Güneş KARABUDA



Doğum Tarihi -

YÖNETMENLİĞİNİ YAPTIĞI BELGESEL FİLMLER
Dünya Mirası - 1999
Darphaneden İstanbul Müzesine - 1996
Tangonun Öyküsü - 1994
Turkuaz - 1990
Boğaziçi'ne Sığınanlar - 1990

KATILDIĞI FESTİVALLER VE ÖDÜLLERİ
Turkuaz - 1990 / Türkiye Yazarlar Birliği Ödülü

YAYINLANMIŞ KİTAPLARI
İndim Zaman Bahçesine / Yapı Kredi Bankası Yayınları
Latin Amerika'dan Uzakdoğu'ya dünyanın dört bir yanını arşınlamış, toplumsal-siyasal pek çok olaya tanıklık etmiş deneyimli gazeteci ve fotoğrafçı Güneş Karabuda, bu kez belleğinin objektifini kendi geçmişine yöneltiyor: Mektebi Sultani'den İsveç'e uzanan renkli bir yaşamdan kesitler... ... Az kalsın unutuyordum, başka bir zenginliğim daha var tabii: Harcanmayan, yitirilmeyen ve kimsenin benden alamayacağı 'anılarım'... Moliere'in cimrisi gibi, bu anıları dolap sürmelerinde saklayacağıma, sizlerle paylaşmak istedim!..."

Uzakların Ötesinde / İletişim Yayınevi / Tanıklıklar Dizisi
Afrika'nın Kalahari Çölü'nden Amazon ormanlarına, Karakurum Dağları'ndan Papua Yeni Gine'ye... Muhteşem doğayı yaşamak, gizemli ormanlarda dolaşmak, yüksek zirvelere tırmanmak, Guetamala'dan Malezya'ya uzanan yeryüzü insanlarını tanımak... Henüz hafızalardan silinmeyen önemli olaylara; Allende'nin Şili'sine, Kastro'nun Küba'sına, '68'in Paris'ine Güneş Karabuda ile birlikte tanık olmak... İletişim Yayınları yeni dizisinde sizi çağımıza tanıklık etmiş kişilerle tanıştırıyor.

Güneş'i kırk yıldır tanırım. Onu önce fotoğrafçı olarak tanıdım, sonra da kameraman... Bu kırk yılda Güneş şaşırtıcı bir hızla dünyayı dolaştı, filmler yaptı. Endonezya'da bir milyon kişi öldürülürken Güneş oradaydı. Şili'de Allende öldürülürken o oradaydı. Dofar gerillaları Arabistan'da çarpışırken Güneş gene oradaydı. Güneş'in maceraları saymakla bitmez. Güneş kırk yıldır dünyanın her yerindeydi. Yaşar Kemal



Bu dünyaya sığamayan bir adam

Güneş Karabuda, daktiloyla bir yaşında tanıştı. Karabuda, 1973 yılında, yönetmen Tunç Okan'la İsveç'te 'Otobüs' filminin çekiminde.

Foto muhabiri, gazeteci, belgeselci bir insan Güneş Karabuda. Afganistan'dan Arjantin'e, Kore'den Afrika'ya kadar ayak basmadık yer, filme almadığı olay bırakmamış. Dünyayı ha bire dolaşmış ve tam 90 belgesele imza atmış. Yenileri sırada...

Allende iktidardayken Şili'dedir. Arabistan Yarımadası'nda burun halkasını ve kara çarşafını atıp krala karşı ayaklanan kadın gerillalarla Dhofar'dadır. 68 ayaklanmasında Paris'te, 1 milyon kişi öldürülürken Endenozya'dadır. Cannes plajlarında soyunup dökünen 'starlet'lerin yarı çıplak fotoğraflarını da çekmiştir, Bolivya'da 'günah çıkarmak için kiliseye giden ordu'nun da... Onda, 'Afrika'da mutluluğun resmi' de vardır, daha ikiz kuleler kurulmadan ve de elbette yıkılmadan önceki New York'un da... Bir alır sizi Hindistan'da Tac Mahal'e götürür, oradan Peru'da İnkaların 'Saklı Şehir'ine... Küba'da Castro'nun yanında, Şili'de Allende 1 milyon kişiye seslenirken kürsüde, Nobel ödülü aldığında Neruda'nın yanındadır.

