Göklerin Efsane Kızı - Sabiha Gökçen (The Legendary Girl of The Skies - Sabiha Gökçen)
Yapım Tarihi - 2000 Mayıs / 2003
Süre - 00:52:00
Format - Uzun Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Ali Akyüz
Senaryo - Bilgin Adalı
Yapımcı - Gülşah Çeliker
Proje Koordinatörü - Gülşah Çeliker
Danışmanlar - Cemal Kutay, Em. Org. İlhan Kılıç, Em. Org. Ergin Celasin, Prof.
Dr. Celal Şengör, Uğur Cebeci
Genel Yapım - Köprüler - Bridges Productions
Teknik Hizmetler - First Digital
Türk Kızı, Gök Kızı, Atatürk Kızı; Sabiha Gökçen (Sabiha Gökçen, The Legendary
Girl of The Skies)
Dünyanın İlk Kadın Savaş Pilotu Sabiha Gökçen’in hayatı belgesel oldu...
Belgesel modern Türk kadınını dünyaya tanıtmayı amaçladı.
Yapımcı-yönetmen Gülşah Çeliker, dünyanın ilk kadın savaş pilotu Sabiha
Gökçen’in başarı dolu müthiş kariyeri ve olağanüstü hayat hikayesini anlatan
belgeseli 5 yıllık bir çalışmanın sonunda gerçekleştirdi. Belgeselde; genelde
Türkiye Cumhuriyeti tarihi ve özelde havacılık tarihi ile Atatürk Türkiye’sinde,
barış ve kadın temaları beraber ele alındı.
‘Türk Kızı, Gök Kızı, Atatürk Kızı: Sabiha Gökçen’ adındaki belgesel, ciddi bir
ekip çalışması ile Rusya, Amerika, Fransa, Yunanistan Yugoslavya başta olmak
üzere pek çok ülkeden elde edilen arşivlerin, Türkiye’de ilk kez yayınlanması da
belgesele ayrı bir değer kazandırdı.
52 Dakikalık belgeselde; Sabiha Gökçen ile hayattayken yapılan özel
röportajların yanısıra, ünlü tarihçi Cemal Kutay ve Atatürk’ün manevi kızı, Ülkü
Adatepe, İsmet İnönü’nün kızı, Özden Toker Türkiye’nin ilk jet pilotlarından
Korkut Efe, Rusya Koktebel’deki yüksek planörcülük okul arkadaşı; Mustafa İrkin,
İlk kadın jet pilotlarından, Emekli Albay Şenay Günay, Selanik Konsolosunun
kızı, Gül Karabuda, Eski Hava Kuvvetleri Komutanları, Emekli Orgeneral İlhan
Kılıç ve Cumhur Asparuk, THK Eski Başkanı E. Korgeneral Erdoğan Karakuş, 1996
yılı Amarika Onur Ödüllü döneminden, Kurmay Albay Tayyip Özsever, aileye yakın
Gazeteci ve yazar Orhan Karaveli ve son dönem F16 pilotlarından, Üsteğmen Berna
Şen ve Üsteğmen Burcu Şahinkaya ile röportajlar yer alıyor. Her biri bir döneme
tanıklık eden bu önemli insanların aktardıkları hikayelerle; Rusya’dan
Amerika'ya Fransa'dan, Sabiha Gökçen’in 1938'de solo tur yaptığı Balkan
Kentlerine dek, pek çok ülkedeki özel ve devlet arşivlerinden; yaklaşık 5 yıllık
çalışmayla titizlikle seçilen yüzlerce fotoğraf, orjinal kayıt ve belgeler, bu
belgeselde hayat buldu.
Biyografik özellikler taşıyan belgeselde, arka planda yakın dönemin renkli
tarihi dokusu ve döneme ait özgün tarihi anektodları da içeren çok zengin bir
üslup göze çarpmakta. Sadece Türkiye’de değil dünyada çok önemli bir yere sahip
olan Sabiha Gökçen’in hayatı ele alınırken, dünya çapındaki havacılık uzmanları
ve pilotların görüşlerine de yer verildi. Bu doğrultuda; havacılık uzmanı Dr.
Gary Leiser, II. Dünya Savaşı pilotu Duncan Miller ve onunla birlikte Falcon
2000 ile son uçuşunu yaptığı Fransız jet pilotu Daniel Acton ile özel
röportajlar gerçekleştirildi...
2003 yılı sonunda tamamlanan, 'Türk Kızı, Gök Kızı, Atatürk Kızı, Sabiha Gökçen'
belgeseli Istanbul Harbiye Askeri Müzedeki; özel bir Gala gecesinin ardından,
İngilizce ve Fransızca'ya çevrilerek; Türk ve Dünya izleyicilerine sunuldu.
PROJENİN ADI
Türk Kızı, Gök Kızı, Atatürk Kızı - Sabiha Gökçen (*)
The Legendary Girl of Skies - Sabiha Gökçen
(*) Behçet Kemal Çağlar'ın 1937'de bir askeri hava harekatı sonrası Sabiha
Gökçen'e verilen Bir Numaralı Murassa Madalyası ardından yazdığı yazının
başlığı.
UYGULAYICI
Köprüler - Bridges Prodüksiyon Film Yayıncılık Ltd.
