Sinemanın Dişil Yüzü



Türk Sinemasında Kadın Yönetmenler
S. Ruken Öztürk
Om Yayınları, İstanbul, 2004

S. Ruken Öztürk’ün Sinemanın “Dişil” Yüzü: Türkiye’de Kadın Yönetmenler kitabı, ülkemizde yönetmenliğe soyunmuş kadınları kapsamlı bir biçimde ele alan ciddi bir bilimsel çalışma. Daha önce Radikal İki’de ve Altyazı’da yazıları yayımlanmış olan yazar, konusuna bir bilim kadını titizliğiyle yaklaşırken aynı zamanda feminist bakış açısını kullanıyor. Kadınların sinemaya verdikleri emeğin, Türk Sineması’nda olduğu kadar dünya sinema tarihinde de fazlasıyla göz ardı edildiğini örnekleriyle saptıyor.

Türk Sineması açısından bir ‘kadın sineması’nın varlığından söz edemememiz ve kadın yönetmenlerin sayısının bu kadar az olması elbette üzücü. Yazar kadın sinemasının, “1) Kadınlar tarafından yapılan, 2) kadınlara seslenen, 3) kadınlarla ilgili olan filmler; ya da en geniş anlamıyla üçü birden” olarak ele alınabileceği saptamasını yaptıktan sonra esas olarak kadın yönetmenler tarafından yapılan filmlere odaklanıyor.

Kadınların yaptığı filmlerin ise her zaman ‘kadın filmi’ özellikleri taşımadığını vurguluyor. Peki “kadın filmi” nasıl olmalıdır? “Kadın deneyiminden çıkan, kadın karakterin ya da kadın sorunsalının (nitekim “kadınsız feminizm” de olabilir) odakta olduğu, eril söylemi az ya da çok kıran, hatta yapı bozumuna uğratan ya da dişil söylemi bir biçimde öne çıkaran filmler kadın filmleridir. Kadınlığa, kadın olmaya dair özel bir bilgiyi ve deneyimi ya da eril kültürün eleştirisini içeren bu tür filmleri kadınlar çekmişse, onlar da ‘kadın yönetmen’dir.” diyor yazar.

Öztürk kitabında ülkemizde bu anlamda bütünlüklü bir kadın sineması olmasa da, kadın yönetmenlerin olduğunu, bu yönetmenlerin çoğunluğunun dünyaya bakışlarında ‘eril söylem’i kırma gibi bir sorunlarının olmadığını ve kadın bakış açısını benimsemediklerini vurguluyor ve bu tür kadın yönetmenleri “erkek olmayan yönetmenler” olarak tanımlıyor. Yönetmenleri filmleriyle tek tek mercek altına alan yazar, sayıları az da olsa ‘kadın filmi’ özellikleri taşıyan filmler yapan kadın yönetmenlerin de olduğunu, 90 sonrasında kadın yönetmenlerin ‘siyasal filmler’ de yaparak ses getirdiklerini belirtiyor.