Türkiye'yi de ihmal etmez elbette. Çetin Altan ve Fikret Otyam'la birlikte Afganistan yollarına düşmek için İstanbul'dadır, 27 Mayıs ihtilali olduğunda Cemal Gürsel'le Alpaslan Türkeş, 'Sabık Başbakan' Menderes'in odasında otururken objektifiyle karşılarındadır. Bir Tuncel Kurtiz'e dönüp çekmiştir fotoğrafını, bir Türkan Şoray'a, bir Zülfü Livaneli'ye, bir İlhan Selçuk'a, bir Kemal Tahir'e...

Daha nicelerine...
Güneş Karabuda'nın, dünyanın dört bir yanına yolculuğu İzmit'teki Memleket Hastanesi'nden başlıyor.
"Babam oranın başhekimiydi. Bir yokuşun başındaydı hastane. Biraz kar yağdı mı faytonlar kapaklanır, kimse çıkamazdı. Çıkılmayan bir yere yapmışlardı hastaneyi. Hatta bir gece yandı hastane. Babam dışarı fırladı 'Oh be sonunda yanıyor dinine yandığımın hastanesi' dedi. Elbet arkasından koştu söndürdü."

Dokuz yaşına yatılı olarak Galatasaray Lisesi'ne 'postalanır' Güneş. Önce Ortaköy'de okur. Ardından İstiklal Caddesi'ndeki ana binada. "12 yaşında Beyoğlu'na çıktığımızda çarpıldık tabi. Her taraf meyhane, eğlence merkezi. O biçim. Fakat öyle bir alıştık ki, bir daha hiç kopamadık Beyoğlu'ndan."

'Öyle bir anlatmışım ki...'
Aslında Güneş'in dünyanın dört bir yanına yaptığı yolculuğun başlangıç noktasıdır Beyoğlu. "Artık buraları dar gelmeye başladı. Daha liseyi bitirmeden çektim gittim Fransa'ya.

İki yıl olmamıştı ki, İsveçli bir kızla tanıştım. Yeşil gözlü. Orada film koptu. Tanışış o tanışış. 50 yıl oldu hâlâ birlikteyiz Barbro ile. Onunla beraber döndük Türkiye'ye. 1954'tü.

Ben öyle bir anlatmışım ki Türkiye'yi. Türkiye gibi modern bir yer yok. Herkes şık, kadınlar Dior kıyafetle falan dolaşıyor diye... Gençlik işte ben 21'indeyim, o 19'unda. Türkiye'ye bir geldik, kadınlar çarşafla dolaşıyor, hamallar 'Destuuur' diye üstümüze çıkıyor. Ben de şaşırdım, ulan nereye geldik, diye. Ama baktım kız hiç ağzını açmadı, yalnızca 'İlginç bir yer' dedi. Ben de 'Tamam' dedim, 'Doğru yere doğru kızı getirmişiz'."

1954'te Beyoğlu Evlendirme Dairesi'nde bu yıl 50. yılını kutlayacakları evliliklerine ilk adımı atarlar. Barbro gazetecidir. Güneş de önce foto muhabirliğini ve gazeteciliği seçer meslek olarak, sonra belgeselciliği.
Kemal Öner'in anlatımıyla 'belgeselciliğin okulu' olur Güneş Karabuda.

Darbenin tam içinde
27 Mayıs darbesi sırasında Genelkurmay İstihbarat Dairesi'nde görevli yedek subaydır.
"Dil biliyorum diye aldılar beni. Darbeyi tam içinden yaşadık. İçinden diyorum ama hiçbir şey çaktırmadılar. Sözüm ona istihbarat dairesindeyiz. Hazırlıkları kimse fark etmedi. Pat diye oldu darbe. 'Vay' dedim. Askerliğimin sonuna gelmiştim. Bizim tezkere bilinmeyen bir tarihe ertelendi. Bir gün şube başkanı Kadri albay bana 'Al kameranı Başbakanlığa koş, Cemal Paşa'yla, albay Türkeş bir aradalar' dedi. İkisini, birkaç gündür artık 'Sabık Başbakan' diye çağrılan Menderes'in odasında buldum. Odada ve koridorda resimlerini çektim. Bunlar, halkın Cemal Gürsel ile Alparslan Türkeş'i bir arada gördüğü ilk fotoğraf oldu."

