Yapım Tarihi - 2022
Süresi - 00:00:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Kerem Tekoğlu (Keremo)
Görüntü Yönetmeni - Seyda Goyan, Mamo
Müzik - Nudem Hezex
9th Duhok International Film Festival, Kurdish Documentary Competition,
Finalist. 2022
Kaynak
Duhok International Film Festival
Şeva Reş: Qamişlo’da Kara Gece
“Necla, Hüseyin Aslan’la devrim nikahıyla evlenmişti. Katliam yaşandığında Necla
8 aylık hamileydi. Saldırı sırasında Hüseyin Necla’yı ve karnındaki bebeğini
kurşunlardan korumak için Necla’nın üzerine kapaklanıyor. Necla’nın ölmediği ve
hamile olduğu anlaşılınca bacaklarının arasına sıkılan tek kurşunla
katlediliyor.”
Sözler 1980 öncesi örgütlenen bağımsız, birleşik, demokratik Kürdistan’ı savunan
Kawa Hareketi’ne yönelik yapılan operasyonda öldürülen Necla Baksi’nin ablası
Selva’ya ait.
42 yıl önce bugün 12 Aralık 1980. Türkiye’de askeri cuntanın yönetimi
devralmasının üzerinden sadece üç ay geçmiş. Suriye’nin Qamişlo kentinde
yağmurlu bir gece vakti. Ev sahibi Ramazan Kabreş’in evi kalabalık. Kawa
Hareketi’nin üst düzey kadrosu yedi kişiyi evinde ağırlıyor. Kendisiyle birlikte
aile fertleri ise dokuz kişi. Bir anda evin kapısı kırılıyor ve içeri giren
onlarca silahlı adam tarafından ne olduğunu anlayamadan kurşun yağmuruna
tutuluyorlar. Aralarında Necla Baksi, Şapkalı kod adlı Hüseyin Aslan, Mehmet
Emin Mutlu ve Müslüm Yıldız’ın da olduğu 16 kişi hayatını kaybederken, bedenine
16 kurşun alarak öldüğü sanılan Heybet Açıkgöz sağ kurtuluyor. Olay tarihte
Qamişlo Katliamı ile birlikte Türkiye’deki askeri yönetimin Suriye istihbaratı
ve yerel işbirlikçiler ortaklığıyla yaptığı ‘sınır ötesi operasyon’ olarak
biliniyor. Sıkıyönetim dönemi olduğu için Türkiye’deki aileler cenazelere sahip
çıkamıyor. Olay Türkiye basınında görmezden gelinirken, İsveç basınında yankı
buluyor. Necla Baksi’nin ağabeyi Mahmut Baksi “Kürdistan Tahinde Kamışlı
Katliamı” kitabında olayı anlatıyor. Yıllar sonra Soner Yalçın’ın “Binbaşı
Ersever’in İtirafları” kitabında ise Ersever’in Aytekin Özen komutanlığında
telleri aşarak Qamişlo’daki operasyonu yaptıklarına ilişkin ifadelerine yer
veriliyor.
Belgesel filmler yapan yönetmen Keremo (Kerem Tekoğlu) bu katliamın izini
sürmek, arşiv olarak kalıcılaştırmak için yola çıkıyor. Hayatını kaybedenlerin
ailelerine, arkadaşlarına ve yakınlarına ulaşıyor. Almanya, İsveç, Nusaybin,
Mardin, Ankara, Haymana, Diyarbakır ve Kırşehir’de 20’den fazla kişiye ulaşıp
röportajlar yapıyor, bilgi ve belgelere ulaşıyor. Sonuç olarak ortaya Şeva Reş
(Kara Gece) adında 55 dakikalık bir belgesel çıkıyor. Tekoğlu’nun belgeseli 9.
Duhok Uluslararası Film Festivali’nde ilk gösterimini yaptı. Kırmızı halıda Kürt
ulusal kıyafetinin içerisine giydiği İran’da öldürülen Mahsa Amini’nin
fotoğrafının basılı olduğu tişörtle yürüyen Keremo ile film sonrası konuştuk.
Keremo, Qamışlo Katliamının çok bilinmediği ve bilenlerin de neredeyse unuttuğu
için bu çalışmaya başlamış.
“İlk olarak 2016’da duydum bu olayı. Onunla ilgili çalışmalara başladım.
