Zeugma, dün...bugün



TRT, belgesel yönetmeni Kerime Senyücel'in yönetiminde bir ekiple, Zeugma'yı konu alan belgesel çekildi. Aslında Birecik Barajının bölgeyi suyla kaplaması, aynı ekip tarafından 1996dan beri "Halfeti Suya Dönüşen Topraklar" Belgeseli ve ilgili arşiv çalışmasıyla izlenmekteydi. Bu arada 2000 yılında Zeugma çevresinde oluşan büyük medya patlaması olmadan, belgesel ekibi Zeugma ve çevresindeki kazıları 1996dan itibaren belgelemişti.

Aslında Kültür Bakanlığı 1992'den beri bölgede çalışmaları sürdürüyordu. Geçtiğimiz yıllarda Gaziantep Müzesi Eski Müdürü Yardımcı Doçent Dr. Rıfat Ergeç başkanlığında Türk arkeologlarla birlikte Fransız Nantes Üniversitesi'nden Prof .Catherine Abadie Reynal, İstanbul Fransız Arkeoloji Enstitüsü, Avusturya Bern Üniversitesi'nden Prof. Martin Hartmann kazılar yaptı.

Büyük İskender'in komutanlarından Selevkos Nikator I tarafından M:Ö 3.yyda kurulan antik Zeugma'nın dünya ve Türkiye medyasında bir bomba gibi patlaması, Amerika'da New York Times'de çıkan, Stephen Kinzer'e ait "Bir Roma Anıtı için Sulu Mezar" başlıklı yazıyla oldu. Bu yazı, Birecik Barajı'nın sularının yükselmeye başladığı 2000 yılı Mayıs ayında yazıldı. Bir anda Zeugma medyanın ilgi odağı oldu. Ve barajın en üst seviyeye yükseldiği 2000 Ekim'ine kadar kurtarma kazıları hız kazandı.

Stephen Kinzerin " New York Times"te çıkan yazısı, Türk ve yabancı finans kaynaklarını da harekete geçirdi. Kurtarma kazıları için Amerikadaki Packard Humanities Vakfı 5 milyon dolar bağışta bulundu.

Geçtiğimiz yıl ,Packard Humanities Vakfı ve Kültür Bakanlığı yetkilileri arasında yapılan görüşmelerle, vakfın önümüzdeki 20 yıl içinde her yıl 5 milyon dolar olmak üzere 100 milyon dolar destekte bulunarak Zeugma'da bir açık hava müzesi ve arkeolojik etüd ve konservasyon merkezi, çağdaş depolama olanakları oluşturulmasına katkıda bulunması kesinleşti. Packard Humanities Vakfı'nın başında bulunan David Packard, dünyaca ünlü Hewlett Packard firmasının sahibi David Packard dünyada ileri düzeyde bilimsel projelerle ilgilenip destek sağlıyan bir aydın kişi. Arkeoloji alanında Kırım, Arnavutluk ve İtalya'da arkeolojik çalışmaları destekliyor.

Merkezi Roma'da olan CCA (Arkeolojik Koruma Merkezi) uzmanları, Türk uzmanlarla beraber, dünyaca ünlü mozaik konservatörü Prof. Roberto Nardi başkanlığında ,bugüne kadar Zeugmadan bulunan 750 metre kare mozaiği ve freskleri onarıyorlar. Mozaik onarımlarının tamamlanmasıyla Zeugma ,Tunus'tan sonra dünyanın ikinci büyük mozaik müzesi haline gelecek.

Çalışmalar 2002 sezonunda da tüm yoğunluğuyla devam ediyor.

TRT tarafından hazırlanan " Anadolu'da Bir Roma kenti: Zeugma" Belgeseli en parlak dönemini yaşarken, MS 2.yy'da İran'dan gelen Sasani saldırısıyla yakılıp yıkılan Roma Metropolünü tanımaya çalışırken, Mezopotamya'nın bu bölümünde bu günkü yaşam,insani boyutlarıyla da ekrana gelecek. Ayrıca dünya basınında arka planda kalan yerel arkeologların çalışmaları ve Zeugma'nın ortaya çıkarılmasındaki önemlerine de yer verilecektir.

Finlandiya Televizyonu (YLE) belgeselin İsveççe ve Fince on kez yayın hakkını alarak belgeselin ortak yapımcısı olmuştur. YLE ve YLE'nin dışarıdaki Finlandiyalılara yayın yapan TV Finland televizyonunda kablolu yayından ve uydu aracılığı ile de yayınlanacaktır.

Belgeselin sponsorlarından biri de Tofaş...

Çekimleri Ekim 2001'de tamamlanan belgeselin kameramanı Sarper Hokna. Sesçi Attila Arslan ve Muharrem Çöp. Set fotoğrafları ise Hüseyin Öğretmen ve Murat Zilelioğlu'na ait. Şubat 2002'de tamamlanacak montajı ise Yusuf Şen gerçekleştirmekte.

Belgeselin özgün müziği Derya Köroğlu tarafından besteleniyor.

Mart ayı içerisinde 30'ar dakikalık üç bölüm olarak yayını planlanan "Zeugma" Belgeselinde, 1992'de Arkeolog Rıfat Ergeç tarafından bulunan Villa harabelerinden çizilen planlardan yola çıkarak, bilgisayar tekniğiyle villa ve agorada bir alışveriş sahnesi canlandırılıyor.



Kerime SENYÜCEL