
padişah dönemi görmüş olan, 1904 Diyarbakır doğumlu ve yurtdışında eğitim alıp
Türkiye’ye dönen Esat CEMİLOĞLU ile dönem, değişim ve gençlik anıları üzerine
yapılan görüşmeye yer verilmektedir. Batı tarzı kültür, edebiyat, tiyatro,
üniversite eğitimi, müzik ve icraatların ilk örneklerinin başlaması ile
gençliğin düşünme biçiminin değişmesi, batının yaşam biçimine uyma çabalarına
değinilmekte ve 1. Dünya Savaşı’nın Osmanlı gençliği üzerindeki etkileri
anlatılmaktadır.
2. Bölüm: ATATÜRK’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktığı dönemde ülkenin genel
durumu, Türk gençliğinin Kurtuluş Savaşı’ndan sonra spor, eğitim, sinema,
tiyatro, müzik gibi alanlarda ve yaşam tarzında yaşadığı değişimler ile batı
tarzı eğlence anlayışının yerleşmesi anlatılmaktadır. Ayrıca Cumhuriyet
döneminde okuma yazma seferberliğinin başlatılması ve Gazi Eğitim Enstitüsü’nün
kuruluşu siyah beyaz görüntüler eşliğinde ele alınmaktadır. Programda;
Cumhuriyet dönemi öğretmenlerinden Saadet BERNA, Rafet ANGIN ve tarihçi Cemal
KUTAY Cumhuriyetin ilk yıllarındaki eğitim sistemi ve Şapka Devrimi ile ilgili
anılarını aktarmaktadır.
3. Bölüm: 1930-1940 yılları genç Türkiye Cumhuriyeti ve bu dönem gençliğinin
durumu ele alınmaktadır. Canlanma yılları olan 1930’lu yıllar, Türk Tarih
Kurumu’nun kuruluşu, gençlerin tarihe yönlendirilmeleri, dilde yenilenme
girişimleri, Türkçe’nin yabancı sözcüklerden temizlenmesi, Dil ve Tarih Coğrafya
Fakültesi’nin (DTCF) kurulması, yurt dışına öğrenci gönderme çalışmaları, Dar-
ül Fünun yerine İstanbul Üniversitesi’nin kurulması, Halkevleri ve
Halkevleri’nin gençliğin eğitimine katkıları, Keriman HALİS’in dünya güzeli
seçilmesi, Harf Devrimi, dergi ve gazete basını, Yedi Meşaleciler ve Garip
Edebiyat Topluluğu ile edebiyat akımları, tiyatrolar, çocuk tiyatroları,
gramafonun gündelik yaşama girmesi, müzikteki değişimler, Ankara’nın yapılanma
hareketleri, 1938’de 19 Mayıs’ın, Gençlik ve Spor Bayramı olarak ilk kez
kutlanması ile meydana gelen değişimler anlatılmaktadır. Programa; Ara GÜLER,
Nüvit OSMAY, Ekrem AKURGAL, Cemal KUTAY ve Semiha BERKSOY katılmakta ve dönemle
ilgili anılarını aktarmaktadır.
4. Bölüm: 1940-1950 yıllarında meydana gelen değişimler ele alınmaktadır. 2.
Dünya Savaşı’nın Türkiye’deki etkileri, yaşanan ekonomik sıkıntılar, radyo ve
sinemanın Türk halkı tarafından benimsenmesi, Harika Çocuklar Yasası kapsamında
Suna KAN ve İdil BİRET’in eğitim için yurt dışına gönderilmesi, Köy
Enstitüleri’nin kurulması, Dünya Klasikleri’nin Türkçeye çevrilmesi, savaşın
mizaha yansımaları, çok partili döneme geçiş, Missuouri Zırhlısı’nın İstanbul’a
gelişi ile birlikte Türk Amerikan dostluğunun ilk adımlarının atılması ve bu
durumda değişen ve dönüşen toplum yaşamı ile tüm bunların gençlere nasıl
yansıdığı anlatılmaktadır. Programda; Suna KAN, Hasan PULUR ve Prof. Dr. Emin
ÖZDEMİR’le yapılan görüşmelere de yer verilmektedir. Programda ayrıca ATATÜRK’ün
ölümü, İsmet İNÖNÜ’nün Cumhurbaşkanı oluşu ve gıda karnesi günleri görüntüleri
de yer almaktadır.