PROJENİN Kısa TANIMI
Proje, dünyanın ilk kadın savaş pilotu Sabiha Gökçen'in başarılarla dolu müthiş
kariyeri ve olağanüstü hayat hikayesi, genelde Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ve
özelde havacılık tarihi ile Atatürk Türkiye'sinde barış ve kadın temalarının hep
birlikte ele alınacağı bir TV belgeseli olarak tasarlanmıştır.
BR>Belgeselde, Atatürk Türkiye'si ve yeni Cumhuriyet'in değerleri çerçevesinde
1934'de Türk kadınına verilen haklarla gerçek bir şahikanın yaratılması, Sabiha
Gökçen'in müthiş ve Örnek hayatı temel alınarak aktarılacaktır.
İnanılması güç bir zamanda ve alanda meydana gelmiş bu olağanüstü hikayenin
aktarılmasında, Türkiye çekimlerinin yanısıra Balkanlar, Rusya ve Amerika
çekimleri ile desteklenen güçlü bir görsel yapı oluşturulacaktır. Ayrıca,
Washington'dan Alabama ve Miami'ye, Moskova'dan Atina, Selanik, Sofya, Belgrad
ve Bükreş'e, dünyanın dört bir yanından bu efsaneye tanıklık edenlerle yapılacak
röportajlarla dinamik bir anlatım sağlanacak ve içerik zenginleştirilecektir.
PROJENİN Uzun VE Kısa VADELİ AMAÇLARI
Türkiye'nin tanıtımına farklı bir bakış açısından katkıda bulunmayı amaçlayan
belgesel, insan değerlerimizi ön plana çıkaracaktır. Doğal ve tarihi
özelliklerin yanısıra, bu ülke çok önemli başka değerlere de sahiptir. İşte bu
çerçevede insan değerlerimize sahip çıkarak ve bunu Türk halkı ve dış dünyaya
bir kez daha en iyi şekilde tanıtarak ulusal prestijimizi geliştirmek temel
amacımızdır. Dünya havacılık tarihine adını yazdırmış Türk savaş pilotu Sabiha
Gökçen'in gurur verici öyküsü, bu amacın gerçekleştirilmesinde deyim yerindeyse
''biçilmiş kaftan'' olacaktır.
Bu amaçla yola çıkılarak hazırlanacak belgesel film, yurt içi ve yurt dışı
televizyon kanallarında yayınlanacak, bunun yanısıra yerli ve yabancı film
festivallerinde yer alarak Türkiye'nin tanıtımına katkıda bulunacak kalıcı bir
eser olacaktır. Ayrıca, dijital ortama aktarılarak, istenilen formatta
gösterilmesi mümkün olacaktır.
PROJENİN GEREKÇESİ
Dünyanın ilk kadın savaş pilotu Sabiha Gökçen olağanüstü bir yaşama ve
başarılara sahiptir. Belgesel, bu yaşayan efsanenin Atatürk'ün manevi kızı
olması hikayesinden başlayarak, göklerde kazandığı uluslararası başarıların;
madalyalar ve ödüllerle gerçek bir kahramanlık örneğinin kadın ve barış
temalarıyla incelenmesi şeklinde olacaktır. Sabiha Gökçen'in müthiş hayatı,
hayallerinin göklerde sürdürerek ulaştığı şahika, kuşkusuz herkesin hayatında iz
bırakacaktır. Belgeselde, bu sıradışı ve gerçek yaşam öyküsünden başlayarak ,
Cumhuriyet'in ilk yılları ile gelişen Atatürk'ün büyük destekleriyle oluşan
modern bir Türk kadınının, zorlu askeri eğitimi, Rusya'daki planör eğitiminden ,
1937 Trakya ve Ege manevralarına kadarki süreçteki inanılmaz hava mücadeleleri
ve Dersim harekatındaki kahramanlığı ardından aldığı Murassa Madalyası ile geçen
olağanüstü yaşamı tüm çarpıcılığıyla ele alınacaktır. O yıllarda olağanüstü
cesaretle tek başına çıktığı Balkan Dostluk Turu ise Balkan Antantı'nın
ardından, Atatürk tarafından zekice planlanmış ve Sabiha Gökçen'in Balkan
Dostluk Turu dünya medyasında da büyük yankı uyandırmıştır. Daha sonraki
yıllarda Amerika'ya yaptığı resmi davet ve ziyaretlerinden sonuncusunda Sabiha
Gökçen dünya havacılık tarihine ismini yazan 20 havacıdan biri olma payesiyle
onurlandırmıştır.
Bu özel hayat, Türkiye Cumhuriyeti'nde Atatürk tarafından Türk kadınları için
açılan yolun göklerdeki uzantısı, kahramanlık ve barış timsali olan bir Türk
kızının, yaşayan bir efsanenin hikayesi, görsel bir kayıtla ölümsüzleşerek,
yurtiçi ve yurtdışı çekimlerle ekranlara yansıyacaktır.
Böylesine büyük bir dünya değerini mükemmel bir belgesel çalışması olarak Türk
medyasının yanısıra dünya medyasına sunulacak bir anlayışla hazırlamak, başlıca
hedefimizdir.
Çekim Mekanları
1- Sabiha Özogan arşivi (Sabiha Gökçen'in evinin üst katı)
2- Sabiha Gökçen'in doğduğu ev (Bursa)
3- Naim Palas (Atatürk Müzesi) (İzmir'de Atatürk'le gittiği ev)
4- Arnavutköy Kız Koleji (Robert College)
5- Üsküdar Amerikan Kız Koleji
6- Türkkuşu - Ergazi Meydanı?
