Kürt Sineması gelişiyor aslında, ben umutluyum. Tarafsız düşünen, filmin
kendisini eleştiri merkezinde gören bir kaç sinema eleştirmeni de çıksa, Kürt
Sineması’na destekleri en az ismi geçen yönetmenler kadar olur diye düşünüyorum.
İsviçre’de yasayan Kürt yönetmen Yusuf Yeşilöz’ün “Dünyalar Arasında” adlı
belgeseli Avusturya’da geçtiğimiz mayıs ayında yapılan bir festivalde “en iyi
belgesel” ödülü almıştı. Yesilöz’ün filmi sinema ve televizyonculukta belgesel
sinemanın ne kadar önemli ve etkileyici olduğunu ve Kürtler olarak belgesel
sinemaya ihtiyacımızı da bizlere hatırlatan bir eser. Yesilöz’le çalışmaları ve
Kürt sineması üzerine bir röportaj gerçekleştirdik.
1- Öncelikle seni tanıyalım.
1964 yılında Orta Anadolu’nun Xalikanli (Gölyazı) isimli bir Kürt kasabasında
doğdum. Çocukluğum ve gençliğim bu kasabanın bir mezrasında geçti. Ailem
koyunculuk ve sonraları nakliyatçılık ile meşguldü. 1987 den beri İsviçre de
yaşıyorum. Yüksek eğitimim olmadı, İsviçre’de özel bir okulda „Goethe Almanca
Diploması“ eğitimi gördüm.
2- Sinema ya da film üzerine eğitim aldın mi?
Aslında uzun yıllar edebiyat ile uğraştım. Kürt Edebiyatı’ndan yaklaşık 15
kitabi Almancaya kazandırdım. Çoğu kendi tercümelerim. Almanca yazılmış ve
çeşitli dillere tercüme edilmiş 5 romanım var. Zürih’te bir yıl “Kamera Dili”
üzerine eğitim aldım. Yaptığım filmlerde bu eğitimin faydasını gördüm diyemem
aslında. İngilizcede kullanılan “learning by doing” (yaparak öğrenmek) deyimi
benim durumuma uygun düşüyor. Film ve edebiyat şimdilik paralel gidiyor. İlerde
hangisi daha ağır basar bilemiyorum, fakat film çok yorucu.
3- Şimdiye kadar kaç film ya da belgesel çektin?
Şimdiye kadar İsviçre Devlet Televizyonu SF ve Alman, Avusturya ve İsviçre ortak
kültür kanalı 3sat için yaptığım 3 belgesel var: Hungern gegen Wände (Duvara
Karşı Açlık), Zwischen den Welten (Dünyalar Arasında) ve Das Alevitische Lied
(Alevi Türküsü – Alevilerin cem ayinini konu ediyor). Filmlerim yukarıda ismi
geçen kanallar ve Alman ZDF kanalının belgesel programında gösteriliyor. Ayrıca
uluslararası bir çok festivalde yer alıyor. Şimdiye kadar edebiyat ve film için
aldığım 5 ödül var.
4- Dünyalar Arasında belgeseli fikri nasıl oluştu? Güli'nin belgesel bittikten
sonraki tepkisi ne oldu?
Bu belgeseli yapma fikri, 2000 li yılların başında doğdu. Göç kavramı, dünyanın
her tarafında çok tartışılan konular arasında. Her siyasi, sosyal ve kültürel
kesimden insanlar bu tartışmaya dahil oluyor. Ben de uyanan izlenim: göçü
yaşamış insanların kendisi çok az söz sahibi oluyor bu tartışmada. O nedenle
deyim yerindeyse, kendi penceremden bir göç hikayesi anlatmaya çalıştım.
Güli'nin samimi ve içten anlatımları ve hayat hikayesinin "renkli"
olması insanların ilgisini çekti, kendisine çok iyi tepkiler geldi batili insanlardan.
Filmin başlangıcında tereddütleri olan Güli, sonuçta filmde yer aldığı için çok
mutlu olduğunu söyledi.
5- Belgeselde yer alan eski görüntüleri elde etmek zor oldu mu?
İsviçre Televizyonu’na çalıştığım için, onlardan görüntüleri almamız zor olmadı.
