Kristal mikrofonlar, piezoelektrik olayından yararlanılan mikrofonlardır.
Bir kristale, basınç uygulandığında iki tarafına tutturulan elektrotlar arasında
bir gerilim oluşmaktadır.
Bu olaydan osilatörlerde de yararlanılır.
Bu amaçla en çok kullanılan kristaller, Quartz ve Roşel (Rochell) tuzlarıdır.
Kristal mikrofonlar başlıca şu özelliklere sahiptir:
Sağlam yapılıdırlar.
Hassasiyetleri oldukça iyidir.
Frekans karakteristiği çok geniş sayılmaz. 50-10000 Hz arasındadır.
Ürettikleri gerilim yeterli büyüklükte olmadığı için mikrofon içi yükselteç ile
kullanılır.
En çok kullanım alanları: Daha çok kayıt sistemlerinde, amatör haberleşmede,
telsiz mikrofonlarda kullanılır. Radyo yayıncılığına pek uygun değildir.
Yapısı ve çalışma prensibi: Şekil a'da görüldüğü gibi, iki yüzeyine ince
metal iletken yapıştırılan kristal orta yerinden bir lastik ayak üzerine
oturtulur. İki ucuna bağlı Y şeklindeki bir çubukla, ince alüminyumdan yapılmış
olan konik bir diyaframın merkezine irtibatlandırılır.
Ses basıncı ile diyaframda oluşan titreşimi, bağlantı çubuğu ile kristale
iletilir. Titreşen kristalin iki yüzü arasında oluşan "AF-AC" gerilimi, Şekil
b'de görüldüğü gibi bağlantı iletkenleri ile mikrofon yükselticisine
iletilir.
Kristal mikrofonların da, kapasitif mikrofonlar gibi çıkış direnci çok büyüktür.
(Birkaç MΩ). Ancak, kristal mikrofonlarda, kapasitif mikrofonda olduğu gibi,
yükseltecin, mikrofon gövdesi içerisinde bulunmasının önemli bir avantajı
yoktur. Ana yükselteç içerisinde de bulunabilir. Bu durumda dış etkilerden
kaçınmak amacıyla, mikrofonla yükselteç arasındaki uzaklığın 10 metre 'den fazla
olmaması gerekir. Ayrıca da, ekranlı (Shielded - Şildid) kablo kullanılmalıdır.
Bunların yanı sırada, kristal aşırı sarsıntıdan dolayı tahrip olabileceğinden,
bir ere çarpmamaya ve düşürmemeye dikkat etmek gerekir.
Kullanma sırasında, kristali gereği gibi etkileyebilmek için, mikrofon mümkün
olduğunca ağza yakın tutulmalıdır.
Kristal rutubetten ve sıcaktan da (örneğin, direkt güneş) etkilenir. Buna göre
önlem alınmalıdır.
Kristal yerine yeni geliştirilen seramik elemanların kullanılması, yukarıda
belirtilen sorunları büyük ölçüde gidermiştir.