Askerlikten sonra eşi Barbro ile birlikte çalışmaya başlar. Artık merkezleri Stockholm'dür. Ama sık sık Türkiye'ye de gidip gelirler.

"Yönetimi eleştiren yazılar yazıyorduk. Polis peşimize takıldı ve en aşağı 30 sene peşimizi bırakmadı. Her girişte ve çıkışta problem çıkardılar. İçeri attılar. Uzun süre kalmadık ama her seferinde başımıza geliyordu. Daha çok da Barbro ile uğraştılar. Halbuki kadın koskocaman bir kitap yazmış 'Türkiye İkinci Vatanım' diye. Bu memleketi anlatan çok hoş bir kitap.

İllallah dedirttiler. Ama biliyordum ki bu ülkede başka insanlar da var. Yönetim başka, yürekli aydınlar başka. Bu yüzden hiç kopmadım Türkiye'den. Ne kadar çok dışarıda kaldıysam o kadar bağlandım. Yedi ayım seyahatle geçiyor. Sonra Türkiye'ye geliyorum. Türkiye'de ne olup bittiğini izliyorum. Beyoğlu'nda geçmiş gençliğim. Ne aldıysam, iyi tarafımı da, kötü tarafımı da Galatasaray'a borçluyum. Benim dünyaya açılmamda Beyoğlu'nun, Galatasaray Lisesi'nin etkisi çok oldu."

Artık dünyaya açılma zamanı gelmiştir. İlk üç belgeselini eşi Barbro ile birlikte Anadolu'da çeker; Nuh'un Gemisi, Anadolu Uygarlıkları ve Tarihte İstanbul... Sonra yolculuklar başlar; bir Beyrut'tadır, bir Kâbil'de.
Afganistan'a Çetin Altan ve Fikret Otyam'la birlikte gider.

"Volkswagen bir minibüsümüz vardı. İsveç'-ten Türkiye'ye geldik, arkadaşları da alıp kara, yoluyla İran üzerinden Afganistan'a gittik.

İran'da şah dönemi. Şah'ın gizli polisi Savak takıldı peşimize. Zar zor Afaganistan'a girdik. Orada da krallık dönemi. Çok maceralı bir yolculuktu. Kavurucu sıcakta yol alıyoruz. Herat'la Kandahar arasında içme suyumuz bitiyor. Daha saatlerce gidecek yolumuz var. Bir şişeden az kalmış suyu birer yudumdan fazla içmekten utanarak birbirimize ikram ediyoruz. İçimizde hiç su içmeyen, kendi payını da bize bırakan Çetin Altan'dı."

Kastro'dan zor soru
Afganistan'dan sonra Filipinler'e ardından Hong Kong'a gider. Suudi Arabistan'da, Malezya'da, Tayland'da belgeseller çeker. 68 olayları sırasında Paris'tedir ve kamerası yine sırtındadır. Kalküta'da Bir İsveçli, Vietnam Cehennemi, Sri Lanka'da Ateşte Yürüyenler takılır kamerasına. Küba'da Kastro, ona, Türkiye'yi kast ederek, 'Amerika'ya bu kadar körü körüne bağlı olmanız şart mı?' diye sorar.

Allende iktidarı sırasında iki yıl Şili'de yaşar İsveç televizyonunun Latin Amerika Temsilcisi olarak. Seçimle gelen ilk sosyalist iktidarın heyecanına tanık olur. Allende'nin 1 milyon kişiye yaptığı o müthiş konuşmayı dinler. Artık portre belgeselciliğine başlamıştır. Salvador Allende, Pablo Neruda, Yaşar Kemal, Cengiz Aytmatov'a çevirmiştir kamerasını. Bu arada eşinin çektiği uzun metrajlı filmlerin görüntü yönetmeni de Güneş Karabuda'dır.

