Politik Kamera



The Politics and I deolodgy of Contemporary Hollywood Film
Çağdaş Hollywood Sinemasının İdeolojisi ve Politikası
Michael Ryan, Douglas Kellner

Ayrıntı Yayınları, İnceleme Dizisi
ISBN: 9755391630
Editör: Gülşan AYGEN
Çeviren: Elif ÖZSAYAR
Kapak / Resimleyen: Sevinç ALTAN
Basım Yeri / Tarihi: İstanbul 1997 / Eylül
Kapak Türü: Karton Kapak
Sayfa Sayısı: 474
Boyutları: 13,5 x 19,6 x 2,8 cm

Politik Kamera, altmışlı yılların sonlarından seksenlerin ortalarına kadar uzanan ve ABD toplumunda politik ibrenin giderek artan bir hızla sağa yöneldiği bir dönemde Hollywood sinemasının bu yönelime nasıl karşılık verdiğini ele alan, kültür ile politika arasındaki ilişkiye dikkat çeken bir üslupla yazılmış eleştirel bir inceleme.

Ryan ve Kellner, altmışların özgürlükçü ve eşitlikçi değerlerle örülü toplumsal atmosferinden Reagan'ın vahşi kapitalizmine giden yolu, Hollywood sineması üzerinden kat ediyorlar. Ryan ve Kellner'a göre sinema ideolojik üretim açısından vazgeçilmez bir araç; çünkü her ikisinin de sıkı sıkıya ilgili oldukları bir ortak nokta var: Temsil.

Sinema dışarıda 'duran' bir şeyi bize 'göstermez', onu temsilin süzgecinden geçirerek, şu ya da bu biçimde dönüştürerek, bize bir yapıntı sunar. Sinemada gördüğümüz her şeyin arkasında, temsil biçimine ilişkin bir tercih yatar. İdeoloji de temsiller üzerinde yükselir; toplumsal kurum ve değerlerle, cinsiyet rolleriyle, kişisel varoluşumuzla ilgili yapıtaşları temsilin vazgeçilmez katkısıyla oluşturulur. Dolayısıyla sinema, ideolojinin idamesine destek veren temsil biçimlerini yeğleyerek hâkim ideolojik gerçekliğin yeniden üretimine katkıda bulunabileceği gibi, alternatif temsiller aracılığıyla onu sarsmayı da amaçlayabilir. Zararsız görünüşlü ek çok Hollywood ' hikâyesinde 'kılık değiştirmiş toplumsal arzular, sıradanlıkları metaforik yüceltmeyle örtbas edilmiş korku ve kaygılar boy gösteriyor.

Muhafazakâr Hollywood sinemasında bolca rağbet edilen metaforik anlamlandırma biçimi, psikososyal gerilimleri yatıştırmaya yönelik bir boşalım mekanizması oluşturuyor. Böyle olunca, örneğin, Baba'nın erkeklerini bu kadar 'erkek ' yapanın ne olduğu, Şeytan'daki masum kız çocuğunun neden şeytanlaştığı, Jaws'daki köpekbalığının aslında kime ve neden dehşet saçtığı, Havaalanı ve Yangın Kulesi gibi felaket filmlerinde felaketle birlikte nelerin savuşturulduğu, Kıyamet'te Vietnam'la nasıl hesaplaşıldığı, Rambo'nun neden şiddete doymadığı üzerinde yeniden düşünmek gerekiyor.

Patolojik bir eril cinsel kimlikle, bireyci alternatiflerle, seçkin liderlere bağlanmış umutlarla yüklü, karşılanmamış özlemlerin ve hüsran duygularının saldırgan bir şiddete dönüştüğü babaerkil muhafazakâr toplumda, imdat çağrılarını görmek için muhafazakâr kültürel üretimi geri şifrelemek bile yeterli olabiliyor. Ryan ve Kellner, Hollywood'un ideolojik şifrelerini ustalıklı bir içgörüyle çözerek, Hollywood formüllerinin bize gerçekte ne söylediğini anlatıyor. Muhafazakârlık sözlüğünde 'erkek' ve 'kadın' olmanın, özgürlüğün, başarının, doğanın ailenin, teknolojinin vb. ne anlama geldiğini merak edenlere ve daha eşitlikçi alternatiflerden umudunu kesmemiş olanlara...





