Adım Adım Kafkaslar

Yapım Tarihi - 2005
Süre - 00:30:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Bölüm Sayısı ve Süresi - 42 X 30’
Yayın Tarihi - 06.01.2005

Yönetmen - Abdülhamit Avşar, Raşit Demirtaş
Yapımcı - Abdülhamit Avşar, Raşit Demirtaş
Yapım Yardımcısı - Aybeniz Refiyeva
Yönetmen Yardımcısı - Aybeniz Refiyeva, Fatih Uçar
Kameraman - Ağası Hun, Celal Çevingen, Ahmet Veysel Baban, Hava Mehmetkızı Tuğcu
Kurgu - Ahmed Mecidov, Yafet Hayırov, İlham İsaev, İlham Aliyev, Özlem Özkaya, Işıl Zeydan, Orhan Ekici, Bilgehan Yüksel
Danışman - Gültekin Gasımova, Muharrem Kasımlı, Prof. Dr. Kübra Aliyeva
Metin Yazarı - Abdülhamit Avşar, Hava Mehmetkızı Tuğcu, Prof. Dr. Cafer Kıyaslı, Raşit Demirtaş, Ruhiye Kaçan
Seslendiren - Olgunay Köse, Sabir Ahundov, Behice Kolçak Şark
Özgün Müzik - Ömer Faruk Tekbilek, Can Atilla, Göçmen

Azerbaycan tarihinin ve kültür coğrafyasının tanıtıldığı, TRT Azerbaycan Bakü Temsilciliği tarafından hazırlanmış olan ve 42 bölümden oluşan yapım.

1. Bölüm: Dağıstan Cumhuriyeti’nin başkenti Mahaçkale’de 25 - 28 Kasım 2004 tarihinde ilk kez düzenlenen Nogay Uluslararası Kültür Festivali ile bu festivaldeki etkinlikler ele alınmaktadır. Dağıstan hakkında bilgi verilmekte, Mahaçkale tanıtılmakta, coğrafyası, iklimi, yapıları, ekonomik ve sosyal yapısı ile Nogay Türkleri anlatılmaktadır.

2. Bölüm: Azerbaycan’ın başkenti Bakü tanıtılmaktadır. Bakü mimarisinde Avrupa ve Rus etkisinden söz edilmekte ve İçeri Şehir olarak adlandırılan eski yerleşim bölgesindeki tarihi yapılar hakkında bilgi verilmektedir. Şehrin jeostratejik önemine değinilmekte, tarihi yapılardan Kızkalesi, Han Kervansarayı, Kasımbey Kervansarayı, Sınıf Kale Mescidi, Şivanşahlar Sarayı ve Külliyesi, İç Kale, Seyyid Yahya Bakavi’ye ait türbe, Keykubad Mescidi, 3. Murad Kapısı ve Şah Hamamı tanıtılmaktadır. Programda ayrıca Prof. Dr. Cafer KIYASLI, Prof. Dr. Şamil FATULLAYEV, Dr. Mehmet RIHTIM, Abbasağa MEMMEDOV ve Alibaba NECEFOV ile yapılan söyleşilere de yer verilmektedir.

3. Bölüm: Azerbaycan’da yaşanan 20 Ocak olayları ve Dağlık Karabağ sorunu bu bölümde ele alınmaktadır. Programda; 20 Ocak olaylarının görgü tanıklarından Meşedi İSMAYİL, Prof. Dr. Firudin AĞASIOĞLU, Doç. Dr. Ümidvar ALİYEV, Prof. Dr. Vagif ARZUMANLI, Prof. Dr. Kamil Veli NARİMANOĞLU, Prof. Dr. Yakub MAHMUDOV, Nesir AĞAYEV, Halleddin HALİLOV, Bahtiyar VAHABZADE, Emil AĞAYEV, olay günü yaralananlardan Esed ESEDZADE, görgü tanığı Şahlar MEMMEDOV, şehit annesi Tamara ALİYEVA, Azerbaycan Eski Cumhurbaşkanı Haydar ALİYEV, görgü tanığı şair Ramiz RÖVŞEN ve Hacı HACIYEV ile yapılan görüşmelere yer verilmektedir. Mikail GORBACHEV’in 1986 Almatı olaylarında amatör Kameraman - ile tespit edilen kayıtlarına yer verilmekte, 20 Ocak Anıtı’ndan söz edilmekte ve eskiden Lenin Meydanı olarak bilinen Azadlık Meydanı hakkında bilgi verilmektedir.