7- Kırım (şimdi Ukrayna toprağı) - Koktebel / Kırım Planörcülük Yüksek Okulu
8- Eskişehir Askeri Tayyare Okulu
9- Anadolu Ajansı, yerli yabancı basın arşivleri, Havacılık ve Spor Dergisi
10- Etimesgut Havacılık Müzesi
11- Atina, Selanik, Sofya, Belgrad, Bükreş Hava Meydanları = Balkan Turu
12- Anıtkabir Komutanlığı - Sabiha Gökçen'in uçuş karnesi, Atatürk'ün çeşitli
armağanları (hepsi de imzalı bir Atatürk fotoğrafı, 5 liralık bir kağıt para,
bir mektup, orta kısmında bir uçak modeli bulunan bir broş), gene Atatürk'ün
armağanı bir Smith-Wesson tabanca ve Atatürk'ün''Gökçen'' soyadını verdiğini
gösteren imzalı ve 19.12.1934 tarihli bir belge
13- Yeşilköy Hava Müzesi
14- THK
15- Türkkuşu
16- Genel Kurmay Arşivi
17- TRT Arşivi
18- Kültür Bakanlığı Arşivi
Röportajlar
SABİHA GÖKÇEN - Bursa'da herkes muzdaripti. Düşman istilası içinde her türlü
kötülükler işitiliyor. Ve geliyorlardı işte, bizim evi arıyorlar bahçeyi
arıyorlar silah aranıyordu falan. Ağabeyimin, Kuvayii Milliye tarafına geçtiğini
duymuşlar. Ve her gece her evde dualar ediliyordu. Ve Gazi Paşa kurtaracak bizi,
Gazi Paşa kurtaracak, ben hep bunları dinliyordum.
SABİHA GÖKÇEN - Ben çok sevindim. Tamam dedim ben artık Gazi Paşa'yi
görebileceğim. Ve hakikaten ben devamlı bakıyorum bahçelerimiz var. Arada
bahçeler var tabi bakıyorum falan. Bir gün Gazi Paşa'yı bahçede gezerken gördüm.
O tarafa doğru yürümeye başladım. 'Beni niye görmek istedin çocuğum' dedi. Ben
dedim bir yatılı okula gitmek istiyorum dedim. Esas buradan başlıyor işte. Ama
biraz sonra düşündü peki dedi. 'Ben seni manevi evlat olarak almak istersem
benimle gelirmisin?' dedi. Ben peki diyemedim. Ailem müsaade ederse tabi dedim.
Hadi git öyleyse ağabeyini gönder bana. Ağabeyim benim orada vazifeliydi.
Özden TOKER - Atatürk onlar için yanındaki çocukları için bir ilk okul kurmuş,
Çankaya'da eski oturdukları köşkte.. Atatürk onun için bir kurtarıcıydı, onu ilk
evvela bir kurtarıcı olarak görüyordu. Baba olarak kabullenmişti. Baba
sevgisiyle doluydu ona karşı. Onu çok büyük bir insan olarak gördüğü için, çok
büyük bir Örnek olarak gördüğü için onu istediği şekilde yetişmeye çalışırdı..
CEMAL KUTAY - Hiç kimse onun kadar çıplak ifade etmemiştir; 'İstikbal
Göklerdedir' İstikbal, gelecek bu gelecek madde de ve manada bir bütün ifade
ediyordu. Hakikaten birinci dünya harbinden sonra havacılık öylesine bir gelişim
ile kucaklaştı ki orduların varlığı da karadan ve denizden çok havada tecelli
etti.
PROF. AJUN KURTER - Benim çocukluk yıllarımda, Türkiye'de havacılığa büyük önem
veriliyordu. Büyük bir heves vardı. Havacılıkla ilgili haberler çok büyük bir
hevesle takip ediliyordu. Yurtdışından gelen havacılıkla ilgili filmlere
gidiliyordu.Ankara'da, İzmir'de paraşüt kuleleri yapıldı. Türk Hava Kurumu
işletiyordu. Orada binlerce kişi paraşüt ile atladı. İlk defa o korkuyu yenmek
paraşüt ile inmenin zevkini tatmak suretiyle, bu da tabi Türk gençliğini
havacılığa teşvik açısından büyük bir adımdı.
KORG. Erdoğan KARAKUŞ - THK vasıtası ile ülkede büyük bir kalkınma , büyük bir
azimle THK vasıtası ile Hava Kuvvetlerini güçlendirme hareketi başlıyor. 351
muharip uçağı THK, Hava Kuvvetlerimize teslim ediyor.
SABİHA GÖKÇEN - Ben o tarihe kadar filmlerde ancak paraşütü görüyordum. Yani
yakından uçak da görmemiştim ve düşünmemiştim havacı olmayı. Ama Atatürk oraya
götürdü. Onlarla ilgilendim, paraşütleri yakından görünce, planörler gelmişti
Rusya'dan iki tane mütehassıs getirilmişti. Planör getirmişler olar bir gösteri
yaptılar, atlayış yaptılar. Ben onlarla çok ilgilendim. Yanına oturdum.
Görüyorum dedi sen bunlarla çok ilgileniyorsun, olurmusun böyle bir sey dedi.
Olurum belki de dedim.Ve zannettim ki paraşütten hemen atlanabilecek.