Politik Kamera
Dougles Kellner

Stüdyo sisteminin çöküşü, film yapımcılarına yapıtları üzerinde önceki döneme göre daha fazla denetim hakkı sağladı ve bu gelişme, toplumsal açıdan daha muhalif, daha yenilikçi filmlerin üretilmesinde etkili oldu. Film Üretim Yasasının feshedilmesi ve 1966’da, uygun seyirci kitlesini belirlemeye yönelik yeni bir sınıflandırma sisteminin getirilmesiyle, daha önce yasak kapsamına giren konulara el atılması mümkün oldu.

Kimi radikal eleştirmenler, Hollywood sinemasının ve kullandığı temsil göreneklerinin, egemen kurumları ve geleneksel değerleri meşrulaştırmak ve ideoloji aşılamak yönünde bir işlevi olduğunu savunur. Bu kurum ve değerler arasında (merkezinde kişisel yetersizlik ve hükümete karşı güvensizlik olmak üzere) bireycilik, (rekabet, dikey hareketlilik ve en iyinin ayakta kalması değerleri ile) kapitalizm, (erkeklerin imtiyazlı kılınması ve kadınların ikinci sınıf toplumsal rollerde konumlandırılması ile) babaerkil anlayış, (toplumsal iktidarın eşitsizce pay edilmesi ile) ırkçılık vb. sayılabilir. Temsil görenekleri, ele alınan konu düzeyinde olduğu kadar biçim düzeyinde de işlerliktedir.

Biçimsel görenekler –anlatının kapanma tarzı, görüntünün sürekliliği, dönüşsüz (nonreflexive) kamera işleyişi, karakter özdeşleştirilmesi, dikizcilik yoluyla nesnelleştirme vb.– perdede olup bitenin belli bir görüş açısının ürünü bir kurmaca yapı değil de, nesnel olayların tarafsızca kameraya çekilmiş görüntüleri olduğu yanılsamasını yaratarak ideolojinin yerleşmesine katkıda bulunurlar. Filmler, herhangi bir durumu yansıtmaktan çok, o durumun tasarlanan belli bir biçimini oluşturmak üzere seçilmiş ve birleştirilmiş temsili öğeler yoluyla birtakım tezler ileri sürer; bunu yaparken, seyirciye belli bir konumu ya da bakış açısını telkin ederler. Biçimsel görenekler de, sinemasal yapaylığa ilişkin işaretleri süpürerek bu konumlamanın içselleştirilmesine katkıda bulunur.

Tematik görenekler –eril kahramanlık serüvenleri, romantizm arayışı, kadın melodramı, kurtarıcı şiddet öyküleri, ırkçılığa ve suça ilişkin klişeler vb.– gerçekliği toplumsal değer ve kurumlarla bağlantılandırarak bunların değişmez bir dünyanın doğal ve apaçık göstergeleri olarak algılanmasını sağlar. Kamu düzeninin temsilleriyle kişisel özdeşleşme, sömürü ve tahakküme dayalı bir sisteme gönüllü katılımı hazırlayan psikolojik eğilimi yaratır.

Hollywood sinemasında olup bitenlerin çoğu, yukarıda özetlediğimiz anlamda gerçekten de ideolojiktir, fakat Hollywood’dan çıkan tüm gerçekçi anlatı ürünlerinin özü itibariyle ideolojik olduğu söylenemez. Sinemasal ideolojinin bu şekilde ele alınması, farklı tarihsel dönemlerde ortaya çıkmış filmler arasındaki kaçınılmaz ayrımların yitip gitmesine ve filmlerin farklı toplumsal koşullarda benimsediği çok sayıda kendine has söylem ve temsil stratejilerinin göz ardı edilmesine neden olur.

Örneğin 1967’den sonraki Hollywood sineması bir önceki dönemdekinden çok farklıdır ve bizce 1967’den 1987’ye kadar olan dönemde Amerikan kültürü üzerinde çok çeşitli politik etkileri olmuştur. Bu dönemin popüler filmleri, önemli toplumsal sorunları kestirebilecek belirli sınırlar içinde gündeme getirir, birçoğu sol-liberal bir noktadan hareket ederek, geleneksel soyutlamacı temsil kalıpları ve göreneklerini toplumsal anlamda eleştirel amaçlar için kullanmaya yeltenir. Söz konusu sınırlar oldukça katıdır; politik kapsam pek geniş değildir. Yine de yakın dönem Hollywood sineması gözden geçirildiğinde, Hollywood’un yekpare bir ideolojik yapıya sahip olmadığı görülür.