4. Bölüm: Azerbaycan’ın Gence şehri ele alınmaktadır. Gence’ye giderken yol kenarında bulunan temsili Türk Mezarlarının öyküsü, Kepez Dağları üzerinde bulunan Gökgöl, Han Bağı, Cevat Han Türbesi, Genceli Nizami’ye ait resim ve heykeller, Şah Abbas Camii ve Çifte Minare hakkında bilgiler verilmektedir. Programda; Prof. Dr. Alisa ŞÜKÜRLÜ, Sabir RÜSTEMHANLI, Seyyah PAŞAYEV, Prof. Dr. Muharrem KASIMLI ve Azeri vatandaşlarla yapılan örportajlara yer verilmekte ve Kafkas İslam ordusundan söz edilmektedir.

5. Bölüm: Gence’nin tanıtımına devam edilmekte, Gence’nin tarihi, Gence Tarih Müzesi ve Şişe Ev olarak bilinen evin öyküsüyle ilgili bilgi verilmektedir. Türkiye Azerbaycan ilişkileri ve Azeri vatandaşlar ile yapılan söyleşilerin yer aldığı programda; Metanet ALİYEVA, Seyyah PAŞAYEV, Alisa ŞÜKÜRLÜ, Sabir RÜSTEMHANLI, Yarbay Mehmed SÜLEYMANOV, Kafkas İslam Ordusundan Sivaslı Er Turan’ın oğlu Mahmud MEHMEDOV ve Prof. Dr. Musa GASIMLI ile yapılan görüşmelere de yer verilmektedir.

6. ve 7. Bölüm: Türk dünyasının önemli şair ve yazarı Bahtiyar VAHABZADE konuk edilmektedir. Bakü’deki evinde VAHABZADE ile görüşme yapılmakta; hayatının önemli olayları, görüş ve düşünceleri, etkilendiği ve örnek aldığı yazarlar ve eserlerinden, şifreli şiirlerinden söz edilmekte ve şiirlerinden örneklere yer vermektedir. VAHABZADE, Cengiz AYMATOV ve Haydar ALİYEV hakkındaki görüşlerini açıklamakta ve Şeki şehri hakkında bilgi vermektedir.

8. Bölüm: Bu bölümde Hocalı Katliamı ele alınmakta ve katliam yaşayanların anlatımıyla aktarılmaktadır. Programda; Prof. Dr. Kasım HACIYEV, dönemin Hocalı Valisi Milletvekili Elman MEMMEDOV, Dr. Havva MEMMEDOV, Hocalı’da esir düşenlerden Ahıska Türkü Nurmuhammed İSMALIYOV, katliam tanığı Samira HÜSEYİNOVA, Dr. Rövşan NOVRUZOĞLU, Karabaş Savaşları Gazisi Babaşah BABAYEV, katliam tanığı Nazile SELİMOMOVA ve Hocalı Soykırım Müzesi Müdürü Dr. Bekir MEMMEDOV’un konuyla ilgili görüşlerine ve bilgilerine yer verilmektedir.

9. ve 10. Bölüm: Berde şehri ele alınmakta ve Berde Türbesi, Behbudov Okulu, Ali Mustafayev Okulu, Behmen Mirze Türbesi, 2. Dünya Savaşı’na katılan Azerbaycanlılar anısına dikilen anıt ve şehitlikler tanıtılmaktadır. Bu bölümlere Prof. Dr. Kasım HACIYEV, Hızri ALEKBEROV, Minaye NEVVABİ, Alovset MEMMEDOV, Ramazan HÜSEYİNOV, Karabağ Gazisi İslam AZİMZADE, Alovset MEMMEDOV, Dr. Zeynep ALİYEVA, Gülbes MEMMEDOVA, Şükufe BAHŞELİYEV, Efrail ASLANOĞLU ÜZEYİRLİ ve Ali BAHŞELİYEV katılmakta ve konuyla ilgili bilgiler aktarmaktadır.

11. Bölüm: Türkiye Gürcistan ilişkileri ele alınmakta ve Tiflis, Tiflis Şişe Cam Fabrikası, Tatar Meydanı Mahallesi, Narin Kale, Bezikli Hamam, Cuma Camii ile Borçalı Bölgesi ve Nusgavi Bölgesindeki Ahıska Türkleri konu edilmektedir. Programda; Mihail SAAKAŞVİLİ ve Naire GELAŞVİLİ, Mamuko ARAŞİDZE, Hasan BAYRAKTAR, Murat YILDIRIM, Oğuz OĞUZMEN, Zeynel NURİ, Mais YEDİTOĞLU ve Halil NURİ uzmanlık dallarına göre konuyla ilgili görüş ve bilgilerini aktarmaktadır.