ÜLKÜ ADATEPE - Ve şuna inanıyordu ki, bir erkek ne yaparsa bir kadının da onu
yapabileceğine inanıyordu. Ve bunu ispat etmek istiyordu. Gökçen'in de çok cesur
bir kız olduğunu, bakmıştı, hissetmişti, görmüştü. Bunun üzerine gitti, çünkü
havacılığa çok kıymet veriyordu. Her şeyin yenisini bir kadının yapmasını arzu
ediyordu. Bir kere havacılıkta kendi kızını pilot olarak yetiştirmek, onun için
çok büyük bir gurur kaynağı idi.
SABİHA GÖKÇEN - Bir eğlence gibi geldi bana bu şekilde, böyle kabul ettim belki
de. Sonra baktım Atatürk fevkalade ilgileniyor. O kadar ilgileniyordu ki, sonra
baktım aklım başıma geldi benim. Madem ki böyle Atatürk beni istiyor, ben mahcup
olmayayım ona karşı, milletime karşı da olmayayım. Daha ciddi bir tavır
takındım, daha ciddi çalıştım.
CEMAL KUTAY - O günler sadece Sabiha'nın şahsında tecelli etmiş değildi. O bir
nesildi ve o nesli bir insan adeta müsait bir maddeyi mamül hale getirip
milletinin önüne koydu. Atatürk bu vazifeyi yaptı..
HAYRİYE Alkan - Dedi ki bana, be tayyareye bindiğim zaman beni bulutlar tutar
zannettim şaka yaptı yani. Bulutlar tutmuyormuş dedi oradan baktığım zaman
karınca kadar dedi insanlar gözüküyor. Titredim ama dedi askerce babamdan kuvvet
aldım,yaptım ve muvaffak oldum dedi.
Mustafa İRKİN - Bizi uğurladılar, Fuat Bulca bizim genel başkandı, vapura kadar
geldi. 10 Temmuz'da Çiçerun vapuru ile Rusya'ya hareket ettik. İlk durağımız
bizim oradan çıktıktan sonra , muazzam bir Karadeniz dalgasına yakalandık.
Vapurda da hatta Celal Bayar da narenciye için Rusya'ya gidiyormuş, o da
vapurdaydı. Kaldığımız yerde, Villa Adriyana diye bir villa vardı onu tahsisi
etmişlerdi. Aşağısı bütün salon yukarıda odalar vardı. Üç oda bir de büyük oda
vardı. O büyük odayı Sabiha Gökçen'e ayırdılar. Kalabalık büyük bir okuldu.
Yüksek uçuş okulu zaten iki tane vardı, bir Vural dağlarında bir de Koktabel'de..
PROF. AJUN KURTER - Simdi askeri eğitimi olmayan üstelik bir genç kıza askeri
eğitim verilecektir. Bu kişinin üniforması bile sorun olur, rütbesi olmayan bir
kişidir, ne as subaydır ne subaydır. Buna bir de diploma verilmesi gerekecektir,
hava okulunu bitirmesi dolayısı ile orada ne yazılacaktır. Bu kurallara ne
derece uygundur, tabi bu büyük bir sıkıntı olur..
SABİHA GÖKÇEN - Sen bir kızsın dedi. Her hangi bir şey karşısında kalırsan dedi,
kötü muamele görebilirsin dedi. Düşündün mü sen bunları dedi, yani gidiyorsun
ama düşündün mü sen bunları dedi, yani gidiyorsun ama düşündün mü bunları dedi.
Ben daha önceden de bunları duymuştum çünkü, Ağrı harekatında kötü muameleler
yapmışlar. Evet dedim ben düşündüm, biliyorum, duydum. Ve al bunu dedi. Herhangi
bir kötü şeyle karşılaşırsan ama ben temenni ediyorum karşılaşmayacaksın
inşallah dedi. Karşılaştığın zaman bunu kullanmasını biliyorsun dedi..
PROF. AJUN KURTER - Sabiha Gökçen, Eskişehir'den filo ile birlikte hareket
etmiştir. Sabah indiğinde, Atatürk meydana gelmiştir. Orada Atatürk'ün elini
öpmüştür. Bu belki de son görüşmeleri olabilirdi. Ve dolayısıyla
vedalaşmışlardır ve oradan Elazığ'a uçmuştur.
CEMAL KUTAY - Ordu tarihinde harp pilotu olarak, bunu bir titre olarak almış
değildir ordunun memleketin içinde temin edecek bir fiili askeri harekette,
Sabiha dünya tarihinde ilk vazife almış kadın pilottur. Ünvanı da odur.
PROF. AJUN KURTER - Yine etrafa çok anlamlı bir mesaj vermiştir. Kim olursa
olsun herkes bu vatan için canını her şeyini verme durumundadır. Benim en
yakınım bile bundan istisna edilemez ve hatta o öncüdür..
SABİHA GÖKÇEN - Atatürk'e diyorlar ki acaba bizim başkentlerimize uçarak gelir
mi? Davet etsek olur mu diye. Atatürk, bana döndü sordu; bak senin için böyle
söylüyorlar dedi. Yapar mısın, yapabilir misin, hepsinin başkentine gideceksin
dedi. Yaparım herhalde dedim biraz çalışırsam. Tamam peki o halde, o kadar
katidir ki Atatürk'ün her kararı ne zaman yaparsın sen bunu dedi. Onu
söyleyeceğiz şimdi kendilerine dedi. İşte söyledi bir ay sonra dedi onlara. Bir
tarih tespit edildi.