"Güneş 50 yıldır dünyanın her yerindeydi" diyor Yaşar Kemal, "Güneş, bu dünyanın her zaman öbür ucundaki adam, savaşların, soykırımların, zulümlerin, işkencelerin ülkelerinde daha olaylar bitmeden yerden biter gibi bitiyordu. Elinde şimşek gibi kamerası, kalemiyle ve sevgili eşiyle. Onu Amazon Ormanları'na giderken ben uğurladım Arlanda Havaalanı'ndan. Dönerken de ben karşıladım.

Oradan bana Amazon Ormanları'nın kırımının, insanlık dışı maceralarıyla ağaçların tepelerinde biten, oralarda açan görkemli çiçeklerin maceralarını da getirmişti. Güneş ve arkadaşları ormanların üstünde helikopterle gezerken, bakıyor ki, 40-50 metrelik ağaçların tepelerinde açmış çiçekler. Ormanların üstleri ulu bir çiçek ovası gibi. İşte Güneş'in bana getirdiği çiçek de bu ağaçların tepelerinde biten çiçeklerdi. Aman, bu ağaçları çiçek veren ağaçlar sanmayalım, tepelerde biten çiçekler ağaçların çiçekleri değil, ağaçların tepelerinde başka tohumlardan çıkan çiçekler."

En son görüldüğü yer İstanbul
Bir yandan birçok Türk filminde görüntü yönetmenliği yapar Güneş Karabuda, diğer yandan da kamerası sırtında dünyayı dolaşır. Bir Kuzey Kore'dedir, bir Şili'de, bir Uruguay'da, bir Paraguay'da, bir Afrika'da. 1990'da Turkuaz belgeseli için Türkiye'den yola çıkıp İran, Afganistan, Hindistan, Çin ve Moğolistan'a kadar bütün İpekyolu'nu kat eder. Sonra 'Tango'nun Öyküsü'nün peşinden Arjantin'dedir, Dünya Mirası belgeseli için Hindistan'da, Sri Lanka'da, Kamboçya'da, Vietnam'da, Japonya'da, Zimbabve'de Mali'de, Patagonya'da, Meksika'da, Küba'da. En son İstanbul'da görüldü Güneş Karabuda. 50 yıllık gazetecilik, foto muhabirliği ve belgeselcilik birikiminin ürünlerini 210 fotoğraf ve öyküleriyle Yapı Kredi Kültür'de sergiledi. Sergi bu ay bittikten sonra da en son İsveç'e doğru uçarken görmüşler. Yaşar Kemal, Güneş Karabuda için "Bir ömre 90 tane, dünyanın türlü olaylarından, maceralarından derlenmiş belgesel film nasıl sığarsa!" diyor. Doğru ama, galiba aslında bu dünyaya sığmayan Güneş Karabuda!

Kaynak
26/04/2004
Celal BAŞLANGIÇ
www.radikal.com.tr/



GÜNEŞ’İN DÜNYASI
BİR TÜRLÜ BASTIRAMADIĞI MERAK DUYGUSUNUN PEŞİNDE KITALAR ARŞINLAYAN GÜNEŞ KARABUDA’NIN FOTOĞRAFLARI 19 MART – 10 NİSAN TARİHLERİNDE YAPI KREDİ KÜLTÜR MERKEZİ’NDE SERGİLENDİ.
AHU ERKIVANÇ YILDIZ

Sermet Çifter Salonu’nun kapısından girdiğinizde önce dünya haritası çarpıyor gözünüze. "Gittiğim yerleri kırmızı raptiyelerle işaretleyince domates tarlasına döndü" diyor Güneş Karabuda. Doğru söylüyor... Hani abartmayı seven biri olsanız, görmediği yer kalmamış diyeceksiniz. Neyse ki ona da cevabı hazır: "Kolay mı? Bir ömür yetmez." İnsan yaptığı işlerde bu denli ustayken hem alçak gönüllü, hem sıradan, hem sıra dışı olmayı nasıl becerir? 1933 yılında İzmit’te doğan, Galatasaray Lisesi’ni bitirip hukuk okumak için Paris’in yolunu tutan, fotoğrafçılığa merak salınca öğrenimini yarıda bırakan, sonunda gönlünü kaptırdığı "yeşil gözlü İsveçli kız"la birlikte o kıta senin bu kıta benim arşınlayan; fotoğraf çeken, belgeseller hazırlayan, kitaplar yazan, akla hayale gelmez maceralar yaşayan Güneş Karabuda beceriyor işte... Gine-Bissau, Mozambik, Zimbabwe’nin bağımsızlığına kavuşmasına; Şili’de Allende iktidarına tanıklık etti. Nice portre, nice olay, nice dram takıldı objektifine: Salvador Allende, Küba lideri Castro, Yaşar Kemal, Pablo Neruda, Arjantin ve tango, Endonezya katliamı, Vietnam, Cengiz Aytmatov, Kuzey Kore, Kara Kurum Dağları, Türkan Şoray... Turkuaz, Vietnam Cehennemi, Boğaziçine Sığınanlar belgesellerinden yalnızca birkaçı...

