15. Yüzyıldan Günümüze Afişler

Nesnelerin tarihi bize değişimden geçtikleri dönemlere ait küçük ipuçları verirler. Bu anlamda XV. yy’dan bu yana afişlerin izini takip ettiğimizde etkileşimde olduğu her şeyin (Kent Kültürü, Diğer Kitle İletişim Araçları) izini de takip etmiş oluyoruz. Tabii öncelikle formatlarındaki ve işlevlerindeki değişimden türeyen “yeni” nesneleri gözlemlemiş oluyoruz. Yani afişlerden; billboardlara, megaboardlara uzanıyoruz.

Billboard kelimesi afişlerin belli bir değişimden geçmesi sonucu büyük afiş panolara verilen isimdir aslında. Yani afişler şekil değiştirdikten sonra, büyük afiş pano anlamına gelen billboard adını almıştır. Bu noktada yapacağımız bir afiş tanımının içine billboardun tanımı da girecektir. Öyleyse afişler geniş yığınlara öz anlatımla belirli mesajlar göndermek istendiğinde kullanılan araçlardan biridir. Ayrıca birçok kaynakta afiş “herkesin görebileceği yere asılan” ilan olarak tanımlanır. Herkesin görebileceği yere asılma özelliği belki de afişlerde değişmeyen tek özellik olmuştur. XV.yy’da Fransa’da ilk afişler ortaya çıktığından beri afişler hep fark edilebilecekleri noktalara yerleştirilmişlerdir. Günümüzde ise bu noktalar reklam şirketlerinin hazırladığı billboard haritalarıyla belirlenmiştir. Öyle ki “tam billboardluk yer” diye tanımlanabilecek noktalar bile saptanmıştır.

XV.yy’dan bu yana afişlerin herkesin görebileceği yerde olma özellikleri değişmemiştir. Peki hangi özellikleri değişmiştir? Afişlerin kullanılış amaçları ve formatları birçok nedene bağlı olarak değişime uğradı.

Afişler XV.yy’da siyasal ve dinsel propaganda amaçlı kullanıldı. XVII. ve XVIII. yy’dan itibaren ise tiyatro, sinema ve askere çağırma duyurularında kullanılmaya başlandı.

O yıllarda afişler ressamların tablosu gibiydi. Afişleri yapanlar afiş sanatçısı olarak tanımlanıyordu. Çünkü afişlerde grafikler ve temsili resimler kullanılıyordu. Günümüzde ise bunların yerini fotoğraf almıştır. Bu nedenle afiş sanatçısı tanımlaması bir anlamda ortadan kalkmıştır. Sadece bazen afişlerde karikatüristlerin çizimlerine rastlamaktayız.

1910 - 1920 arası afiş sanatçısının yalın bir anlatıma yönelmesi afişlerin reklam amaçlı kullanılmasına zemin hazırlamıştır. Türkiye’deki afişlerde de haberdar etme amaçlı kullanımdan, reklam amaçlı kullanıma doğru bir değişim yaşanmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında devrimleri yaymak için kullanılan afişler daha sonraki yıllarda reklam amaçlı kullanılmaya başlanmıştır. Afişler Türkiye’de de grafik ve temsili resimlerle ortaya çıkmış daha sonra bunlar yerlerini fotoğraflara bırakmışlardır. Önemli bir değişim de afişlerin boyutlarında yaşanmıştır. Öyle ki “büyük afiş pano” diye tanımlayabileceğimiz bir şekil almışlardır. Bunun adı da billboard olmuştur.

Zaman içinde billboardların şekilleri, içerikleri kullanım amaçları değişmiştir. Peki bu değişimi neler etkilemiştir? Billboardlardaki değişimlerin nedenlerinden biri bulundukları kentin kültürü diğeri ise diğer kitle iletişim araçlarının etkisidir.

Bulundukları kentin hatta semtin ruhu billboardları etkiler. Kent insanının yaşam tarzı billboardların kullanılış amaçlarını, konumunu ve sayılarını etkiler. Bu duruma en iyi örnek Cumhuriyetin ilk yıllarında kentleşme sürecini yaşayan Ankara’daki billboardların değişimi ve İstanbul’a göre farklarıdır. Kentlerin farklılıklarla bölünmüş bir bütün haline geldiği günümüzde ise billboardlar bu farklılıklara uyum sağlayarak varlıklarını sürdürmektedirler. Yani sadece kentlerin değil semtlerin de ekonomik ve siyasi yapısına göre billboardlar, farklı ürünlerin tanıtımında, farklı bir dille ve farklı objelerle kullanılmışlardır.

Etkisi billboardlardan fazla kitle iletişim araçlarının ortaya çıkmasıyla da billboardlar değişime uğramışlardır. Billboardların verdiği referanslar artık farklı kanallarla da ulaşmaktadır insanlara. Kaybedenin çekileceği bir durum gibi gözükse de billboardlar yaşadıkları değişimlerle diğer kitle iletişim araçlarının tamamlayıcı unsuru olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir.



KAYNAKÇA
* Elli Yıllık Yaşantımız Ansiklopedisi; Milliyet Yayınları, İstanbul,1975
* Kazancı, Metin; “Kamuda Ve Özel Sektörde Halkla İlişkiler”, Turhan Kitapevi, Ankara, 1997
* Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi; İletişim Yayınları
* www.iletişimreklam.com
* Tolungüç, Ahmet; Turizmde Tanıtım Ve Reklam, Media Cat Yayınları, İstanbul, 1999
* Milliyet gazetesi arşivi; “Benim Yüzyılım”, 1999


Yeta Bütüç / 25 Aralık 2001
yetabutuc@hotmail.com

Genel Bilgiler
Yeta BÜTÜÇ
Doğum Tarihi : 21 Ocak 1981
Üniversite: Ankara Üniversitesi
Bölüm: Gazetecilik