SABİHA GÖKÇEN - Ben bir makinist alacğım yanıma dedim. Burada yetiştirildi
makinistler çünkü. Onunla gideceğim dedim. Orada buna bakacak şeyler yok dedim.
Onları soruşturdum ben biliyorum öğrendim. Hayır olmaz çocuğum dedi. Bayağı
münakaşa ettim. Dedim ki efendim makinist pilotaj bilmez, onun işi yerde,
bakımını yapar hazırlar dedim. Biliyorum çocuğum böyle ama dedi. Eğer sen yanına
makinist alırsan şöyle derler dedi. Bir kurmay subayı koymuşlar yanına, makinist
sıfatıyla, senin yapacağın işe gölge düşer dedi. Onun için olmaz. Sen tek başına
gideceksin. Ben makinistleri başka bir vasıtalarla göndereceğim senin ineceğin
yerlere..
ORG. İlhan Kılıç - Orada karşılamalar var. En üst düzeyde A tipi protokol ile
bir Türk pilotunu karşılıyorlar. Çok önemli bir konu..
KORG. Erdoğan KARAKUŞ - Hava şartlarından etkilenmesi çok önemlidir eski
uçakların istikametini bulmak harita okumak bile o zaman fevkalade müşküldür,
haritalar bile yeterli değildir..
GÜL Karabuda - Sabiha Gökçen'in Balkan turuna çıkacağı işitildiği vakit Selanik
baş konsolosluğunda tabi büyük bir heyecan yarattı. Babam o sırada
başkonsolostu; Reşat Hakkı Karabuda, ben de sekiz yaşlarında bir kızdım ve
hazırlıklar başladı. Babamla annem benim tarafımdan çiçek verilmesini, küçük bir
kız olarak uygun düşeceği düşüncesiyle beni hazırladılar. Ertesi gün o geceyi
büyük bir heyecanla geçirdiğimi hatırlıyorum sade. Ertesi gün, hava meydanına
gittiğimizde, koskoca bir bombardıman uçağından ufak tefek bir hanımın inişi
herkesi büyük bir şaşkınlığa ve heyecana itti. Ve merdivenlerden indi, pilot
şapkasını çıkarıp diğer şapkasını giyerek bize doğru yaklaşırken ben de gittim
yanımdaki küçük bir kız arkadaşımla çiçeği takdim ettim.
ORG. İlhan Kılıç - Orada, bir Türk kadını olmanın işareti var. İkincisi hiçbir
zaman çekinme, hiçbir şeyden çekinme diye bir ifade var. Arada çok güzel altı
çizilecek üç nokta var orada. Mesela diyor ki, Basın mensuplarından hiç çekinme
konuş, Türk kızı olduğunu Türk pilotu olduğunu onlara anlat böylece dünya seni
tanıyacak..
GAZETE CAPTİON - Atatürk'ümüzü Kaybettik! Kurtarıcını ve en büyük evladını
kaybettin, Türk Milleti sen sağ ol!
Korkut Efe - Bize, Atatürk'ümüzün ulu öderimiz kurucumuz her şeyimiz, canımız,
hürriyetimiz ve hüvviyetimiz; Atamızın selamını getirdiğini söyledi. Sizler
şimdi tatildesiniz, memleketinizde olacaktınız, yani gezecektiniz, ama burada o
tatilinizi feda edip geldiniz çadırda yatıyorsunuz falan. Sizleri ulu Atamızın
adına tebrik ediyor ve gözlerinizden öperek kutluyorum.
CEMAL Uygun - Bize,çok zaman bildiklerini bizim bazı hatalarımızı bizi çağırır
direkt olarak bize söylerdi. Havacılık, bilgi mesleğidir, havacılık risk mesleği
değildir. Çok yaşayabilmek için daima kurallara riayet etmeniz şarttır, bize bu
gibi nasihatleri olmuştur..
Orhan KARAVELİ - Sabiha Gökçen çok sevecendi, çok anlayışlıydı, çok yumuşak
kalpliydi ama Atatürk'e değil dil uzatmak Atatürk'e değil herhangi bir sekilde
kötü bir sözle davranışla yaklaşmak, Atatürk konusunda, en ufak olumsuz bir
imayı hissettiğinde, karşınızda bambaşka bir Sabiha Gökçen görürdünüz.
ALB. TAYYİP ÖZSEVER - Orada bulunduğumuz on üç gün içerisinde aşağı yukarı 20
ile 30 arasında etkinliğe katıldık Hemen her gün iki yada üç etkinlik vardı ve
en Yaşlı ve bayan olması nedeniyle aynı zamanda da protokolün başıydı.
Gittiğimiz yerlerde çelenkleri bizzat kendisine koydurduk, koydurdular.
Dolayısıyla herkesin göz bebeğiydi, herkesin dikkatini çekti. Herkes tanışmak
istedi ve bir şeyler sordular, bir şeyler söylediler, dünyanın ilk kadın savaş
pilotu olduğunu söylediklerinde öğrendiklerinde de o şaşkınlıkları zaten ilk
göze batan şey. Hele hele, Türkiye'den bir bayan olduğunu öğrendikleri zaman
daha büyük bir şaşkınlık yaşıyorlardı..
DANIEL ACTON - Havalandıktan sonra Sabiha Gökçen kafasını kokpitten uzattı,
yıllar önce üzerinden uçtuğu dağlara, tarlalara; ülkesine gülümseyerek baktı.
Uçuş esnasında hiçbir problem yaşamadık, zaten kontrolü kolay bir uçak. Uçarken
adeta bir kuş gibiydi, çok mutluydu..