Aldığı biçimler ağırlıklı olarak muhafazakar amaçlara hizmet etmiş olabilir; fakat günümüz sineması, yeni politik esneklikler eşliğinde bu yaklaşımların yeniden biçimlendirilebileceğini göstermektedir. İdeolojik filmlerin bile, olağanüstü değişimlere tanık olunan bir dönemde Amerikan kültürünün gündelik dokusunu oluşturan ve radikal olasılıkları bağrında taşıyan belirgin kaygı, arzu ve gereksinimleri, genellikle de farkında olmadan resmederek, Amerikan toplumundaki ilerici potansiyele sahip bazı alt akımların bir çözümlemesine izin verdiğini gördük.

İlk soğuk savaş döneminde, 1940’lı yılların sonlarından, 1960’lı yıllara kadar, Hollywood sineması Ben Hur ve Cleopatra gibi sinemaskop seyirlikler, Oklahoma ve Neşeli Günler (The Sound of Music) gibi romantik müzikaller, Piknik ve Devlerin Aşkı (Giant) gibi aile melodramları, Red Menace ve I was a Communist for the FBI gibi komünizm karşıtı filmler, Casuslara Karşı (The Manchurian Candidate) gibi soğuk savaş ajanlık serüvenleri, Gidget gibi tek tip plaj filmleri, Jerry Lewis komedileri, Yatak Sohbeti (Pillow Talk) gibi Rock Hudson-Doris Day romantik komedileri, Them ve The Thing gibi paranoyak canavar filmleri, Çöl Aslanı (The Searchers) ve Kırık Ok (Broken Arrow) gibi muhafazakar ya da en iyi halde liberal çoğulcu türde western filmleri, Hitchcoock’un Sapık (Psycko) ve Kuşlar’ı (The Birds) gibi kadın cezalandırıcı korku hikayeleri ve The Man with the Golden Arm, Asi Gençlik (Rebel without a Cause) gibi ahlakçı toplumsal sorun filmleri ile kaynıyordu.

Dönemin sinemasına hakim olan ideolojik atmosfer ağırlıklı olarak muhafazakar ya da en iyi ihtimalle halinden hoşnut olarak tanımlansa da, Kahraman Şerif (High Noon), Hücum (Attack), Kanlı Hücum (The Wild One), Kader Bağlayınca (The Defiant Ones), Zafer Yolları (Paths of Glory), Uçan Dairenin Esrarı (The Day the Earth Stood Still), The Lawless, Herşey Senin İçin (All That Heaven Allows) ve Kumsalda (On The Beach) gibi eleştirel ya da toplumsal duyarlılık taşıyan bazı filmlerde boy gösteriyordu. Görmek İnanmaktır: Hollywood Filmleri Tasayı Bırakıp Ellileri Sevmeyi Bize Nasıl Öğretti adlı kitabında Peter Biskind, dönemin birçok filminde, hatta ayan beyan “muhafazakar” olanlarda bile, başat mit ve değerlerin sorgulandığını gösteriyor. Her şeye rağmen, Hollywood filmlerinin Avrupa ve Üçüncü Dünya sinemasında uzun zamandır etkili olan eleştirel ve deneysel tema ve biçemsel tarzları benimsemeye başlaması altmışların ortalarını buldu. Biskind incelemesini, ellilerde varılmış olan toplumsal fikir birliğinin altmışlı yılların filmlerinde nasıl “çözüldüğünü” betimleyerek noktalıyor.