5. Bölüm: 1950-1960 döneminde ATATÜRK gençliği ele alınmaktadır. Çok partili
dönem ve seçimler sonrası Adnan MENDERES’in başbakanlık dönemi, Celal BAYAR’ın
Cumhurbaşkanı seçilmesi, batılılaşma sürecine geçişin hızlanması ve bu geçişin
daha çok biçimsel düzeyde kalması, köyden kente göç olgusu, Kore’ye asker
gönderilmesi, Türkiye’nin NATO’ya katılması, Türkiye ve dünyada Amerikan
modasının etkisi, caz müziği, rock müziği, yeni müzik ve yeni yerler, Zeki
MÜREN’in sanatta doğuşu, gazino kültürü, popüler olan sinema ve film yıldızları,
Genç Oyuncular tiyatro topluluğu, tiyatrolar, mizah dergileri, yazısız
karikatür, köy edebiyatı, şiirde öne çıkanlar, Halkevleri’nin kapatılışı, yeni
üniversitelerin açılması, ekonomide canlanmanın durması, enflasyonun artması,
1960 yılı üniversite olayları, 27 Mayıs 1960 askeri darbesi ve Milli Birlik
Komitesi’nin yönetime el koyması gelişmeleri ile toplumsal yaşamda meydana gelen
değişim anlatılmaktadır. Programa Erol BÜYÜKBURÇ, Atila ALPÖGE ile Semih
BALCIOĞLU katılmakta ve dönemle ilgili görüşlerini aktarmaktadır.
6. Bölüm: 1960-1970 yılları gençliği, gençliğin içinde bulunduğu ortam ve
değişimler ele alınmaktadır. 25 Ekim 1960’da askeri darbe sonrası Meclis’in
yeniden açılması, en özgürlükçü anayasa olarak bilinen 1961 Anayasası, hızlı
sanayileşme, köyden kente göçün hızlanması, gecekondu kavramı, Almanya’ya göç
olgusu, iki kültürlülük, sinemanın önem kazanması, Yeşilçam’ın kendi
karakterlerini yaratması, çocuk oyuncular dönemi, “Susuz Yaz” filminin
yurtdışındaki başarısı, 1968 ilk Altın Portakal film yarışması, özel tiyatrolar
dönemi, sporda, özellikle futbolda canlanma, Türkiye Ligi’nin kurulması,
üniversiteye girişte merkezi sınav sistemi, yeni üniversiteler, 68 kuşağı ve
çiçek çocukları dönemi, dünyada ve Türkiye’de popüler olan müzik türleri ve
yıldızları, 1968 öğrenci eylemleri ile 12 Mart 1971 ordunun yönetime el koyması
anlatılmaktadır. Programa Atıf YILMAZ ile Cem KARACA katılmakta ve dönemle
ilgili görüşlerini aktarmaktadır.
7. Bölüm: 1970-1980 yılları ele alınmaktadır. Bu yılların kendine özgü giyim
tarzı, televizyonun yaygınlık kazanması, televizyonla birlikte komşuluk
ilişkilerindeki değişim, diziler ve topluma etkisi, sporun yaygınlaşması, 1974
Dünya Kupası’nın yayınlanması, gençlerin futbola ilgisinin artması, sinemada
Çirkin Kral Yılmaz GÜNEY dönemi, televizyon - sinema rekabeti, müzikte
çeşitlemeler, 1975 Eurovision Şarkı Yarışması’na katılım, Orhan GENCEBAY ile
arabesk müzik akımı, gençliğin gözde mekanları, foto ve çizgi romanlar,
karikatürdeki değişim, Kıbrıs Barış Harekatı, bu yıllardaki siyasal sıkıntılar
ve öğrenci olayları, kavgaların liselere kadar inmesi, eğitime ara verilmesi, 12
Eylül 1980’de ordunun bir kez daha yönetime el koyması ile toplum ve gençliğin
durumu anlatılmaktadır. Programa Semiha YANKI, Orhan ERTANHAN ve Bülent ÖZVEREN
katılmakta ve dönemle ilgili görüşlerini aktarmaktadır.