ÜTĞM. BERNA Şen - Ben onu önümde bir lider olarak gördüm. Daha o zamanlarda
yaptıklarını görerek bilerek hissederek demem lazım, işte insanın gerçekten
bazen önünde somut bir örneğe ihtiyaç duyuyor ve bence çok güzel bir örnekti..
ALB. ŞENAY Günay - Ve bugün Türk kızları, 22 yaşında altlarına dünyanın en
pahalı uçaklarını veren bir zihniyetle göklere kanatlanıyorsa işte o
Atatürkilkelerini sembolize eden, bence Sabiha Gökçen'e borçludurlar. Çünkü
bizim hepimizin adına bu işi bu kapıyı o açtı..
HAVA HARP OKULU ÖĞRENCİLER - İlk bayan savaş pilotunun Türk olması çok gurur
verici bir şey. O bizim için bir öncü onun izinden geliyoruz.
ÜTĞM. BURCU ŞAHİNKAYA - Dedem çok küçüklüğünde, Sabiha Gökçen'le tanışma
fırsatını bulmuş ve hayran olmuş. Dah sonra kızım olursa ismin Sabiha koyacağım
ve onu pilot yapacağım diye bir düşünce oluşmuş. Şu anda teyzemin adı Sabiha,
tabi onların zamanında böyle bir fırsat olmadığı için pilot olamamışlar ama ben
olabildim. Dolayısıyla bu, ben de doğduğumdan beri Sabiha Gökçen'e hayranım.
W. Robert Pearson'ın Devlet Bahçeli'ye belgeselimiz ile ilgili olarak gönderdiği
mektup
21 Mayıs, 2002
Sayın Devlet Bahçeli
Başbakan Yardımcısı
Bakanlıklar Merkez Bina
Bakanlıklar, Ankara 06573
Başbakan Yardımcısı Sayın Bahçeli,
Zatınızı, Temmuz 2001 tarihinden bu yana Ankara'da bulunan Birleşik Devletler
Savunma Bakanlığı İşbirliği Dairesi ( ODC ) ile İstanbul Köprüler Yapımdan Bayan
Gülşah Çeliker arasında gelişen yakın bir işbirliği konusunda bilgilendirmekten
memnunluk duyuyorum. Bayan Çeliker Türkiye'nin bayan havacılık öncüsü Sabiha
Gökçen Hanımefendi ilgili bir film yapmaktadır. Knedisi büyükelçiliğimize
başvurarak, Sabiha Gökçen'in ABD Hükümetinin misafiri olarak ziyaret ettiği üç
ABD hava üssüne girişi izni almak istemiştir. Sabiha Gökçen'nin öyküsünü içeren
filmini uluslar arası seyirci kitlesine sunmayı ve ayrıca Amerikan izleyicisinin
ilgisini çekeceğinden, ülkenizde geniş bir kitleye yayımlanmasını ümit
etmektedir. Bayan Çeliker'in ülkemize yapacağı araştırma ve çekim ziyaretleri bu
nedenle oldukça önem taşımaktadır.
Bayan Çeliker Ankara ODC Hava Kuvvetleri Yönetimi ile yaptığı pek çok görüşme
sonucunda ve onların aracılığı ile ABD Dışişleri ve Savunma Bakanlıklarının
işbirliğini başlatmıştır. Tarihi kayıtlara ve filimin çekileceği mekanlar olan
Maxwell, Andrews ve Cape Canaveral Hava Üslerine giriş izinlerinin son
onaylarının da alınmasına çok yaklaşıldığı aşamada 11 Eylül trajedisi
gerçekleşmiş ve ABD üslerine girişler ciddi biçimde sınırlandırılmıştır. Buna
rağmen ODC ve Bayan Çeliker işbiriliklerini sürdürerek bilgi toplamaya, Türkiye
ve Amerika Birlerşik Devletleri'nde bu projeye özel sektör desteği saptamaya
devam etmişlerdir. ODC, üslere giriş sorununa alternatif çözümler üretmiş ve
dolayısıyla Bayan Çeliker, Sabiha Göçen'in olağanüstü havacılık mesleği hakkında
ABD ile bölümleri tamamlama aşamasına geşlmiştir. Washington Türk Büyükeçiliği
Savunma Ateşeliği Birimi, çözüm olarak önerilen, diplomatik bir refakatçi
eşliğinde üslere giriş izni için çalışmalarına devam etmektedir. Bu konu, önemli
bir hedefin gerçekleşmesi için karmaşık sorunların çözülmesinde Türk-Amerikan
işbirliğinin çok olumlu bir örneğidir.
Öğrendiğime göre, Bayan Çeliker projesine mali destek bulmak amacıyla
Başbakanlık Fonuna başvuruda bulunmuştur. Bu fonun destek vereceği projelere
öneride bulunmamın doğru olmadığı bilincinde olmakla beraber, eğer Bayan
Çeliker'in projesi Başbakanlık Fonunun desteklediği projeler kapsamına dahil
edilebilecek nitelikte kabul edilebiliyorsa, kendisinin hedefini ısrarla ve
profesyonelce gerçekleştirmeye çalıştığı gerçeğine Tanık olduğumu ifade etmek
istiyorum. Bayan Çeliker'in hedeflerine ulaşmaktaki ısrarı ve profesyonelliğini
ve Bayan Gökçek'in öyküsüne Amerika ile ilgili kısmları da almak için gösterdiği
sabır, kararlılık ve yabancı askeri sistemlerle iş yapma konusundaki diplomatik
becerisini övgüye değer buluyor ve baraber çalıştığı meslektaşlarımın saygısını
kazandığını belirtmek istiyorum.