12. Bölüm: “Vatan Sevdalıları Ahıskalı Türkler 1” başlığı ile Azerbaycan’da yaşayan Ahıska Türkleri ele alınmaktadır. Stalin zamanında göçe zorlanan Ahıskalı Türklerin göç sırasında yaşadıkları sıkıntılar kendi anlatımlarıyla aktarılmaktadır. Programda; Sahaflı Bölgesi Şirinbey Köyü’nde yaşayan Ahıskalı Türkler ve İbrahim BURHANOV, Mihail SAAKAŞVİLİ, Naira GEVAŞVİLİ, Mamuko ARAŞİDZE, Nino BURCANADZE ve Fazlı EŞREFOV ile yapılan görüşmelere de yer verilmektedir.

13. Bölüm: “Vatan Sevdalıları Ahıskalı Türkler 2” başlığı ile Sahaflı Sabirabad Bölgesi Ahıska Türklerinin anlatımına devam edilmektedir. Programda; Fazlı EŞREFOV, Emirhan ALİYEV, Zeynel MÜRSELOV ve Ahıskalı kadınlar ile yapılan görüşmelere yer verilmektedir. Sahaflı Sabirabad Bölgesi Ahıska Türklerinin bir okulda belli zamanlarda yaptıkları toplantılara yer verilmekte, yine kendileri tarafından inşa edilen bir camii ve bir Ahıska Türkünün evi tanıtılmakta, İmece usülü hazırlanan yemekler, temsili bayram sofrası, halk oyunları gösterilmekte ve yazarlar birliğinin etkinlikleri hakkında bilgi verilmektedir. Ayrıca Ahıskalı kadınların yaptıkları el işlemeleri ve burada yapılan bir düğün töreninden görüntülere de yer verilmektedir.

14. Bölüm: Kuba şehri ve Ermeni terörü konu edilmektedir. Programda; Bakü’nün tarihteki önemi, Ermenilerin büyük Ermenistan projesi, Ermeniler tarafından Bakü’de 1918 yılında yapılan katliamlar anlatılmakta, Kuba’da Dağ Yahudilerine ait bir mahalle, Kuba Alpan Köyü tarihi, türbe ve mezar taşları, Soykırım Anıtı, Çukur Hamamı, Kanlı Dere ve Türk Kafkas İslam Ordusu askerlerine ait şehitlikler hakkında bilgiler verilmektedir. Prof. Dr. Vagıf ARZUMANLI, Prof. Dr. İsrafil MEMMEDOV ve Boris YUSUFOĞLU da konu ile ilgili bilgiler aktarmaktadır.

15. Bölüm: Bu bölümde “Genceli Nizami” konusu ele alınmakta ve Leyla ile Mecnun Destanı’nı kaleme alan, Türk dünyasının önemli şairlerinden Genceli Nizami’nin hayatı ve eserleri hakkında bilgiler verilmektedir. Gence Şehri, Şıhdüzü Bölgesi, Nizami Türbesi ve türbe yanında bulunan heykeller ve anlamları hakkında bilgiler verilmekte, Genceli Nizami’nin Ortaçağ Minyatür Sanatına etkisinden söz edilmektedir. Programda; Prof. Dr. Muharrem KASIMLI, Prof. Dr. Alisa ŞÜKÜRLÜ, Hava HÜSEYİNOVA, Güldane İSMAİLOVA, Prof. Dr. Hüsameddin KARAMANLI, Metanet ALİYEVA, Prof. Dr. Azade RÜSTEM ve Prof. Dr. Teymur KERİMLİ de Genceli Nizami hakkında görüşlerini ve bilgilerini aktarmaktadır.

16. Bölüm: Azerbaycan Yazarlar Birliği Başkanı yazar ANAR (Anar RIZAYEV) konuk edilmektedir. Şuşa’da çocukluğunun geçtiği yerler, ailesi, Anar için Gence’nin önemi, çocukluğu, 2. Dünya Savaşı yıllarında yaşadıkları, eserleri, yaşadığı sıkıntılar, Sovyet döneminde dil için verdiği mücadele, Stalin’in ölümünden sonraki dönem, Azerbaycan kültürünün gelişiminde Sovyet döneminin önemi ve tanıştığı Türk şair ve yazarlar anlatılmakta ve dünyaca ünlü şair Nazım HİKMET ile ilgili anılarına yer verilmektedir.