Gerçekten de, altmışların başlarından ortalarına kadar yapılmış belli başlı filmler şöyle bir gözden geçirildiğinde, Biskind’in “solun sessizce yaklaşması” diye nitelediği şeyin belirtilerine rastlanabiliyor: 1960 – Spartaküs bir köle ayaklanmasını anlatıyordu, Garsoniyer (The Apartment) iş hayatının cinsel ayrımcılığını hicvediyordu, Rüzgarın Mirası (Inherıt the Wind) köktendinciliğe saldırıyordu; 1961 – Raisin in the Sun, Tek Başına (The Outsider) ve Batı Yakasının Hikayesi (West Side Story) ırkçı hoşgörüsüzlüğü eleştiriyordu, Aşk Bahçesi (Splendor in the Grass) evlilik öncesi cinselliğe yönelik baskıya açıkça kafa tutuyordu, Nürnberg Duruşması (Judgement at Nuremberg) hoşgörüsüzlüğe karşı özgürlükçü bir kınama niteliğindeydi; 1962 – Alkatraz Kuşçusu (The Birdman of Alcatraz) suçluların ıslahına dair iyicil bir yaklaşım geliştirirken, Yaralı Kadın (Sweet Bird of Youth) kilisenin evangelist ikiyüzlülüğünü eleştiriyordu; 1963; - Vadideki Zambak (Lilies of the Field) ırksal dayanışmayı resmediyordu; Uğursuz Kuş (To Kill a Mockingbird) güneydeki ırklar arası ilişkiyi duyarlı bir bakışla betimliyor ve ırkçılığı kınıyordu, Şarap ve Gül (Days of Wine and Roses) alkolizm sorununu açıkyüreklilikle ele alıyordu; 1964 –Failsafe nükleer ideolojiyi eleştiriyordu, Seven Days in May aşırı Sağ’a liberal bir saldırıda bulunuyordu, Dr. Strangelove nükleer savaş çılgınlığını ve sağ kanadın paranoyasını hicvediyordu, Nothing but a Man siyahların güneydeki yaşamını siyahların gözüyle resmediyordu; 1965 – The Bedford Incident kaza eseri bir nükleer savaş başlamasının ne derece gerçek bir olasılık olduğunu anlatıyordu, Sevgili Arkadaşım (Patch of Blue) ırksal hoşgörüsüzlüğü yansıtıyordu, The Pawnbroker bağnazlığın sonuçlarını hikaye ediyordu ve 1966 – A Man For All Seasons fikir ayrılığı hakkını savunuyor, The Russians Are Coming soğuk savaş mentalitesini alaya alıyor, Kim Korkar Hain Kurttan? (Who’s Afraid of Virginia Wolf?) varoşlardaki yaşama hüzünlü bir bakış getiriyordu.

Sinema Tarihçileri 1967’yi, Hollywood sinemasında önemli bir açılımın gerçekleştiği bir “devrim” yılı olarak tanımlarlar: Aynı yıl Parmaklıklar Arasında (Cool Hand Luke) otoriter sistemi eleştiriyor, başkaldırıyı ülküleştiriyor ve güneydeki muhafazakarlığı şiddetle kınıyordu; Beklenmeyen Misafir (Guess Who’s Coming to Diner) liberal beyazlar arasındaki ırkçılığın inceliklerini su yüzüne çıkarıyor; Bonnie ve Clyde toplumsal eşkıyalığı romantize ediyor; Aşk Mevsimi (The Graduate) yeni yeşeren burjuva karşıtı başkaldırıyı ve dönemin genç neslinin büyük kısmını saran yabancılaşmayı ele alıyor; Gecenin Sıcağında (In the Heat of the Night) güneydeki ırkçılığı resmediyor; Korkunç İtiraf (Hurry Sundown) güney aristokrasisinin çürümüşlüğünü dile getiriyor; The Group Amerikan kültüründe kadınların konumuna dair liberal bir söylem geliştiriyor; Üçkağıtçı (The Flim-Flam Man) delişmen bohem hayatını yüceltiyor; Marat/Sade Fransız Devrimi’ni ve dolaylı olarak, çağdaş toplumdaki sömürüyü ele alıyor; In Cold Blood cinayet ve cezanın psikolojisini gazeteci gözünden aktarıyor; The Trip uyuşturucu konusunda beyaz perdeye yeni bir özgürlükçü bakış getiriyor, Dönüşü Olmayan Yol (Point Blank) iş hayatının değerlerini deneysel bir üslupla eleştiriyor, Dutcman Amiri Baraka’nın (Leroi Jones’un) ırkçılıkla ilgili bir tiyatro oyununu perdeye taşıyor, Parıltılı Gözler (Reflections in a Golden Eye) askeri kişiliğin marazlarını inceliyor, Ateş Sahili (Beach Red) ulusal düşmanlara insanca bakmayı ve pasifizmi savunuyor, Kolejdeki Günlerim (Up the Down Staircase) yeni liberalizmin okullardaki etkilerini anlatıyordu. İzleyen yıllarda, Geceyarısı Kovboyu (Midnight Cowboy), Easy Rider, Çılgın Kadın (The Mad Women of Chaillot), Medium Cool ve çok sayıda başka filmle birlikte toplumsal eleştiri daha da çarpıcı bir düzeye yükselecekti.

