Yapım Tarihi - 1978
Süre - 00:40:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Bölüm Sayısı Süresi - 4 x 40’
Yayın Tarihi - 14.05.1978
Yönetmen - Ziya Öztan
Yapımcı - Ziya Öztan
Basın tarihimizin kuruluşundan Cumhuriyetin ilk yıllarına kadar olan gelişim
sürecinin Osmanlı İmparatorluğu’nun kaderi ile iç içe izlemeyi amaçlayan dört
bölümlük belgesel. Yapımda, basın tarihimizin öyküsü anlatılmakta ve geç
kalmışlığa vurgu yapılmaktadır.
1. Bölüm: Sultan 2. Mahmut dönemi ve 1831 yılında yayın hayatına başlayan ilk
gazetemiz “Takvimi Vaka”nın ilk sayısı ile başlayan basın tarihimiz, ilk makale,
yanlı basın, Sultan Abdülmecit dönemi, 1839 tarihli batılılaşma çabaları,
Gülhane Hattı Hümayunu Fermanı, ikinci gazetemiz olan “Ceride-i Havadis” ve
haberi, Kırım Savaşı, Paris Barış Konferansı, Osmanlı borçları, Beylerbeyi ve
diğer sarayların yapımları, ilk özgün gazetemiz “Tercüman-ı Ahval” ve gazeteyi
çıkaranlar, Agah Efendi ve Şinasi, “Tasvir-i Efkar” gazetesi, Yeni Osmanlılar
Cemiyeti, “Muhbir” gazetesi ve Ali Suavi, İmparatorluğun ekonomik durumunun
bozulması ve vergilerin arttırılması, “Tasvir-i Efkar”ın kapatılması ve Paris’te
çıkarılması, ilk resmi gazetemiz “Ayn-e-yi Vatan”, kadın dergileri, ve mizah
dergileri ile Osmanlı’nın içinde bulunduğu dönem; aydınların gazeteler
aracılığıyla devlet yönetimi ve toplumsal olaylara bakışları ve basın tarihinde
yaşananlar anlatılmaktadır.
2. Bölüm: Sultan Abdülhamit’in tahta çıkışı ile Mithat Paşa’nın sürgüne
gönderilmesi, Meclisi Mebusan’ın açılışı, 93 Harbi, devletin mali açıdan iflası,
Sultan Abdülhamit’in basın sansürleri, yönetim yanlısı oldukları için yayın
hayatını sürdüren gazeteler “Tercüman-ı Hakikat”, “Sabah”, “İkdam”, “Servet-i
Fünun”, “Malumat”, Alman İmparatoru’nun İstanbul’a gelişi, Alman danışmanların
ülkeye gelişi, Bağdat Demiryolu ihalesi, İttihat ve Terakki Derneği’nin
kuruluşu, yurtdışında çıkan gazeteler; “Osmanlı”, “Mefşeret”, “Mizan”, Jön
Türkler ve faaliyetleri ile Sultan Abdülhamit’e suikast konuları döneme ait
fotoğraf ve belgelerle işlenmektedir.
3. Bölüm: Meşrutiyet’in ilanı, seçimler, İttihat ve Terakki’nin seçimleri
kazanması, Ahrar Fırkası, döneme ait mizah dergileri; “Karagöz”, “Hacivat”,
“İncili Çavuş”, “Dalkavuk”, “Laklak”, “Geveze”, “Boşboğaz”, “Cingöz”, “Baba
Himmet”, “Cadı”, oluşan özgürlükçü ortam ile çıkan gazeteler “Tamim”, “Yeni
Gazete”, “Mizan”, “Serbesti”, 2. Meşrutiyet’in ilanı, Gazeteci Hasan Fehmi’nin
öldürülüşü, “Volkan Gazetesi”nin tetikleyiciliğini yaptığı isyanlar ve
ayaklanmalar, 31 Mart Olayı ve Harekat Ordusu, Sultan Abdülhamit’in tahttan
indirilmesi, Mehmet Reşat’ın tahta çıkışı ve Culus töreni, Ahmet Samim’in
öldürülüşü, ilk sosyalist gazete “İştirak”, İtalyan Savaşı, Trablusgarp’ın elden
çıkması, Balkan savaşlarına basının bakış açısı; gazete, dergi kupürleri,
gazeteciler ve yöneticilerin fotoğrafları ile anlatılmaktadır.
4. Bölüm: Balkan Savaşları, ülkenin, halkın ve ordunun içinde bulunduğu içler
acısı durum, Balkan yenilgileri ve toprak kayıpları, Barış antlaşmaları, Enver
Paşa ve ittihatçılar, Sadrazamın istifa etmesi ve Meclis’in basılması, Mahmut
Şevket Paşa’nın sadrazamlığı ve öldürülüşü, İmparatorluğun 1. Dünya Savaşı’na
girişi, Cihad-ı Mukaddes ilanı, Talat ve Enver Paşalar, Mondros Mütakeresi,
Sultanahmet mitingi, Atatürk’ün Samsun’a gidişi, Kurtuluş mücadelesinde basının
durumu, ulusal hareketin basındaki iyi ve kötü yorumlanmaları, kongreler ve
basın yorumları, İstanbul basınına bilgi aktarılmasının zorlukları, mücadeleyi
destekleyen gazeteler, milli mücadeleye saldıran ve padişah yanlısı yayın yapan
gazeteler ve haberleri, yazılar, kupürler ve yazarlar ile ayrıntılı olarak
anlatılmakta, Osmanlı’nın son dönemi ve yeni Cumhuriyetin ilk yılları ele
alınmaktadır.
Kaynak
Geçmişten Geleceğe Belgeler... Bilgiler... 1968/2008
TRT Arşiv Dairesi Başkanlığı, N. Beyhan Karadağ