17. Bölüm: Bu bölümde de Azerbaycan Yazarlar Birliği Başkanı yazar ANAR (Anar RIZAYEV) konuk edilmektedir. ANAR; Mirze Alekber SABİR ve Azerbaycan edebiyatının önemli isimlerinden, Türk edebiyatı ilişkisinden, çok farklı alanlarda üretilen eserlerinden, Sovyet dönemindeki yazıları nedeniyle yaşadığı sıkıntılardan, yazarlıktan, hayatının önemli olaylarından, “Ağa Koç” adlı romanından ve “Dede Korkut Hikayeleri” adlı eserinden söz etmektedir. Programda ayrıca ANAR’ın Türkiye’nin Türk dünyasındaki yeri hakkında, sanatın sanat için ve toplum için yapılması gerektiği ve yazarların ideolojik sapmalara girmeden sadece doğruyu yazmaları konusundaki düşüncelerine yer verilmektedir.

18. Bölüm: Bakü petrollerinin işletilmesi ve dünyaya nakli ile Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattının öyküsü ele alınmaktadır. Azerbaycan’ın 2. Dünya Savaşında oynadığı rol, Bakü’deki Ateşgah ve Mecusilik, Nobel kardeşler ve petrol endüstrisi, asrın anlaşması olarak nitelendirilen 20 Eylül 1994 tarihli petrol boru hattı anlaşması, Nisan 1988’de Ankara’da imzalanan petrol taşıma güzergahı deklarasyonu ile Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattının Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye’deki yapım aşamaları hakkında bilgiler verilmektedir. Programda; Prof. Dr. Musa KASIMLI, Prof. Dr. Cafer KIYASLI, Eduard ŞEVARDNANZE, Süleyman DEMİREL, Haydar ALİYEV, David KIKODZE, Hüseyin SÖZLÜ, Michael TOWNSHEND ve Natik

19. Bölüm: Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurulduğu yer olan Tiflis ele alınmaktadır. 1917 Rusya Bolşevik İhtilali ile Güney Kafkasya’da; Azerbaycan-Ermenistan ve Gürcistan’da oluşan Transkafkasya Federasyonu’nun kuruluşu ve bir ay sonra dağılması, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin kurulması ve tarihteki ilk Türk Cumhuriyeti olan Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mehmet Emin Resulzade’nin hayatı ve diğer kurucular anlatılmaktadır. Resulzade’nin 1884’te Bakü’de dünyaya geldiği, 1905’te siyasete atıldığı, Çarlık yönetimine karşı gizli bir dernek kurduğu, takibata uğrayınca Türkiye’ye kaçtığı, 1913’te Çarlık yönetiminin çıkardığı afla Bakü’ye döndüğü, 1917’de Bağımsız Azerbaycan görüşünü savunan Müsavat Partisi’nin başkanı olduğu ve Türk Devletleri Federasyonu kurulması fikrini savunduğu anlatılmakta ve 28 Mayıs 1917’de Azerbaycan Cumhuriyeti’ni kurması ve ilk Cumhurbaşkanı olması konusu işlenmektedir. Programda; Cumhuriyet’in iki yıl yaşadığı, Kızıl Ordu’nun Azerbaycan’ı işgal etmesiyle Resulzade’nin önce Almanya’ya gittiği, daha sonra Türkiye’ye gelip Ankara’ya yerleştiği de belirtilmekte, Gence’deki Azerbaycan Tarih Müzesi tanıtılmakta ve Mehmet Emin RESULZADE’nin torunu Resul RESULZADE, Prof. Dr. Şirmemmed HÜSEYİNOV ve Prof. Dr. Nesiman YAKUPLU ile yapılan röportalara yer verilmektedir.

20. Bölüm: “Meçhul Zabit 1” başlığı ile Bakü’deki Türk Şehitliği ve 30 Ağustos Zafer Bayramı nedeni ile yapılan tören, Mereze Kasabası Acıdere Mevkii Meçhul Zabit Mezarlığı, Şamahı Emevi Camii ve burada yaşayan Bolşevik Rusyasına bağlı olan Ermenilerin yaptığı katliamlar anlatılmaktadır. Programda; Tuğgeneral Ömer BAYRAKLI, Seyyat PAŞAYEV, Mehman SÜLEYMANOV, Mustafa MEMİŞOĞLU, Aydın ALİCANOV, Prof. Dr. Musa KASIMLI, Melik MELİKMEHMEDOĞLU ve Elfayım AZİZ ile yapılan görüşmeler de yer almaktadır.