Film endüstrisindeki ekonomik ve kurumsal değişmeler Hollywood’da gerçekleşmekte olan köklü dönüşüme katkıda bulundu. Altmışlı yıllarda, eski stüdyo sisteminden arta kalanlar özel kuruluşlarca satın alındı, bir kısmı da holdinglere dönüştü. Giderek filmler, bağımsız yapımcı ya da ajansların, gerekli yatırımı sağlayan ve dağıtımı üstlenen büyük stüdyolarla “bağladığı” işler olarak gerçekleştirilmeye başladı. Stüdyo sisteminin çöküşü, film yapımcılarına yapıtları üzerinde önceki döneme göre daha fazla denetim hakkı sağladı ve bu gelişme, toplumsal açıdan daha muhalif, daha yenilikçi filmlerin üretilmesinde etkili oldu.

Film Üretim Yasasının feshedilmesi ve 1966’da, uygun seyirci kitlesini belirlemeye yönelik yeni bir sınıflandırma sisteminin getirilmesiyle, daha önce yasak kapsamına giren konulara el atılması mümkün oldu. Aynı zamanda, sinema okullarından, sinema tarihi bilgisine sahip ve kişisel filmler yapmakla daha ilgili bir genç yönetmen kuşağı yetişmekteydi. ‘Sanat filmi’ gösteren artan sayıda sinemanın ithal ettiği Avrupa film akımları Hollywood filmlerinin biçim ve içeriğini etkiliyordu.

Sonuç olarak, bu dönemin kimi Hollywood filmleri, toplumsal gerçekçi İngiliz sinemacılarının, Fransız Yeni Dalgacı yönetmenlerinin, Fellini ve Bergman gibi önemli sinema adamlarının ürettiği karmaşık sinemasal metinleri andırmaya başladı. Bu değişiklikler, seyirci ve pazarın bu yeni endüstriye bakışındaki değişikliklerle de ilişkiliydi. Patlayan nüfusun içinden yetişen yeni genç kuşak hızla Amerikan kültürünün merkezine yerleşiyordu ve seyirci araştırmaları, genç, daha liberal ve sinema kültürüne sahip bir seyirci kitlesinin, yenilikçi ve toplumsal sorunlara daha duyarlı filmlere ilgi gösterdiğini ortaya koyuyordu.

Altmışlı yılların sonlarında biçimsel yenilikler ve toplumsal bilinç taşıyan filmlerin artmasında en önemli etkeni belki de dönemin özgürlükçü ve radikal toplumsal akımlarında – yurttaşlık hakları, savaş karşıtlığı, tüketimcilik, eşcinsel özgürleşmesi, hippi karşı kültürü- ve seks ve uyuşturuculara ilişkin katı tutumun gevşemesinde aramak gerekir. Soğuk Savaş döneminde esamesi okunmayan radikal toplumsal ve politik sorunlar artık yeniden popüler filmlerin olası konuları arasındaydı.

1967 sonrasından söz açan her tarihçi, Birleşik Devletler’in bu dönemde dünyaya yön veren yegane güç olma niteliğini yitirdiğini kabul edecektir; Amerikan imparatorluğu birçok cephede sıkıştırılmış, savaş sonrası ‘Pax Americana’ devri miadını doldurmuştu. Ülke ekonomisi birden fazla önemli kriz atlatmıştı. devlet yönetimindeki çürümüşlük ve beceriksizlik Nixon’dan Carter’a kadar gözler önüne serilmişti. Ülkeyi on yıllardır bir arada tutan liberal çoğulcu uzlaşma, 60’lı ve 70’li yılların toplumsal hareketleriyle parçalanmıştı. Bu konsensüste açılan gedik yetmişli yıllar boyunca daha da genişledi ve önceki dönemin “aile” gibi sarsılmaz kurumları ile “ulus”, “özgürlük” gibi kültürel temsiller tartışmaya açık hale geldi. Çevre bilinci, tüketici hakları, cinsel politika, büyük şirketlerin egemenliği ve militarizm gibi konular etrafında taban hareketleri oluşmaya başladı. Bunlar, yetmişli yılların sonlarında ve seksenli yılların başlarında muhafazakarların karşı saldırısını esinledi.