Saygılarımla,
W. Robert Pearson
Türk Kızı, Gök Kızı,
Atatürk Kızı- Sabiha Gökçen
Tv8, izleyicilerini yine son derece ilginç bir yerli belgeselle buluşturuyor-
“Türk KIZI, Gök KIZI, Atatürk KIZI- SABİHA GÖKÇEN”...
Yapımcılığını Gülşah Çeliker’in, yönetmenliğini Ali Akyüz’ün üstlendiği
belgeselde ilk kadın savaş pilotu Sabiha Gökşen’in başarı dolu kariyeri ve yaşam
öyküsü anlatılıyor. Türkiye Cumhuriyeti, havacılık tarihi ve Atatürk
Türkiyesi’nde barış ve kadın temaları üzerine kurulan belgeselde ayrıca Rusya,
Amerika, Fransa, Yunanistan ve Yugoslavya gibi birçok ülkenin arşivlerinden
yararlanıldı.
Cumhuriyet tarihimize ışık tutması açısından da ayrı bir önem taşışan
belgeselde, dünya çapında isim yapmış havacı ve uzmanların da görüşüne yer
verildi. Dr. Gary Leiser, II. Dünya Savaşı pilotu Dunkan Miller, Fransız Pilot
Daniel Acton gibi kendi dalında uzman kişilerle yapılan özel röportajların
yeraldığı Türk Kızı, Gök Kızı, Atatürk Kızı- Sabiha Gökçen belgeselinde ayrıca
Gökçen'in 1996 yılında davet edildiği ve "Dünya Tarihine Adını Yazdıran Yirmi
Havacıdan Biri” ödülünü aldığı Maxwell AFB’deki görüntüler de bulunuyor.
Kaynak
Tv8 web sitesi
"Sabiha Gökçen" ödenek bekliyor...
Yapımcı - yönetmen Gülşah Çeliker tarafından hazırlanan, ilk kadın savaş
pilotumuz Sabiha Gökçen’in hayatını konu alan, "Türk kızı, Gök Kızı, Atatürk
Kızı- Sabiha Gökçen" isimli belgesel, ödenek bulunabilirse mart ayında
tamamlanacak. Belgeselin çalışmalarına 2000 yılının mayıs ayında başlayan
Çeliker, 52 dakikalık belgesel için 500’den fazla kişiyle görüştü.
Bunlar arasında Sabiha Gökçen ile hayattayken yapılan röportaj ve 1996’ da son
uçuşu birlikte yaptığı Falcon 2000’in pilotu Fransız Daniel Acton’la görüşme de
yer alıyor. Çeliker, belgeseli Gökçen’in ölüm yıldönümü olan 22 Mart’ta
bitirmeyi planladığını belirterek, "Başbakanlık Tanıtma Fonu projemi imzalarsa
ödenek yardımı alacağım" dedi.
ASLI ÖKTENER / İstanbul
Milliyet / 08 Ocak 2003 Çarşamba
Sabiha Gökçen belgeseli...
Dünyanın ilk kadın savaş pilotu Sabiha Gökçen'in hayatını anlatan 'Türk Kızı,
Gök Kızı, Atatürk Kızı- Sabiha Gökçen' belgeseli seyircilerle buluştu. Gülşah
Çeliker'in hazırladığı ve Ali Akyüz'ün yönettiği belgeselin ilk gösterimi
Harbiye Askeri Müze'de gerçekleştirildi.
İlk gösterime Atatürk'ün manevi kızı Ülkü Adatepe ve kadın pilotlarımızdan
Emekli Albay Şenay Günay da katıldı. Çekimleri Amerika, Rusya, Fransa ve
Yunanistan'da gerçekleştirilen belgeselin hazırlıkları 3 yıl sürdü. Yapımcı
Gülşah Çeliker, belgeselin yurtdışına da satılması için çalışmalar yapıldığını
söyledi.
Uğur Cebeci
9 Kasım 2003, Hürriyet
Sabiha Gökçen belgeseli ilk kez gösterimde...
İki yıl önce ölen Türkiye'nin ilk kadın pilotu Sabiha Gökçen'in hayatını konu
alan belgesel film, 22 Mart'ta ilk kez gösteriliyor.
İki yıl önce ölen Türkiye'nin ilk kadın pilotu Sabiha Gökçen'in hayatını konu
alan belgesel film, ölüm yıldönümü olan 22 Mart'ta Ankara'da ilk kez
gösterilecek.
Gökçen'in ölüm yıldönümü olması nedeniyle 22 Mart günü Ankara'da tören
yapılacak. Türk Hava Kurumu'nda düzenlenecek olan törende Gökçen'in hayatını
konu alan belgesel de gösterilecek. Üç yıllık bir araştırmanın sonucunda ortaya
çıkan belgeselin yapımcılığını Gülşah Çeliker, yönetmenliğini Ali Akyüz yaptı.
Ankara'da 22 Mart'ta gösterilecek olan film, belgeselin özeti niteliğinde ve 25
dakika sürüyor. Filmde Sabiha Gökçen'in başarılarla dolu kariyeri, Cumhuriyet
Türkiyesi'nde barış ve kadın temaları ele alınıyor. Ayrıca Ünlü kadın pilotun
albümünden alınan ve bugüne kadar görülmemiş fotoğraflar da yer alıyor.