21. Bölüm: “Meçhul Zabit 2” başlığı ile Azerbaycan’da bulunan Meçhul Zabit şehitliği konu edilmektedir. Şamahı Tekle köyünden Ahmet AHMEDOĞLU, Meçhul Zabit’i defneden Mehmet MELİKOV’un oğlu Melik MELİKMEHMEDOĞLU, yerel araştırmacı yazar Elfayım AZİZ, Tekle Köyü İmamı Gülbala AĞABABAOĞLU, Gülbala NASREDİNOĞLU, Prof. Dr. Musa KASIMLI, Mehman SÜLEYMANOV ve Mustafa MEMİŞOĞLU Meçhul Zabit hakkındaki görüşlerini ve sahip oldukları bilgileri aktarmaktadır.

22. Bölüm: Dünyaca tanınmış bir cerrah ve Türkolog olan İranlı Prof. Dr. Cevat HEYET konuk edilmektedir. Tebriz doğumlu olan HEYET; hayatını, mesleki çalışmalarını, İran’da ilk kalp naklini gerçekleştirmesini ve Türkoloji ile uğraşmasının nedenlerini anlatmaktadır. Programda HEYET’in Türkçe ve Türk dili, Azerbaycan Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesini etkileyen lehçeler, Şehriyar mahlaslı Muhammed Hüseyin TEBRİZİ ve Haydarbaba şiirleri, İran’da çıkardığı en eski Türkçe dergi olan “Varlık” dergisi, İran’ın nüfus yapısı ve Türkiye Türkçesinin Türk dünyasında iletişim Türkçesi olması gerektiği konularındaki görüşlerine yer verilmektedir.

23. Bölüm: 23 Haziran 2005 tarihinde Azerbaycan Atatürk Merkezi’nde yapılan Ermeni iddiaları ve Azerbaycan Hakikatı adlı uluslararası sempozyum konu edilmektedir. Sempozyuma katılan Prof. Dr. Nizami CAFEROV, Prof. Dr. Mehmet SARAY, Prof. Dr. Sadık TURAL ve Hidayet ORUÇOV gibi bilim adamlarıyla yapılan görüşmelere yer verilmekte ve Azerbaycan Atatürk Merkezi’nin faaliyetlerine ve Türkiye ilişkilerindeki rölüne değinilmektedir.

24. Bölüm: 20. yüzyılda Sovyetler Birliği Devlet Başkanı Stalin yıllarında Türklere yönelik baskılar, göçler, sürgünler, katliamlar ve Türk aydınlarının öldürülmeleri ele alınmaktadır. Programda; Azeri şair ve oyun yazarı Hüseyin CAVİD Efendi’nin hayatı ve eserleri anlatılmakta ve Hüseyin CAVİD hakkında Gülbeniz BABAHANLI, Azer TURHAN ve Dr. Teymur KERİMLİ ile yapılan söyleşilere yer verilmektedir.

25. Bölüm: Azerbaycan’da kutsal bir dağ olduğuna inanılan Babadağ konu edilmektedir. Ülkenin çeşitli yerlerinden gelen insanların dağa çıkmaları, burada efsanevi bir kişi olduğu söylenen ve adı dağa verilmiş olan Hazret Baba’nın ziyaretgahı, dağa çıkan insanların dilekleri, inançları ve gelenekleri konu edilmektedir. 26. Bölüm: Azerbaycan’ın Kuba şehrine bağlı Rük Köyü tanıtılmakta, Rük köyünde yaşayan insanların yaşamları, tarihi ve kültürü anlatılmakta ve köyde yapılan halı dokumacılığı örneklerine yer verilmektedir. Bu bölümde ayrıca; Kuba şehrine bağlı Gedik köyünde yaşayan Ahıskalı Türklerin yaşamları, tarihleri anlatılmakta ve köyde yapılan bir düğün töreninden kesitlere yer verilerek düğün gelenekleri konusu işlenmektedir.

