Hem yazılı hem sözlü kaynaklar aracılığı ile radyoculuğun 50 yıllık geçmişi, 5
KW’lık radyo günleri, ülkemiz ve toplumumuzla birlikte değişen öyküsü sekiz
bölümden oluşan bu belgeselle aktarılmaktadır. Programda Devlet Tiyatroları
sanatçısı Münir CANAR ile ODTÜ Klasik Türk Müziği Topluluğunun canlandırmalarına
da yer verilmektedir.
1. Bölüm- 1920’li yıllardaki radyo anlatılmaktadır. Haberleşme alanında atılan
en büyük adımlardan biri olan Alexander Graham BELL’in telefon konuşması ve bir
dizi teknik buluş sonucu ortaya çıkan radyo ve radyonun Türkiye’ye gelişi; 1925
yılında Telsiz Tesisi Yasası’yla birlikte İstanbul ve Ankara vericilerinin
tesisi, Türk Telsiz Telefon Anonim Şirketi’nin (TTTAŞ) kurulması, radyo işletme
yetkisinin TTTAŞ’ye verilmesiyle başlayan ve radyo tarihinde “Şirket Dönemi”
olarak bilinen 10 yıllık süreç, dönem yetkililerinden Suat OSMANOĞLU, Vasfi Rıza
ZOBU ve Ruşen Ferit KAM’ın anlatımıyla aktarılmaktadır.
2. Bölüm- Başlangıç tarihi 6 Mayıs 1927 olarak kabul edilen düzenli radyo
yayınları, radyo müteşebbislerinden Eşref ŞEFİK ile yapılan röportaj, o
yıllardaki yerli malı kullanımı ve eğitim seferberliği ile yayın yapma biçimi;
Ruşen Ferit KAM, Vedat Nedim TÖR ve Vasfi Rıza ZOBU aracılığıyla
anlatılmaktadır.
3. Bölüm- Atatürk’Ün ülke ekonomisiyle ilgili konuşmasıyla başlayan bu bölümde;
TTTAŞ ile yapılan 10 yıllık sözleşmenin bitimine doğru devletin radyoyla
ilgilenmeye başlaması, TTTAŞ’nin kötü giden ekonomisi, olanaksızlıklar nedeniyle
sık sık yer değiştiren radyo istasyonları, Türk müziği ile dünya müzikleri
arasında gerçekleşen doğu-batı çatışması, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’nin radyo
yönetimini TTTAŞ’den almasıyla başlayan ve TRT’nin oluşumuna dek sürecek olan
devlet radyoculuğu dönemi; Ferit Tan, Suat OSMANOĞLU, Ercüment Behzat LAV ve
Safiye AYLA ile yapılan söyleşilerle
anlatılmaktadır.
4. Bölüm- 1938 yılında Ankara Radyosu’nun şimdiki binasına taşınmasıyla
yayıncılık açısından ve teknik bakımdan yaşanan gelişmeler, Ankara Radyosu
spikerlerinden Emel GAZİMİHAL’ın anıları, ilk yayınlarda yaşanan zorluklar,
Atatürk’Ün vefatı, İsmet İNÖNÜ’nün Cumhurbaşkanı seçilmesi, 1938 yılında
vericilerin çoğalması ile kısa dalga yayınlarının başlaması, Klasik Türk Müziği
Korosu’nun kurulması; Muzaffer İLKAR, Muhip ARCIMAN, Saime ARCIMAN, Cevat Memduh
ALTAR, Cemal Reşit REY ve Suat OSMANOĞLU ile yapılan söyleşilerle
anlatılmaktadır.
5. Bölüm- 1938 sonrası radyoculuğu anlatılmaktadır. Ayrıca; 2. Dünya Savaşı,
savaş yıllarında önem kazanan radyo, radyo müze ve kütüphanesinin dönemin Genel
Müdürü Macit Akman tarafından açılması, o dönemde yaşanan Erzincan Depremi,
savaş nedeniyle tüm basın-yayın ve propaganda araçlarının tek elde toplanması
gerekliliği ve radyonun Matbaat Umum Müdürlüğü’ne bağlanması, Vedat Nedim TÖR
dönemiyle birlikte değişen yayıncılık prensipleri, o yıllardaki Türk Müziği
Korosu’nun çalışmaları, halk türkülerinin radyolarda okutulması gibi konular
Faruk YENER, Neriman Tüfekçi, Perihan ALTINDAĞ SÖZERİ, Vedat Nedim TÖR, Senia
Eke, Suat OSMANOĞLU, Suat Taşer, Emel GAZİMİHAL ve Başvekil Refik Saydam’ın
görüşleriyle aktarılmaktadır.
6. Bölüm- Radyo Çocuk Kulübü programı, Nedim OTYAM’ın program içinde çalışmaya
başlaması ve Çocuk Korosu’nun kurulması, Radyo Dairesi ile Çakırlar Vericisi’nin
kurulma çalışmaları, radyodaki spikerlik sınavları; Elife GÜRAN, Tarık Gürcan,
Berter TALİ, Muzaffer Eke, Senia Eke, Cevat Memduh ALTAR, Nedim OTYAM ve Neriman
HIZIRLIOĞLU’nun anlatımıyla aktarılmaktadır.
7. Bölüm- 1948 Londra Olimpiyatları’nın radyodaki yayını, çok partili hayat,
Demokrat Parti’nin kuruluşu, 21 Temmuz 1946’daki muhalefet partilerinin de
katıldığı ilk tek dereceli genel seçimler, siyasal hayatın genişlemesiyle
radyonun ön plana çıkışı, Basın-Yayın ve Turizm Genel Müdürlüğü’nün kuruluşu,
radyonun çok partili hayata uyarlanması, 1949 yılında İstanbul Radyosu binasının
hizmete girmesi ve İzmir Radyosu’nun açılması; İsmail Torun, Selahattin Küçük,
Faruk YENER ve Tarık Gürcan’ın anlatımıyla aktarılmaktadır.
8. Bölüm- Transistörlü Radyo’nun hayata girmesi, ABD ile ilişkilerin
güçlenmesiyle, Marshall Yardım Planı, Kore Savaşı, yeni kısa dalga vericisinin
hizmete girmesi, Çakırlar Vericisi, NATO ile başlayan ilişkiler ve bunun radyo
yayınlarına yansıması, 10 Kasım 1953 tarihinde Atatürk’Ün naaşının Anıtkabir’e
taşınması; radyoda değişen müzik yayınları, 1960 İhtilali; Adnan ÖZTRAK, Mahmut
Tali ÖNGÖREN, Faruk YENER, Salih Akgül, Faruk Güvenç ve Suat Taşer’in
anlatımlarıyla aktarılmaktadır.
Kaynak
Geçmişten Geleceğe Belgeler... Bilgiler... 1968/2008
TRT Arşiv Dairesi Başkanlığı, N. Beyhan Karadağ