15.03.2003, Hürriyet
PORTRAITS- HUMAN JOURNEYS
LEGENDARY GIRL OF THE SKIES- SABIHA GOKCEN
SABIHA GOKCEN
Video Colour 52'
Turkey, 2003
Direction- Ali Akyuz
Screenplay- Bilgin Adali. Research- Gulsah Celiker, Zerrin Girit, Ceyil Ozmen
Cinematography- Umit Aksoy, Goksel Gorgec, Mario Darcheux
Editing- Ali Can
Producer- Gulsah Celiker
Production- Kopruler/Bridges Productions
Sabiha Gokcen is one of the world's most noted female pilots. The adopted
daughter of Kemal Ataturk, she had the honour of being the world's first combat-ready
woman pilot at the age of 24. Upon invitation of the Balkan countries, Sabiha
Gokcen began a Solo Friendship Tour on 16th June 1938. During this 5-day tour,
she flew from Istanbul and visited Athens, Thessaloniki, Sofia, Belgrade and
finally Bucharest. She retired from active flying in 1964, and died in Ankara in
2001, having won numerous international awards. Istanbul International Airport
is named after her.
Çelebi Hava Servisi, Sabiha Gökçen Belgeseli'ne sponsor.
Çelebi, dünyanın ilk kadın savaş pilotu Sabiha Gökçen hakkında, Gülşah Çeliker
tarafından hazırlanan " Sabiha Gökçen - Türk Kızı, Gök Kızı, Atatürk Kızı" adlı
belgesel filme sponsor oldu.
Filmin ilk gösterimi, Cumhuriyet'in 80. yılını kutlama etkinlikleri çerçevesinde
İstanbul, Harbiye Askeri Müze ve Kültür Sitesi'nde 31.10.2003 günü
gerçekleştirildi. Filmin tanıtımı nedeniyle verilen kokteyl de Çelebi tarafından
düzenlendi ve Çelebi sponsorluğunda gerçekleşti.
celebihandling.com.tr
DÜNYANIN İLK KADIN Savaş PİLOTU- SABİHA GÖKÇEN...
Yapımcılığını Köprüler production’tan Gülşah Çeliker’in, yönetmenliğini Ali
Akyüz’ün yaptığı ve BOS’un sponsor olduğu dünyanın ilk kadın savaş pilotu Sabiha
Gökçen (1913-1988) belgeseli tamamlandı.
Tek başına uçakla tüm Balkanları kapsayan turu tamamlayan Sabiha Gökçen’e,
Atatürk tura başlamadan önce “Gökçen... Gittiğin her yerde, barışçı bir ülkenin
barışçı kızı olduğunu, yurtta ve dünyada barışı arzu ettiğini, her Türk gibi
bunu gönülden istediğini, Türkiye Cumhuriyeti olarak şu kısa dönem içinde nasıl
birbirine kenetli tek yumruk olduğumuzu, bize düşman olanlarla bugün dost olmayı
şerefli bir dost adımı saydığımızı, Türk kadınını ve Türk toplumunu bu toplumda
kadınımızın yükseldiği yeri anlat. Daha da ilerleyeceğimizi, daha da uygar bir
ülke olacağımızı ifade et onlara. '' demiştir.
BOS elde ettiği tüm birikimi bu ülkeden elde ettiğinin bilinci ile sosyal ve
kültürel değerlere önem vermektedir. Sabiha Gökçen belgeseline verdiği destekle
bunu bir kere daha güçlendirmiştir.
Gelecek kuşaklara Türk ve dünya havacılığının ilk kadın savaş pilotu hakkında
yapılan bu belgeselin aktarılmasında küçük de olsa bir katkımızın olması bizi
onurlandırmaktadır.
bos.com.tr
Gökçen belgeseli komşuda finalist...
Dünyanın ilk kadın savaş pilotu Sabiha Gökçen hakkındaki belgesel, Selanik'teki
Belgesel Film Festivali'nde finalist oldu.
Ermeni olduğu iddiası ortaya atılan 'dünyanın ilk kadın savaş pilotu' Sabiha
Gökçen'in belgesel filmi, Yunanistan'da ses getirdi. Yapımcılığını Gülşah
Çeliker'in yaptığı 'The Legendary Girl of The Skies- Sabiha Gökçen (Göklerin
Efsane Kızı- Sabiha Gökçen)' adlı belgesel, binlerce belgesel arasında, 6.
Selanik Uluslararası Belgesel Film Festivali'nde finalist oldu. Yunan ulusal
kanalı ERT'nin desteklediği ülkenin bu en büyük film festivali, 15-21 Mart
tarihleri arasında yapılacak.
Başkan çok beğendi...
Filmin sadece 'Belgesel Pazar' bölümüne katılacağını zannettiklerini belirten
yapımcı Çeliker, şöyle konuştu- "Festival başkanı çok beğenmiş, finalist olarak
da yer almasını istemiş. Bu belgeselde Atina ve Selanik'te Atatürk'ün evinde
çekim ve araştırmalar yaptık. Belgesel, Sabiha Gökçen'in yaptığı Balkan Dostluk
Turunu ve Atatürk'ün Balkan barışına katkı için çalıştığının bir ifadesi olarak
Gökçen'i bu solo tura gönderdiğini ifade ediyor."