27. Bölüm: “Kalanların Hikayesi” başlığı ile 1918 yılında asker olarak geldikleri Azerbaycan’a yerleşen Anadolulu Türk askerlerinin hikayesi ele alınmaktadır. 1. Dünya savaşı sonrasında Azerbaycan’da yaşanan soykırımı engellemek için Anadolu’dan Azerbaycan’a gelen Türk vatandaşlarından savaş sonrası bu topraklara yerleşenlerin yaşadıkları konu edilmektedir. Türk askeri Abdurrahmanoğlu Mirza’nın halen bu topraklarda yaşayan oğlu Mirza ABDULLAF ile evinde yapılan görüşmeye yer verilmekte ve ABDULLAF 87 yıl sonra babasının yaşadığı vatan hasretini ve sürgünde yaşadığı ızdırap dolu yıllarını anlatmaktadır.

28. Bölüm: “Kalanların Hikayesi” başlığıyla Kafkasya’ya yerleşmiş Türklerden Celeboğlu TURAN konu edilmektedir. 1. Dünya Savaşı sonrası imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması gereğince çekilen Türk ordusundan Azerbaycan’a yerleşmiş olan Türk askerlerinin öyküsü ve vatan hasretleri yakınlarının anlatımıyla aktarılmaktadır. Programda; Türk askeri torunu olan Mahmut TURAN ve Esmira TURAN ile yapılan söyleşide; Azerbaycan’da Nuri Paşa komutasında savaşan Türk ordusundan bahsedilmekte, Stalin döneminde Türklere karşı uygulanan baskı rejimi ve Celeboğlu TURAN’ın yaşadığı vatan hasreti anlatılmaktadır.

29. Bölüm: “Kalanların Hikayesi” başlığı ile bu bölümde de Kafkasya’ya yerleşmiş Türkler konu edilmekte ve Türk askeri Emin ÖKSÜZ anlatılmaktadır. Türk askeri Emin ÖKSÜZ’ün torunları Tevfik oğlu Vahit MUSTAFAYEV, Safiye ALİYEVA ve Tevfik oğlu Nazım MUSTAFAYEV ile yapılan görüşmelere yer verilmekte ve Bakü açıklarında bulunan Nargin Adasındaki sürgün günlerinden söz edilmektedir.

30. Bölüm: Azerbaycan’ın Ağcabedi şehri tanıtılmaktadır. Şehrin tarihi, Sovyetler Birliği döneminde yok edilmiş abideler anlatılmakta, şehir merkezindeki tarihi camii ve Şehir Tarihi Müzesi tanıtılmaktadır. Şehrin tarihinde iz bırakmış önemli bir bestekar olan Üzeyir HACIBEY ve Azerbaycan edebiyat tarihinin önemli yazarlarına yer verilmekte, Ağcabedi şehrine bağlı Bayat ve Avşar Türklerinin yaşadığı köyler ziyaret edilmekte, bu köylerde yaşayanların yaşamları, tarihleri ve gelenekleri yapılan söyleşilerle işlenmektedir. Programda; Elmira ADIGÜZELOVA, Reşad MECİD, Agil ABBAS ve Ebulfeyz TAPDIKOV’un verdiği bilgiler de yer almaktadır.

31. Bölüm: Azerbaycan’ın Şeki (Şaki) şehrini tanıtmaktadır. Şehrin tarihi, yerleşimleri, Şeki Raksı ve İslam süsleme sanatının; doğayı mekana taşıma sanatının en güzel örneklerinden olan Han Sarayı ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. Geleneksel Ahşap sanatı, Şeki Halk Mahnısı, İpekyolu üzerindeki şehrin bir ticaret şehri oluşu, yapılan kervansaraylardan bugüne kalanlar; Yukarı ve Aşağı Kervansaraylar tanıtılmakta ve Şeki ipekleri ve ipekçiliği hakkında bilgiler verilmektedir. Programa; Zemine ALİYEVA, Tofik EŞREFOĞLU, Adalet TAHİRZADE ve Kasım HASANOV katılmakta ve konuyla ilgili bilgiler aktarmaktadır.

32. Bölüm: Bu bölümde Azerbaycan’ın Şeki (Şaki) şehrinin tanıtıma devam edilmektedir. Dağıstan aslanı, Şeyh Şamil’in sağ kolu olan Hacı Murad’ın mezarı görüntülenmekte, hayatı ve Şeki’de yaşamı, idam edilerek şehit olması anlatılmaktadır. Programda Şeki şehrinin müziği, el işleri, geleneksel sanatları, Şeki ocakları, zengin mutfak kültürü ve Şeki Helvası, pazarları, folklörü, gelenekleri işlenmekte ve Türk dünyasının ilk dramaturgu Mirza Fetali AHUNDOV hakkında bilgi verilmektedir. Ayrıca (Şeki) Şaki Azerbaycan Türk Lisesi, Şeki Merkez Camii, Şeki Şehitliği tanıtılmakta ve Selimli Seyal İSKENDERKIZI, Kurban İSMAİLOĞLU, Nergis SALİH, Salih AHMETOĞLU, Zekeriya MABUDOĞLU ve Sevinç BAHATTİNKIZI’nın işlenen konularla ilgili görüşlerine yer verilmektedir.