Anlayacağınız hepsini anlatmaya da bizim sayfalarımız yetmez...

TURKISHTiME: Yolculuk etmek ne anlama geliyor sizin için? Keşfetmek, gitmek...?

GÜNEŞ KARABUDA: Benim için yaşamakla eşanlamlı. Yolculuk etmezsem afakanlar basar. Öyle alışıyorsunuz ki, bir yerde biraz fazla kaldınız mı hemen elleriniz, ayaklarınız karıncalanmaya başlıyor. Bütün hayatınız öyle geçmiş; elli sene durmadan dolaştık.

Ne zaman başladınız yolculuk etmeye?

Esasen 1955’te başladım. O gün bugündür devam; önce fotoğraf, sonra belgesel... Çünkü eşim Barbro Karabuda da yazar yönetmen; o yazıyordu, ben kitaplarını görüntülüyordum. Sonra ben yazmaya başladım; birçok filmi birlikte yaptık. Herhalde 100’e yakın belgesel olmuştur.

Eşinizin çok önemli bir yeri var hayatınızda.

Her şeyi ona borçluyum. Belgesel çekmeye onun sayesinde başladım. "Sen fotoğraf çekiyorsun, ama gel birlikte film çekelim" dedi. Televizyon yayıncılığı yeni başlamış daha. 1961’de ilk filmimizi çektik.

Neydi o film?

İlk defa Türkiye’ye geldik. 1958 – 1960 arasında Ankara’da askerliğimi bitirmiştim. Nuh’un gemisinin izi bulundu söylentisine istinaden 1961’de Doğu Beyazıt’a gittik. Arada böyle söylentiler çıkardı. Bir haritacı yüzbaşı uçuş yaparken, Ağrı Dağı’nda bir iz görmüş. Hakikaten dini kitaplardaki ölçüler uyuyor. 100 metre boyunda, 50 metre genişliğinde. Nuh Peygamber ne kadar hayvanat varsa çifter çifter doldurmuş içine. Onun hikayesi. Hiçbir ilmi iddiamız yok tabii. Gittik bulduk, çektik. Oraya gitmek, insanları görmek zaten yetti belgesele. Nuh’un gemisini bulacağımızı hiç zannetmiyordum. İsveç Televizyonu, yani devlet televizyonu için çektik. Sadece o vardı o zamanlar; Türkiye’de ise televizyonun T’si yoktu daha.

Sizin için büyük bir avantaj olmuş İsveç Televizyonu’nda çalışmak.

Tabii. Başında fotoğrafı biliyorduk, ama filmcilik yoktu. Her film çekişimizde, dönüşümüzde, oturup onun montajını yapıyorduk. İsveç Televizyonu’nda çok enteresan, emektar bir montajcı vardı. Ondan çok şey öğrendim. Adam bizim yanlışlarımızı buluyordu. Bunlara dikkat etmen lazım diye oradan girdi, buradan çıktı adam. Bizim için bir okul oldu. Böyle böyle öğrendik. 89. filme gelince mükemmel oldu her şey.

Fotoğraf çekmeye nasıl başladınız?

Fransa’da. Buradan niye gittim? Merak... Dünya nasıl bir dünya? Galatasaray’da okudum. Sonra pırr... İnsanlar nasıl yaşıyorlar, bize benziyorlar mı, birbirlerine benziyorlar mı, gelenekleri nedir? Müthiş bir merak, ülkelerden ziyade insanlara karşı hem de. Hep insanlar ilgilendirdi beni, hala da öyle. Ondan sonra bütün dünyayı dolaştım.

