Yapım Tarihi - 2002
/ 2003
Süre - 00:35:00
Bölüm Sayısı - 13
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe, Betacam
Yönetmen - Abdulhamit Avşar
Yapımcı - Abdulhamit Avşar
Metin Yazarı - Abdulhamit Avşar
Kaynak Metin Yazarı - İsmet Görgülü
Yardımcı Yönetmen - Figen Baranoğlu
Danışman - İsmet Görgülü
Görüntü Yönetmeni - Bekir Yıldızcı
Özgün Müzik - Hasan Cihat Örter
Seslendiren - Sacit Onan
Kameraman - (İstanbul) Bekir Yıldızcı, Ferhat Parlak (Polatlı) Veysel Baban,
Orhan Yaşar
Kurgu - Tufan Bilgen, Murat Işık, Gülhan Çolak, Berrin Ayköse, Sıdıka Eralp,
Deniz Salmanlı, Nilay Bilgen, Özlem Türkay
Prodüksiyon Amiri - Mustafa Aşçı
Yönetmen Yardımcısı - Seyfi Sinan, Melis Sökmen
Yapım Yardımcısı - Şerife Adatepe, Mustafa Sekban, Tuba Berber
Afiş Tasarım - Filiz Kavadarlı
Jenerik - A. Tufan Bilgen
Grafik Animasyon - Hakan Sarıkaya
Ulaşım - Tahsin Ömeroğlu, Bayram Özyıldız, Mustafa Şimşek, Eyyüp Ebeş
13 bölümlük “SON TANIKLAR” adlı belgesel, Kurtuluş Savaşı’na cephe gerisinde
yaşayanların gözüyle bakmayı amaçlıyor. Bu bağlamda, bir sözlü ve yerel tarih
çalışması mantığıyla hareket edildi ve belgeselde, Kurtuluş Savaşı’na bizzat
katılmış veya çocukluk dönemlerinde tanıklık etmiş kişiler başta olmak üzere, o
günlerde yaşananları birinci ağızdan dinlemiş ve o atmosfer içinde büyümüş yaşlı
insanlarla geniş görüşmeler yapmak suretiyle hazırlandı.
Bu amaçla, projenin başlangıcında tüm valiliklere, bölgesinde araştırma yapmış
kişilere konuyu anlatan yazılar yazılarak, tanıkların bulunması konusunda yardım
istenmiş ve önemli bir bölümünden cevap gelmiştir.
Bunun yanı sıra, tanıkların belirlenmesinde önemli bir yöntem olarak saha
araştırmaları seçilmiştir. Çünkü edinilen tecrübeler ışığında, amaca ulaşmada
saha araştırmalarının çok verim sağladığı görülüyordu. Böylece çekime gidilen
yerlerde, daha önce belirlenen kişilerin yanı sıra, en ücra yerleşim yerlerine
dahi ulaşılarak Tanık tespit edilmiş ve 600’ün üstünde kişi ile çekim
yapılmıştır.
Yine, Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu, askerlik şubeleri, Gaziler
Derneği gibi kurum ve kuruluşlarla da irtibata geçilerek, yaşayan hemen hemen
her İstiklal Savaşı gazisi ile görüşülmüştür.
Çekimleri yaparken, bir belgesel program hazırlama amacının yanında, artık bu
insanların, bir anlamda Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş mücadelesinin son
tanıkları oldukları; anlattıklarının hem ülke yerel tarihi hem de Kurtuluş
Savaşı’nın daha iyi anlaşılabilmesi açısından büyük önemi olduğu bilinci hep ön
planda tutularak hareket edilmiştir. Bundan dolayı, gelecekte konu üzerinde
çalışma yapacak bilim adamları için de önemli bir kaynak olduğu gerçeği göz
önünde tutularak, bir arşiv mantığı ile çekimler mümkün olduğunca ayrıntılı bir
şekilde gerçekleştirilmiştir.
“Son Tanıklar” belgeselinin “belge”si esas olarak dönem tanıkları olmakla
birlikte, görsel anlamda desteklemek, televizyon dili ile anlatılanları
pekiştirmek maksadıyla da, çeşitli belge ve görüntü malzemesinden de
yararlanılmıştır. Bunun için de, olayların geçtiği mekanların aktüel çekimleri
yapılmış; çeşitli belge, fotoğraf, harita, ulusal ve yerel gazeteler ile,
çeşitli arşivlerinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda, TBMM Kütüphanesi,
Genelkurmay ATASE Başkanlığı, Türk Tarih Kurumu, TSK Foto-Film Merkezi
arşivleriyle, bir çok kişisel arşivden yararlanılmıştır.
Bu arada tanıkların ortaya koyduğu sözlü ve yerel perspektifi, genel tarihle
irtibatlandırabilmek için, başta akademisyenler ve konunun uzmanları olmak
üzere, çeşitli araştırmacıların görüşlerine de yer verilmiştir.
Ayrıca belgeselde, özellikle önemli olayların anlatımında, üç boyutlu
animasyonlardan yararlanılmıştır. Böylece hem, olaylarla mekan ilintisi
sağlanmış olacak, hem de anlatılanların zihinlerde canlanması kolaylaştırılmış,
görsel olarak da belirli bir zenginlik katılmış olacaktır. Bunların yanı sıra,
çok fazla olmamakla birlikte, kimi zaman kısa canlandırmalara yer verilmiştir.