33. Bölüm: “Tanklarıyla 20 Ocak Olayları” başlığıyla 20 Ocak olayları ele alınmaktadır. 5. asırdan itibaren Türklerin yaşadığı Azerbaycan’da 19. yüzyılda Bakü petrollerinin bulunmasıyla büyük güçlerin dikkatlerini çeken bölgenin 1. Dünya Savaşı yıllarında İngiltere, Almanya ve Rusya arasında, rekabet noktaları arasında kalması, bağımsızlığına kavuşan Azerbaycan’ın 20 ay ayakta kalması ve sonra Osmanlı’nın yenik sayılmasıyla Bolşevik Rusya’nın eline geçmesi, Sovyet politikaları gereğince Azerbaycan ile Türkiye’nin kara bağlantılarını kesmek için Zengezur Bölgesinin Ermenistan’a verilerek Azerbaycan’ın Nahçıvan ve Türkiye ile bağlantılarının kesilmesi, Sovyetlerin yıkılmaya yüz tuttuğu 1980’li yıllarda Azerbaycan’ın bir parçası olan Dağlık Karabağ’ın Ermenistan’la birleştirilmeye çalışılması ve Ermenilerin burada Türklere saldırmaları ve göçe zorlamaları, öldürmeleri, 20 Ocak olaylarında protesto mitingi yapan Azerbaycan halkının üzerine Sovyet birliklerinin tanklarla saldırmaları anlatılmakta ve görgü tanıkları ile yapılan görüşmelere yer verilmektedir.

34. Bölüm: 18 Eylül 1885 tarihinde Azerbaycan’ın Suşa kentinde dünyaya gelen Bestekar Üzeyir HACIBEYLİ konu edilmektedir. HACIBEYLİ’nin eserleri, hayatı ve Azerbaycan müziğine katkıları anlatılmakta ve bestekar HACIBEYLİ hakkında ANAR, Saadet KARABAĞLI, Prof. Dr. Arif MELİKOV, Azer TURAN ve Prof. Zenfira SEFEROVA’nın görüşlerine yer verilmektedir.

35. Bölüm: 26 Şubat 05 Mart 1926 tarihleri arasında yapılmış olan ve Türk dünyasında önemli yeri olan 1. Bakü Türkoloji Kurultayı’nın 80. yıldönümü nedeniyle yapılan bu programda kurultay fikrinin ortaya çıkışı, yapılma zorunlulukları ve kurultay anlatılmaktadır. Bu bölümde ayrıca, bugün Atatürk Merkezi olarak kullanılan Kurultay’ın toplandığı bina ve alınan kararlar hakkında bilgilere ve Prof. Dr. Nizami CAFEROV’un görüşlerine de yer verilmektedir.

36. Bölüm: “Hocalı” başlığı ile Hocalı katliamı ele alınmaktadır. 20. yüzyılın sonlarında Çarlık Rusya tarafından Ermenilerin Azerilerin yaşadığı Dağlık Karabağ Bölgesine yerleştirilmesi, burada Ermenilerin Azeri Türklerine Hocalı Meydanı’nda yaptığı katliamlar, Sovyetler Birliği egemenliğinde yaşayan Azerilerin, yaşadıkları topraklara Ermenilerin yaptıkları saldırılar sonucu Azerbaycan’a göç etmeleri anlatılmaktadır. Programa; Prof. Dr. Kasım HACIYEV, Dr. Bekir MEMMEDOV, Elman MEMMEDOV, Dr. Havva MEMMEDOVA ve Dr. Rövşen NOVRUZOĞLU katılmakta ve konuyla ilgili bilgiler aktarmaktadır.