Bu çelişki ve değişimler ulusun kendine ilişkin imgesinde ve ruh hali üzerinde dönemin popüler filmlerine de yansıyan önemli değişiklikler yarattı. Ekonomik istikrarsızlığın psikososyal etkileri, Vietnam savaşı ve yitirilen ulusal itibar, toplumsal bölünmeler, geleneksel babaerkil aileye ve muhafazakâr cinsel ahlaka yönelen tehditler, devlet ve iş dünyasında su yüzüne çıkan yolsuzluklar, çevresel kirlilik ve nükleer savaş kaygıları dönemin filmlerinde bol bol boy gösterir. Bu dönemin filmlerini çözümlemeye çalışmak, birçok bakımdan, şiddetli ekonomik, politik ve toplumsal krizlerle yüzleşmeye ve Amerika’nın gerek politik gerekse ekonomik iktidarının önemli ölçüde azaldığı bir dünyaya uyum sağlamaya çalışan, düşüşe geçmiş bir kültürü çözümlemek anlamına da geliyor. “Amerikan Rüyası”ndan kopuşu işleyen Aşk Mevsimi’nden (The Graduate, 1967) beyaz orta sınıf erkek fırsatçılığını olumlayan Risky Business’e (1983) kayma, bize bu iki film arasındaki dönemde ABD toplumunda bir şeylerin değiştiğini anlatır. Bu yüzden çağdaş Hollywood sinemasının ideolojisi dönemin toplumsal gelişimden ayrı düşünülemez.

1978’de Yeni Sağ hareketi Amerikan kültürü ve politik yaşamında önemli bir güç haline gelmekteydi. “Devlete Başkaldırı”, yani, kapitalizmin insanlar ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerini federal hükümeti kullanarak gidermeyi amaçlayan liberal yaklaşıma ve sosyal güvenlik yardımına ilişkin muhalefet iyiden iyiye rayına oturmuştu. Klasik serbest ekonomi teorisinin ıslah edilmiş bir biçimi ile (Friedman ve Laffer) Ahlakçı Çoğunluğun bağrına bastığı Jerry Falwel ve benzerlerinin yeni köktenci evangelizminin bir karışımı, hareketin birleştirici düşünsel altyapısını hazırladı. Bu gelişmeler, 70’li yılların sonlarında Sovyet yayılmacılığına, Vietnam’ın “kaybı” ve İran’da ki rehine krizine tepki olarak beliren ve her an parlamaya hazır bekleyen militarist yurtseverlik idealleriyle yakından ilgiliydi. Hareketi bir arada tutan güç bir “geriye dönüş politikası” idi, yani, (serbest ekonomiye iman etmeyi öngören) Yeni Düzen ve Sosyal Devlet Ekonomisi öncesi döneme, erkek üstünlüğüne dayalı (çocukların disiplin altında yetiştirildiği ve kadınların erkeklere itaat etmek için var olduğu) aile yapısına, (özellikle kürtaj karşıtı “yaşam hakkı” hareketi ve İsa’nın ikinci kez yeryüzüne gelmesini Sovyet Deccali’nin çöküşü ile bağlantılandıran bir Yeniden Doğuş yaklaşımı bağlamında) kökten dinci değerlere ve Amerika’nın dünyanın en güçlü ordusuna sahip olduğu günlere geri dönmek için topyekün bir çağrıydı. 1980’e gelindiğinde Yeni sağ hareket, iki büyük düşmanını, Yeni Düzen’i harekete geçiren federal hükümeti ve Sovyetler Birliği’ni altederek, serbest ekonomiyi ve bunun gerektirdiği toplumsal disiplini yeniden yürürlüğe koymak üzere atağa kalkmış bir Haçlı seferi için birleşmişti.

Amerikan kültüründe filizlenen yeni muhafazakar ruh yetmişlerde ve seksenli yılların başlarında birçok popüler filme kaynaklık etmiştir. Yıldız Savaşları (Star Wars) serisinde, son derece Sovyet görünüşlü bir imparatorluk “cumhuriyetçi özgürlük” kahramanları tarafından başarıyla ortadan kaldırılır. Kramer Kramer’e Karşı (Kramer vs. Kramer) filminde, babaların gerçektende her şeyin (anneliğin bile) en doğrusunu bildiği gösterilerek feminizme haddi bildirilir. Eğer Ölüm Emri (Death Wish) siyahlara beyaz adamdan sakınmaları gerektiğini öğretmediyse, en azından Trading Places benzeri filmlerle geri döndükleri çığırtkan serseri rolleri onlara yoksul yerleşim bölgelerine yavaş yavaş akın etmekte olan sömürücüleriyle nasıl geçinebileceklerini öğretmiştir. Avcı (The Deer Hunter) ve Rambo da dahil olmak üzere savaş yanlısı eksende dolaşan bir dizi Vietnam sonrası film, savaş kartallarının “olanlara” bir kez daha izin vermemeye kararlı olduklarını ortaya koyar. Yetmişli yılların ortasında toplu hayal kırıklığının ve bunun yansıttığı endişelerin felaket ve komplo filmleri ile doruk noktasına çıkmasının ardından, yetmişlerin sonlarındaki Amerikan kültürünün, bekleneceği üzere, iktidar fantezilerine dalmayı (Yıldız Savaşları ve Süpermen 1977 ve 1979’un bir numaralı filmleriydi.) ve enflasyonla, işsizlikle ve ulusal itibar kaybıyla dolu bir dünyadan romantik, nostaljik ya da dini aşkınlık olanakları sunan fantezilere teslim olmayı yeğlediği görülüyor (Grease, Üçüncü Türden Yakın İlişkiler/Close Encounters of the Third Kind ve Hayvan Evi/Animal House, 1978’in en çok iş yapan filmleriydi).