Aile videoları da, Güli tarafından bana taksit halinde verildi. Onun güvenini
kazandıktan sonra, böylesi "intim" sayılan görüntülerin verilmesi
kolaylaştı.
6- Ne tür konulara eğiliyorsun belgesellerinde?
Özellikle, „Göç ve Kimlik Değişimi“ ve yaşanılanın (örneğin: hapis ve işkence)
insanların daha sonraki yaşamları üzerinde etkisi vb. konular.
7- Yeni bir projen var mi?
İsviçre’ye göç etmiş yabancı müzisyenler ve müzikleri, „gurbetin“ sanatları
üzerine etkileri konusunda bir belgesel çalışmam var. Bir yıla kadar bitirmeyi
umut ediyorum.
8- Belgesel film yapımının zorlukları neler? Kürt çevrelerinden destek
bulabiliyor musun?
Film yapmanın çok zorluğu var, ekonomik sorundan tutun, ilişkileri sağlamaya
kadar bir çok sorun var. Ayrıca çalıştığım televizyon kanalları batili
olduğundan, bazen onlara konuyu anlatmada güçlükler yaşıyoruz. Filmlerimin dili
Almanca ve İngilizce olduğundan ve ayrıca direk Kürtler ile çalışmadığımdan bir
destek beklentisi olmuyor. Kürt ya da Türk dostlar, filmlerimden bati basını
vasıtası ile haberdar oluyorlar. İlgileri iyi.
9- Diğer Kürt yönetmenlerle ilişkilerin nasıl?
Bazıları ile ilişkim var, görüş alışverişinde bulunuyoruz, dertleşiyoruz.
10- Kürt filmleri veya sineması hakkında ne düşünüyorsun? Kürt sineması var mi?
Kürt filmini nasıl tanımlarsın?
Bence Kürt Sineması son yıllarda iyi ürünler yarattı. (muhakkak Kürt
televizyonlarının da burada bir payı var) Bahman Ghobadi, Hineer Salem, Yüksel
Yavuz, Ayşe Polat ve diğerlerinin dünya sinemasının nabzının attığı, ünlü
uluslararası film festivallerine katılma basarisi göstermeleri veya oralarda
ödül almaları Kürtlerin hepsi için büyük bir kazanım. Bu yönetmenlerin hepsi
genç, dinamik ve güçlü karakterlere sahipler. Kayda değer bir başka gelişme ise
bu yönetmenlerin filmlerinin bati ülkelerinde Kürtlerin dışında şirket ve
kültür çevreleri tarafından desteklenip, dağıtılması. Bati ülkelerinde sinema,
kendi seyircisi olan büyük bir sektör. Kürtler de bu hala yerleşmemiş. Kürt
Sineması gelişiyor aslında, ben umutluyum. Tarafsız düşünen, filmin kendisini
eleştiri merkezinde gören bir kaç sinema eleştirmeni de çıksa, Kürt Sineması’na
destekleri en az ismi geçen yönetmenler kadar olur diye
düşünüyorum.
11- En beğendiğin filmler ve yönetmenler?
Burada çok yönlü film seyretme imkanımız var. Ödül alan tüm filmlere her
sinemasever gibi ben de bakıyorum. İsmini sayacağım çok sinema yazarı olur.
Fakat bazı film kareleri yıllar boyu hafızada canlı kalır. İşte bu güçlü
karelerin, diyalog ve resmin ayni oranda etkileyici olduğu bir kaç film
sayarsam, bunların yönetmenleri sizin de tanıdığınız Yılmaz Güney ve „Guelwaar“
ya da „Moolaade“ adlı filmlerin yönetmeni Senegal asilli Ousmane Sembene olur.
Her ikisinde de gördüğüm bir benzerlik: film kahramanlarının direnişçi ve
gururlu olmaları.
12- Kürt sinemasının gelişmesi için ne yapılmalı?
Manevi ve maddi destek; yapıcı eleştiri; filmlere sinema gözü ile bakılmalı.
Kürt sinemasına kendi seyircisini yaratmada destek olunmalı.
Kaynak
www.kurdishcinema.org özel!
YUSUF YESILÖZ İLE RÖPORTAJ
DEVRİM KILIÇ