37. Bölüm: “Kalanların Hikayesi” başlığı ile 1918 yılında asker olarak geldikleri Azerbaycan’a yerleşen Anadolulu Türk askerlerin hikayesini anlatılmaktadır. 1. Dünya savaşı sonrasında Azerbaycan’da yaşanan soykırımı engellemek için Anadolu’dan Azerbaycan’a gelen Türk vatandaşlarının savaş sonrasında bu topraklara yerleşenlerin yaşadıkları konu edilmektedir. Azerbaycan’ın Sovyet Rusya topraklarına katıldıktan sonra Rusya’nın sadece Türk oldukları için buralarda yaşayanlara uyguladığı politika, eziyet, sürgün ve Türklerin yaşadığı ızdırap anlatılmakta, savaş zamanı buralara yerleşen Türklerin torunlarıyla yapılan görüşmelere yer verilmektedir. Programa Hafız MİRZA, Mahmut TURANOĞLU, Selim MUSTAFAOĞLU, Vahit MUSTAFAYEV, Safiye ALİYEVA ve Esmira MEHDİYEV katılmakta ve konuyla ilgili bilgiler aktarmaktadır.

38. Bölüm: “Molla Nesreddin Dergisi” başlığı ile 1869 yılında Nahçivan’da doğan Mirza CELİL tarafından çıkarılan ve 25 yıl gibi bir süre yayın hayatını sürdüren mizah dergisi konu edilmektedir. “Molla Nesreddin Dergisi”nin kültür ve sanat hayatında derin izler bıraktığı, dil olarak Türkçeyi benimsediği, halkın dertlerini sayfalarına aktardığı ve 1914 yılında 1. Dünya Savaşı’nın çıkması ve yaşanan maddi sıkıntı nedeniyle 1917’ye kadar yayın hayatına ara verdiği ve birkaç sayı çıktıktan sonra kapandığı anlatılmaktadır. Programa; Azer TURAN, Prof. Dr. İsa HABİBBEYLİ, Bekir NEBİYEV ve Perihan MAHMUDKIZI katılmakta ve konuyla ilgili görüşlerini aktarmaktadır.

39. Bölüm: Bakü kenti, Bakü’nün tarihi şehir merkezi ve İçerişehir’in zengin tarihi mirası tanıtılmaktadır. Azerbaycan’da bulunan halılar, halıların tarihçesi ve halıda işlenen tarihi motifler ve süslemeler ile taş işleme sanatı Prof. Dr. Kübra ALİYEVA tarafından anlatılmaktadır.

40. Bölüm: Tanınmış Rus tarihçisi Türkolog İgor ALEKSEYEVİÇ PEÇENİ’in konuk edildiği bu bölümde “Çalıkuşu” romanını Rusça’ya çeviren PEÇENEV Türk edebiyatından Rusça’ya çevirdiği eserleri, Türkçe öğrenmesini anlatmakta ve Ermeni meselesi ile Osmanlı İmparatorluğu konularında görüşlerini aktarmaktadır.

41. Bölüm: Azerbaycan’ın kültür ve sanat merkezlerinden biri olan Azerbaycan Devlet İnci Sanat Müzesi ve burada yer alan resim sanatının özel örnekleri ele alınmaktadır. Müzedeki koleksiyonlarda resim, heykel, porselen ve etnografik malzemelerden oluşan 16000’den fazla eserin bulunduğu bilgisi verilmektedir. Azerbaycan’ın en önemli müzelerinden biri olan müzenin üç büyük bölümü; Avrupa İnce Sanatı, Rusya İnce Sanatı ve Azerbaycan İnce Sanatı bölümlerindeki resimler Müze Şube Müdürü Günay RAHİMOVA tarafından anlatılmaktadır.

42. Bölüm: Azerbaycan’ın başkenti Bakü’ye 30 km. uzaklıkta bulunan Kale Köyü tanıtılmaktadır. Kale Köyü’nün koruma altına alınan tarihi mimari yapıları tanıtılmakta, köyün eskiden sahip olduğu ticari önemi anlatılmakta, köyde yapılan el sanatlarına ve halı dokuma sanatına yer verilmektedir. Ayrıca Kaya üstü resimleri, 5000 yıllık tarihi miras olan Ortaçağ Camii, hamam ve evleri tanıtılmakta ve Kale Köyü’nün turizme yönelik projeleri ele alınmaktadır. Programa; Dr. Fikret ABDULLAYEV ve Emir RAHİMOV BALOĞLU katılmakta ve konuyla ilgili görüşlerini aktarmaktadır.



Kaynak
Geçmişten Geleceğe Belgeler... Bilgiler... 1968/2008
TRT Arşiv Dairesi Başkanlığı, N. Beyhan Karadağ