Yaklaşık 14 ay Süren bütün bu çalışmalar sırasında, Milli Mücadele’ye fiilen
sahne olan ya da Kurtuluş Savaşı sürecinde önemli rol oynayan önemli olayların
geçtiği 38 il, 105 ilçe, 165 belde ve köyde çekimler yapılmış ve bu amaçla,
50.000km’ye yakın yol kat edilmiştir.
TRT İstanbul Televizyon Müdürlüğü’nce hazırlanan olan bu belgesel, Milli
Mücadele üzerine, şimdiye kadar yapılmış en geniş yerel tarih araştırması
niteliğini de taşımaktadır. İlk kez bu kadar geniş bir alanda, bu kadar geniş
katılımlı bir çekim gerçekleştirilmiştir. Bu da projenin dikkate değer bir başka
yönüdür.
TRT Yayın Tarihi - 13 Ekim 2003 - 5 Ocak 2004
Afyon Kocatepe Üniversitesi Belgesel Film Günlerine katıldı.
Türkiye Yazarlar Birliği En İyi Belgesel Ödülü. 2003
Türk Dünyası Kültür ve İnsan Hakları Derneği - Türk Dünyası Hizmet Armağanı
Ödülü. 2003
Kaynak
Abdulhamit Avşar
sontaniklar @ trt.net.tr
Belgeselin Yayını
‘Son Tanıklar’
Aranıyor...
TRT'nin 'Milli Mücadele'nin toplumsal tarihini' konu alacak dizisi için valilikler başta
olmak üzere çeşitli kanallardan tanıklar belirlenmeye çalışılıyor.
TRT İstanbul Televizyonu tarafından çekilecek ve Milli Mücadele’nin toplumsal
tarihini konu alan 13 bölümlük “Son Tanıklar” belgeseli için, valilikler başta olmak
üzere çeşitli kanallardan tanıklar belirlenmeye çalışılıyor. Milli Mücadele’nin farklı bir
bakış açısıyla ele alınacağı belgeselde, dönemin yerel ve sözlü tarihinin anlatılması
amaçlanıyor. Bu çerçevede, öncelikle Milli Mücadele’ye katılmış veya çocukluğunda
olaylara tanıklık etmiş kişilerle birlikte, o günlerin tanıklarını birinci ağızdan dinlemiş
yaşlılarla görüşmeler yapılacak. Bu belgeselle, Milli Mücadele’nin cephe gerisi ve
sivil halkın yaşantısı, savaşların genel durumunun dışında ele alınacak.
Ülke Genelinde Araştırma
Türkiye genelinde tarama yapan TRT, valilikler başta olmak üzere çeşitli kanallardan
tanıkları belirlemeye çalışıyor. Belgeselde, canlı tanıkların yanı sıra Milli Mücadele
sırasında sıcak çatışmalara sahne olan tüm illerde olayların dönüm noktası olmuş,
önemli gelişmelerin yaşandığı mekanlarda çekimler yapılacak, zaman zaman da
canlandırmalara yer verilecek.
Programın hazırlanması sırasında geniş bir arşiv çalışması da yapılacak. TBMM,
Genelkurmay Başkanlığı, Kültür Bakanlığı, TRT, Türk Tarih Kurumu gibi kurumların
yanı sıra kişisel arşivler, yaygın–yerel gazete arşivlerinden de bilgi ve belge olarak
yararlanılacak.
Belgesel, Cumhuriyet’in ilanının 80. yıldönümü olan 2003’te TRT 2 kanalında yayınlanacak.
Gaziantep Valiliği'nin Çalışması
Bu arada, Gaziantep Valiliği de benzer bir çalışma yürütüyor. Gaziantep savunmasına
veya Milli Mücadele’ye katılan veya çocukluğunda olaylara tanıklık edenler bulunup özel
bir belgesel çekilecek. Valilikten alınan bilgiye göre, Fransız işgaline karşı direnen ya da
direnişe tanıklık edenlerin bulunması için askerlik şubeleri, Zırhlı Tugay Komutanlığı,
İl Jandarma Komutanlığı ve Emniyet Müdürlüğü’ne yazı gönderildi.
Bu projeyle, Milli Mücadele dönemini yaşayan insanların açıklamalarıyla, dönemin,
tarihe ışık tutacak boyutlarının ortaya çıkarılması amaçlanıyor. Yapılan çalışmalar
kapsamında, şimdiye kadar Hatice Köse (98), Necip Türk (115), Ömer Hacarlıoğlu
(100), Mehmet Çetintaş (105), Mehmet Kaçmaz (96) ve Hayriye Tirişçi’ye (100)
ulaşıldığı öğrenildi.
Kaynak
Gaziantep, AA / 13 Ekim 2002
‘Son Tanıklar’ın Tekrarı TRT 2’de...
“Son Tanıklar”, ilk bölümünü izleyemeyenler için TRT 2’de yeniden ekrana geliyor. 17.10’da
yayınlanacak belgesel, Kurtuluş Savaşı’na, cephe gerisinde yaşayanların gözüyle bakıyor.
13 bölümden oluşan “Son Tanıklar”ın ilk bölümünde, Milli Mücadele’nin hangi
ortamda başladığı, o gün yaşayan insanların içinde bulunduğu sosyal, ekonomik ve
siyasal şartları, yaşayanların diliyle ortaya konuluyor. Belgeselde, ayrıca, çekim
ekibinin ortaya çıkardığı unutulan bir olay da ekranlara gelecek- Çekirge istilası.