8. Bölüm: 1980-1990 yılları ele alınmaktadır. 1980 askeri darbesi, 1982
Anayasası, yönetim değişikliği, seçimler, geçmişin acı izlerinin silinmesi,
sözcüklere yasakların gelmesi, gençlerin siyasetten uzak tutulmaları, yeni
gençlik modeli, popüler kültürün takip edilmesi, kuşaklar arası çatışma, yeni
kavramlar, dünya gençliğine benzeme, Yüksek Öğretim Kurumu’nun (YÖK) kurulması,
sinemanın salonlardan çok videolarda izlenmesi, sinema festivalleri, serbest
iktisadi ekonomi politikası ve toplumdaki etkisi, geneksel yemek
alışkanlıklarının yerini “fast food”un alması, TRT’nin renkli yayına geçmesi,
iletişim ve pek çok alandaki değişim ve dönüşüm, popüler müzikte yaşanan
patlama, tüketim toplumuna dönüşüm, tiyatrocuların televizyon macerası, tiyatro
yapanların artması, izleyenlerin azalması, atari salonları, spordaki başarı ve
başarısızlıklar ile bu geçiş dönemi gençliği anlatılmaktadır. Programa Suat
SONGUR ve M. Nuri ATALAY görüşleri ile katılmaktadır.
9. Bölüm: 1990-2000 yılları ele alınmaktadır. Her şeyin değiştiği, her alanda
çeşitliliğin olduğu, özgürlüğün ve her türlü tüketimin kendileri için olduğu
gençlik dönemi anlatılmaktadır. Programda; tüketim alışkanlıklarının değişmesi,
büyük kentlerde kurulan alışveriş merkezleri ve hizmetleri, büyük kentlerde
artan kalabalıkla oluşan sıkıntılar, toplu yaşam ve toplu konutlar, ilk özel
kanal ve televizyonlar, teknolojik yenilikler ve gençlerin ilgisi, cep telefonu
olgusu, iletişim çağı, internet, edebiyatın parlayan isimleri, dergiler, mizah
yayınları, stand-up yıldızları, tiyatro, sinema filmleri, popüler müzik, sporda
futbol ve basketbolda başarılar, 1999 depremi, kurtarma çalışmalarında gençler,
ülkelerarası farklılıkların yok olduğu, sınırların kalktığı, küreselleşmenin ve
hızlı tüketimin içinde bocalayan gençliğe yer verilmektedir. Programda Orhan
ERTANHAN, M. Zühtü KIVÇAK, Necati AKPINAR ve Tunç FINDIK’ın görüşlerine de yer
verilmektedir.
10. Bölüm: Son bölüm, Cumhuriyet gençliğinin ilk dokuz bölümde anlatılan değişim
ve dönüşümünün geniş bir özeti olarak hazırlanmıştır. Cumhuriyet’in ilk dönem
gençliği, acıları, ülkenin hızlı imar çalışmaları, gençlerin üzerine düşen
görevler, ATATÜRK’ün gençlere güveni ve öğütleri, çağdaşlık hedefi, devrimlere
tanıklık eden gençlik, uyumları ve uygulamanın içinde yer alışları, Cumhuriyet
kurumlarının temellerinin atılması, 2. Dünya Savaşı, 68 öğrenci olayları, 70’li
yıllar ve günümüzdeki Türkiye gençliğinin değişimi, günümüz gençliğinin
sorunları, günümüz gençlerinin dünya insanı olma yolunda yapması gerekenler,
günümüz gençlerinin çağdaşlaşmada üzerine düşen görevler, eğitimin önemi,
Cumhuriyet ilk dönemi gençliği ile günümüz gençliğinin farkları anlatılmaktadır.
Programda Rafet ANGIN, Saadet BERNA, Tahsin YÜCEL ve Çetin ALTAN’la yapılan
görüşmelere de yer verilmektedir.
Kaynak
Geçmişten Geleceğe Belgeler... Bilgiler... 1968/2008
TRT Arşiv Dairesi Başkanlığı, N. Beyhan Karadağ