Seksenli yılların başlarında, Ronald Reagen’ın liderliği altında yeniden hayat bulan muhafazakar toplumsal hareketler, geçmiş elli yılın özgürlükçü toplumsal kazanımlarından birçoğunu başladığı yere döndürmeyi başardı. Feminizme (Sevgi Sözcükleri/Terms of Endearment), savaşa (Rambo), ekonomiye (Risky Business) ve toplumsal yapıya (Return of the Jedi) sağ kanattan bakan filmler bu dönemde yaygınlık kazandı. Seksenli yılların başlarından ortalarına kadar en çok rağbet gören filmler –Kutsal Hazine Avcıları (Raiders of the Lost Ark), E.T., İmparator (The Empire Strikes Back), Jedi’nin Dönüşü (Return of the Jedi), Sosyete Polisi (Beverly Hills Cop) Rambo –muhafazakar değerlerin, kaçış fantezilerinin ve geleneksel toplumsal biçimlere doğru gerileyen sinema ürünlerinin, ekonomik krizden ve izleyen güvensizlikten artık bitkin düşmüş, babaerkil ailenin canlanıp ayağa kalkışını (Altın Göl/The Golden Pond), yenilenmiş bir militarizmi (Yıldız Savaşları dizisi), erkek merkezli romantik ilişkinin geri dönüşünü (Subay ve Centilmen/An Officer and a Gentleman), yepyeni ve daha da güçlü erkek kahramanları (Indiana Jones) ve Amerikancılığın zaferini yansıtan görüntülerle (Vietnam’a dönüş filmleri) özdeşleşmeye hazır seyirci kitlesiyle aynı telden çaldığını gösterir.





içindekiler

ÖNSÖZ 13
GİRİŞ 17

I. KARŞI KÜLTÜRDEN KARŞI DEVRİME. 1967-197143
A. Yabancılaşma ve başkaldırı 45
B. Feminizm,siyah radikalizmi ve öğrenci başkaldırısı 58
C. Hollywood karşı devrimi- 72

II. KRİZ FİLMLERİ 88
A. Felaket filmleri-92
B. Korku meıaforiarı101
C. Francis Coppola ve bahaerkiUik krizi 112 ni. TÜR (JANR) DÖNÜŞÜMLERİ VE LİBERALİZMİN BAŞARISIZLIĞI 127
A. Westcrnler, polisiye filmler,müzikaller 129
B. Toplumsal sorun filmleri 144
C. Komplo filmleri 156

IV. SINIF. IRK VE YENİ GÜNEY 172
A. Hollywood işçi sınıfı 177
B. Siyahlara ilişkin temsiller 195
C. Yeni Güney-206

V. CİNSELLİĞİN POLİTİKASI 216
A. Kadınların konumu 218
B. Erkek bakış açısıyla: Erkek filmleri ve romantik aşkın dönüşü 236
C. Aile ve yeni cinsellik 247

VI. KORKU FİLMLERİ 263
A. Gizli güçler-266
B. Canavarlar-279
C. Brian De Palma ve kesip biçme döngüleri288 vn . VİETNAM VE YENİ MİLİTARİZM301
A. Vietnam tartışması-305
B. Ordunun canlanışı-319
C. Yeni militarizm-325

VII. KAHRAMANIN DÖNÜŞÜ: GİRİŞİMCİ. BABAERKÎL. SAVAŞÇI 335
A. Bireyciliğinzaferi: İnsandan süper İnsana338 fl. GeorgeLucas'mstratejik savunma inisiyatifleri351
C. Liderlik ilkesi: Sinema veletlerindensinema pirlerine363

IX. FANTASTİK FİLMLER 376
A. Tcknofobi-378
B. Distopiler390
C. Sieven Spielbergile sıcak yuvada397

X. TEMSİL POLİTİKALARI407
A. Hollyivoodunsolunda410
B. Hollywoodkodlarınıniçinde: Politik filmler419
C. Hollywood'un Ötesinde: Bağımsı:sektör 431 —

SONUÇ: SİNEMA VE POLİTİKA 439
SONSÖZ 451
E K 459
KAYNAKÇA 470

Kaynakça Aşağıdaki kaynakçada, sinema eleştirisi ve toplumsal teori ve tarih konularında başvurduğumuz icmcl metinler yer almaktadır.
Yararlandığımın diğer çalışmalar "Notlar" bölümünde bulunabilir.