Muhtemelen meraklı bir çocuktunuz.

Merakımdan çok şey gelmiştir başıma. İzmit’te doğdum, babam memleket hastanesinin doktoruydu. Devamlı hastaneye giderdim, gelenlere gidenlere bakardım. Bir gün dolaşırken yine kafamı bir yerlere sokmuşum, kolum kesildi. Pis bir yer. Babam tetanos iğnesi yapmak lazım dedi. Tetanos iğnesi de kocaman ve göbeğe yapılıyor. Bir kaçtım oradan, babam arkamdan fırladı. Elinde de iğne. Ben önde, o arkada koşuyoruz, herkes bize bakıyor. Zor kaçtım. Sonunda yakalandım ama. İğneyi de yedim.

Fotoğrafı ya da film çekmeyi birer araç olarak kullanmışsınız galiba.

Fotoğraf makinesi olmazsa gördüğünle kalırsın. O anı durdurmalısın. Belgelemelisin. Bütün hikaye belgelemek. Başka bir iddiam da yok zaten. Güzel fotoğrafların peşinde değilim. Serginin katalogunda şöyle tanımladım fotoğrafçıyı: "Fotoğrafçı vardır, herkesin gördüğünü çeker; fotoğrafçı vardır, kendi gördüğünü çeker. Kimisi çektiğine kendinden bir şeyler katar, kimisi de fazla bulduğunu atar."

Film mi, fotoğraf mı? Hangisinde daha çok kendinizi buluyorsunuz?

İkisini de ayıramam, ama ikisini bir arada yapamam. Film çekerken, fotoğraf da çekeyim dedim; berbat oldu. Biri zamanı durduruyor, diğeri zamanı sürdürüyor. İkisini birden yapmaya kalkarsanız kafanız allak bullak oluyor.

Neden hep üçüncü dünya ülkeleri, hep insanlık dramlarına yöneliyor kameranız?

Neyi çekeyim? Zenginler kulübünde nasıl briç oynuyorlar, onu mu çekeyim. Çekemem, beni ilgilendirmez. Çünkü dünyada ne denli büyük eşitsizlikler, adaletsizlikler var. Onları görmek istedim. Genç yaşta buradan ayrılıp, İsveç’e gittim. Türkiye’yle İsveç arasında korkunç fark vardı o zamanlar. İki tane apayrı ülke. 40-50 sene önceden bahsediyorum. Burada hakkınız varsa hakkınızı almak çoğu zaman zordur. Ama İsveç’te hakkınızı verirler. Adalet; ben onu aradım. Neden böyle olmuş? Neden Hindistan’da insanlar sokaklarda yatıyor? Kalküta’da otelde kalıyorum, akşam üzeri dolaşayım diye dışarı çıktım, bütün sokak yatakhaneye dönmüş. İnsanların üzerinden atlayarak geçtim. Hintlilerin çoğu aydın insanlardır. Bir adam sokak lambasının altına yatmış, sanki yatak odası; kitap okuyor. Ne okuduğunu sordum. Nobel ödülü alan Hintli şair Rabindranath Tagore’un kitabı...

Cevap bulabildiniz mi sorularınıza?

Dünyadaki eşitsizlik niye var bilemiyorum. Her yerde var. Devam da ediyor. 50 senede fazla bir şey de değişmedi. Ama bizim ülkemiz çok değişti. İyiye doğru hem de. Ama dünyada bu denli ilerleme yapan ülkeler yok; Hindistan aynı, Arap ülkeleri aynı. Zamanın hiçbir etkisi olmamış.

Nasıl bir Türkiye görüyorsunuz şimdi?

Her zaman özlemini çekiyorum ülkemin. 50 sene yurtdışında yaşamış olsam da, kimliğim burada. Burada doğmuşum, gençliğim geçmiş. Galatasaray’a gitmişim, bir formasyonum olmuş. İsveç’te oturuyorum; dilini, adetlerini bilirim ama ben İsveçli değilim. Ben İsveç’te oturan bir Türküm. Geldiğin yeri unutmamalısın. Bir yere bağlı olmak çok önemli. Kitapları bir Türk olarak, Türkler okuyacak diye yazıyorum. Hiçbir zaman İsveççe’ye çevrilir diye düşünmedim. Çevirseniz, İsveç’te kimse anlamaz zaten.