Kürdistan tarihinde yüzlerce örneği olan katliam var. Bunların çoğunu
kamuoyundan ya da yazılan kitaplardan biliyoruz ama bu nerdeyse unutulmuş,
üzerine çok fazla yazılıp çizilmemiş. Sadece katliamdan sonra Mahmud Baksi’nin
yazdığı bir kitap var. 80 öncesi bir hareket olan Kawa’nın içinde bulunanların
dahi çok bilmediği bir şeydi.
Geliyê Zîlan (Zilan Katliamı), Dersim, Halepçe ve Enfal’i de çalıştım. Beni en
çok etkileyen hikayelerden biri bu olayda 8 aylık hamile bir Kürt kadını
katlediliyor. Eşi kendini onun üzerine atıyor ve tüm kurşunlar ona isabet
ediyor. Çok tarifsiz bir acı bu.”
İsveç basın arşivine ulaşır
“O dönem bu hareket içinde yer alan aydın ve yazarlarla buluşmalar
gerçekleştirdik. Yavaş yavaş belgelere ulaştım. Hem Necla Baksi’nin hem diğer
kişilerin aileleriyle irtibat sağladım. Özellikle İsveç’teki gazetelerde çok
ciddi yazılar ve haberler yapılmış. Bu yüzden İsveç’e gittim, olaydan sağ
kurtulan Heybet Açıkgöz’le görüştüm. Açıkgöz uzun süre hastanede tedavi görüp
cezaevi yattıktan sonra Avrupa’ya kaçırılıyor.”
Keremo, Necla Baksi’nin ses kayıtlarına ulaşır. Koma Sor adında bir müzik
grubunun üyesi olan Baksi’nin şarkı söylediği kaseti bulur. “Konuştuğu ses
kaseti ağabeyinin yanındaydı ama şarkı söylediği kaseti Fehmi Komasor adında
birinden temin ettim.”
Keremo, Şapkalı kod adlı Hüseyin Aslan’ın ailesiyle görüşmek için Dersim’in
Mazgirt ilçesine gider, lakin hiç kimseyi bulamaz. Yaptığı araştırmalar
sonucunda Kırşehir’de emekli öğretmen olan İmam Aslan adında bir ağabeyinin
olduğunu öğrenir.
“Hemen Kırşehir’e gidip İmam Aslan’la tanıştım. İmam olaydan birkaç ay sonra
Hüseyin’in mezarını bulmak için Nusaybin’e gitmiş, fakat mezarı bulamamış,
“Alevi inancımıza göre her yer Allah’ın toprağıdır.” diyerek geri dönmüş. Zaten
bulsa bile cenazeyi memlekete taşıyacak maddi gücü de yokmuş.
Mehmet Emin Mutlu’nun ailesinin araştırmaları sonucu Hüseyin Aslan’ın
Nusaybin’de Mazilavdin Mezarlığı’nda gömülü olduğu ve nişane olarak da mezar
başına bir delikli taşın konulduğu görülür. Aynı yerde Şükrü Sungur ve Muhammed
Dursun’un da tek mezara gömüldüğü anlaşılır.
Mehmet Emin Mutlu ve Hasan Akbaba’nın cenazesi köylerinde kendilerine ait
mezarlığa gömülürken Necla Baksi’nin cenazesi de ailesi tarafından alınarak
Diyarbakır’daki Şehitlik Mezarlığı’na defnedilir. Müslüm Yıldız’ın da mezarı
Nusaybin merkezdedir.
Üç yılda tamamlandı
Nusaybin, Mardin, Ankara, Kırşehir ve Haymana’da kurmacaları çekilen film üç
yılda tamamlanır.
Senaryosu Tekoğlu’na ait olan belgeselin görüntü yönetmenliğini Seyda Goyan ve
Mamo yapmış. Filmin müziği Nudem Hezex’e ait olan film 9. Uluslararası Duhok
Film Festivali’nde izleyicinin beğenisine sunuldu.
15 belgesel, 2 kısa filmde imzası bulunan Tekoğlu, çeşitli radyo ve
televizyonlarda programcılık yapmanın yanı sıra tiyatro dersleri de verdi. Kürd
PEN üyesi araştırmacı yazar Kerem Tekoğlu’nun çocuk kitapları, şiir, roman ve
öykülerden oluşan toplam 27 adet kitabı bulunuyor. Tekoğlu şimdilerde Halis
Öztürk portresinden yola çıkarak Ağrı İsyanı ve Zilan katliamını araştırıyor.
yenidentv.com
12 Aralık 2022
Söyleşi: Bircan Değirmenci
