Ezan, Çan, Hazan : Antakya



Bugünkü mütevazı yaşantısı içinde, 23 asırlık uzun ve soylu bir geçmişe sahip, çok tanrılı, Musevi Hıristiyan ve Müslüman toplumların kültürleriyle yoğrulmuş, zengin bir miras ile yaşayan,bir zamanlar doğunun kraliçesi olmuş, görmüş geçirmiş bir kent... Antakya...

Helenistik Dönemin, Doğu Roma İmparatorluğu'nun, Hıristiyanlığın, Mezopotamya'nın önemli bir merkezi, günümüzde İslamiyet, Hıristiyanlığın ve Yahudiliğin kesişme noktası, Doğu'nun Kraliçesi Antakya...

Büyük İskender'in generallerinden Suriye Kralı Selevkos I Nikator'un M.Ö. 300'de kurduğu ve "Antioch" ismini verdiği, Doğu Roma İmparatorluğu'nun üçüncü büyük kenti, Hıristiyanlığın hac merkezlerinden biri, dünyaca önemli mozaik müzesinin bulunduğu, günümüzde de toplumsal ve dinsel hoşgörünün merkezi, Akdeniz kültürünün en özgün kentlerinden biri.

Antakya'da Kurtuluş Caddesi, bugün bir köşesinde Hıristiyanlığın ilk yıllarından kalan bir kilise olan Habib-i Neccar Camii, Katolik Kilisesi olarak onarılan eski Antakya evi ve Yahudi Sinagogunu barındırır. Hazzan, sinagoglarda ilahi söyleyen güzel sesli kişilere verilen isimdir.

Günün bazı saatlerinde bu sesler birbirine karışarak yankılanır.

Bugünkü Kurtuluş Caddesinin 7 m. Altında olan Roma İmparatorluk Caddesi, diğer adıyla Kolonadlı Cadde, Princeton Üniversitesi'nin 1931-32'deki sondaj kazılarında tespit edildi. 

Bugün İsrail ve Filistin arasında bir türlü çözülemeyen sorunlar yaşanıyorken Antakya'da Müslüman ve Musevi cemaatleri hoşgörü içinde yüzyıllardır bir arada yaşıyorlar.

Tarihi Kentler Birliği, 2002 yılında Anadolu'daki ilk buluşmasını kültürel miras açısından önemli bir kent olan Antakya'da gerçekleştirerek, kentin bu konudaki önemini vurgulamış oldu.

Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından hazırlanan "ANTAKYA Ezan, Çan, Hazzan" adlı belgesel dizi, Antakya kentinin tarihini ve toplumsal yapısını vurguluyor.İnsan öğesini de içine katarak bugünün Antakya'sının öyküsünü anlatıyor.

Altı bölüm olarak hazırlanmakta olan belgeselin ilk bölümünün başlığı "Doğunun Kraliçesi"..Doğu Romanının 500 bine yakın nüfuslu İmparatorluk Kenti o dönemin Latin metinlerinde "Orientis Opicum Pulcrum" " Doğu'nun9 Kraliçesi" olarak geçiyor."Ben Hur" ve "Gladyatör" filmlerindeki hipodrom sahnelerinin geçtiği, Olimpiyatların yapıldığı, bugün dünyanın en seçkin Roma döşeme mozaiklerinin bulunduğu "Antioch" canlandırılacak. 

İkinci bölümün alt başlığı: "Yeni Dinler..Yeni İnanışlar.." Hıristiyanlığın ortaya çıkmasından kentin İslam kültüre geçişine kadar geçirdiği süreç yer almaktadır. Hıristiyanlığın ilk gizli toplantılarının yapıldığı kentte yeni inanca ilk kez "Hıristiyan" adı verilmiştir. Bu kentte, Hıristiyanlık resmi dil olana kadar Roma ile Hıristiyanlığın mücadelesi yaşanmıştır.İsa'nın havarilerinden St. Pierre,St. Paul ve Barnabas ,Yeni dini ilk kez buradaki St. Pierre Mağara Kilisesinde Haçlı Seferleri'nin Kudüs'ten bir önceki hedefi Antakya'yı ele geçirmek olmuştur.Yavuz Sultan Selimin Osmanlı ülkesine katmasından sonra Antakya,mütevazı bir Anadolu kenti havasına bürünmüştür.

Daha sonra 1918-1937 arasındaki Fransız yönetimi; Türkiye'de tek devlet kent olan Antakya Devleti ve Atatürk'ün diplomasi dehasıyla anayurda katılış öyküsü, üçüncü bölümü oluşturacak.Bu bölümün başlığı da "Hatay Meselesi"...

Dördüncü bölümün alt başlığı "İnançların Kardeşliği"..Bugün ezan, çan ve hazzan seslerinin birbirine karıştığı hoşgörülü Antakya kentindeki inançların kardeşliği konusu ele alınacaktır.

Beşinci bölümün adı "Eski evlerin dili olsa"... Eski Antakya evlerinin terk edilmesi,apartmlanlara taşınılması ,eski parke sokaklara beton dökülmesi ,
Yaşamın bu çerçevede değişmesi konu ediliyor.

Son iki bölüm ise kent, bugünkü canlılığıyla belgelenecektir.

Çekimleri Haziran 2002'de başlayarak Aralık 2003'nin sonuna kadar devam eden belgeselin post-prodüksiyonu devam etmektedir. Haziran ayında tamamlanacak olan belgeselin yeni yayın döneminde, Ekim 2003'te yayına girmesi düşünülmekte.

Belgeselin sponsoru Antakya'dan BYS Holding.

Antakya üzerine geniş bir araştırma içeren "Çağlar İçinde Antakya" adlı kitabın yazarı, Mimar Sinan Üniversitesi Mimarlık Fakültesi öğretim elemanı Prof. Ataman Demir, belgeselin danışmanı ve metin yazarı.


Kerime SENYÜCEL