Farklı coğrafyaları da, beslendiğiniz kültürün bakış açısından değerlendiriyorsunuz zaten. Öyle değil mi?

Mesela Peru’da Machu Picchu diye bir yer; 3000 metre yukarıda İnka'ların saklı şehri. İşgalci İspanyollar 1500’ün başında gelmiş, her tarafı aramış, perişan etmişler uygarlığı. Ama o şehri bulamamışlar. Dağların tepesinde, bir kartal yuvası gibi. Müthiş bir şehircilik anlayışıyla kurulmuş. Karşıda koca koca dağlar var. Dağların tepelerini bulutlar kesmiş; onu görmek insanı sarhoş ediyor. Ama her milletten insan orayı başka türlü görüyor. Japon hemen fotoğrafının çekilmesini istiyor; önemli olan orada olduğunu göstermek. Avrupalı arkeolojik yönüne dikkat ediyor. Bizim Türkler de, en azından büyük kısmı, "Manzara nefis; ne güzel rakı sofrası kurulur, şurada iki tek atılır" der muhtemelen.

Siz ne düşündünüz?

Rakı sofrası olsa, ben de otururdum doğrusu...

Türk olduğunuzu öğrenince nasıl tepkiler veriyor insanlar?

Kimisi çok enteresan buluyor. Fransızlar çok enteresan bulur mesela. Bazıları tanımaz bile; bazıları sorar. Latin Amerika’da ilginç bulurlar. Çünkü orada "Turco" dedikleri, Osmanlı zamanında göçmen olarak oraya gelmiş Lübnanlı, Bosnalı insanlar var. Arjantin eski cumhurbaşkanı Carlos Menem’i Turco diye çağırırlardı. Bana da "Sen ne biçim Türksün" derlerdi. Ben de Türküm, ama İstanbullu Türküm derdim. "O zaman değişir" derlerdi.

Fotoğrafçılığın, belgeselciliğin yanına bir de kitaplarınızı eklediniz.

Yazı yazmaya çok geç, ta 12 sene önce başladım. Bana ne diye böyle uzun bekledin diye sordular. Her şeyin bir zamanı var dedim, belli bir olgunluk noktasına ulaştığınızda bir şey diyor ki içinizden ne bekliyorsun, neden yazmıyorsun. Öyle bir durum. Kısa, öz yazarım. Uzun uzun, insanları bayıltan, tekrarlanan şeylerden hoşlanmıyorum. Bu benim belgeselciliğimden geliyor. Her şeyin bir ölçüsü olmalı. Belgeselde bir kişiyi ya da olayı iki saniye göstereceksiniz. Üç saniye gösterdiniz mi, kötü olur.

Yine de yazdıklarınızı okuyunca, onca ayrıntıyı yıllar boyu nasıl hafızanızda tuttuğunuza şaşıyor insan.

Hafızam eskiden kuvvetliydi de, şimdi teklemeler oluyor. Şunun ismi neydi derken, ben hanıma soruyorum, hanım bana soruyor. Ama hayatımda hiç not tutmadım, yazarken de hiçbir nota bakmadım. Kimilerinin elinde dokümanlar olur, benim hiç olmadı.

Belleğinize görüntü olarak mı kaydedersiniz?

Evet. Bir görüntü girerse zihnime, unutmam imkansız. İsmi unutabilirim ama görüntüyü asla. Neyin nerede çekildiğini, hangi ülke olduğunu, hangi ülkenin nesi olduğunu hemen tanırım. O yüzden şimdilik idare ediyoruz.

Aynı hızda yolculuk etmeyi sürdürüyor musunuz?

Ediyorum ama aynı hızda değil. Eskiden çılgınlar gibi dolaşırdık, şimdi normal insanlar gibi dolaşıyoruz.


Kaynak
Ahu ERKIVANÇ YILDIZ
www.turkishtime.org