T. W . Adomo vc Max Horkheimer, Diaieaic cf Enlighienment (New Yak:Sc^>UTy. 1972).

Louis .Mthusscr, Lenin and Philosoph\(Londra: Ncw Left Books, 1971).

Albcn Austcr vc Leonard Quaıl, American Film and Socieıy Since 1945 (Ncw York: Pracger. 1984).

Wa]ler Bcnjamin. lUuminaliom (New York: Harcourt. Bracc & World. 1968).

Walter Bcnjamin. The Origın of German Tragtc Drama (Londra: New Left Books. 1977}.

Pctcr Biskind, Seeing ts Beiİeving Haw Holly»ood Movies Taughı Us lo Stop Worryİng and love ıhe Fifiies (Ncw Yorit: Paniheon. 1983).

S. S. Blaiı, "Leveis of Objccı Rcprcsentation in Anaciictic and Introjective Depression." Psychoanaiylic Study of the Chtld (]9'}4),no. 29, s. 107-157. S. J. Blatt. C Wild ve B Ritzlcr, "Disturbances of objccı rcprcsentation ın Schizophre-nİa," Psychoanalysis and Contemporary Science (1975). no. 4, s. 235-288. Barry Blucstone ve BCIUKI Hanison. The Deindustrializatıon of America (New York: BÎsic Books, 1982).

David Bordwetl. Janci Staigcr ve Krisiin Thompson. The Classical Holtyu-ood Cinema {Ncw York: Columbia Univcrsity Press. 1985).

Picnc Bourdicu. Disiinction (Cambridge: Harvard Univcrsity Press, 1985).

Harvev Brenncr. Menıal iilness and the Economv (CamlHİdgc: Camtsidgc Univcrsity Press, 1973).

Andrew Brilıon. Rİchard Lippe, Tony Wîİ]iams ve Robin Wood, American Nigthmare: Essays on ıhe Horror Film (Toronlo; Festivals of Festivals Publicaüon. 1979).

Walter Dean Bumham. The Current Crisis of American Poliıics (Ncw York: Oxford Univcrsity Press, 1982).

Angus Campbell. The Sense of WeU Being in America: Recem Pattems and Trendi (New York: McGraw-Hill. 1981).

Albert K. Cantril vc Charles W . Roll. Hopes and Fears of the American People (New York: Unıvcısc, 1971).

Pctcr Carrolİ. / ( Seemed Like Nofhing Happened {Mew York: Holl. Rincban and Wins-lon. 1982).

Manuei Caslells, The Economic Crisis and American Society (Princcton: Princeton Uıû-versity Press. 1980).

David Caulc. The Creat Fear: The Anti-Communist Purge Under Truman and Eisenho-470 wer (New York: Sımon and Schusicr. 1978).

Ccnler for Conıcmporary Culmral Sludies, On Ideology (Londra: Hutchinson, 1979).

Ccnla for Conıcmporary Cullural Studics. Cuirure. Media. Language (Londra: Hutc­hinson. 1980). Nancy Chodorow. The Reproduaion of Moîhering (Berkclcy: Universiry of Califomia Press. 1978).

Nancy Chodorow. "Bcyond Drive Theory. Ob)ecı Rclatiıms and ihc Limiıs of Radical Indivıdualisın,"7''ıc(?r>a'i''5oart)-. Vol. 14 (1985). pp. 271-319. Harry Oca.\ct. Reading Capital Poliıically (Aa^ûn: Univcrsity of Tcxas Press, 1979).

Hıilip E. Conversc vc d., American Social Aııitudes Daıa Resourcehook 1947-1978 (Cambridge: Harvard Univcrsity Press. 1980). Callisto Cosulich, HoUywood Senama, il nuovo vollo del cinema americano (Florence: Vallccchı. 1978).

Alan Crawford. Thunder On ıhe Right (New York: Paniheon. 1980). Thomas Cripps, Black Film as Gcnrr <Bioomington: İndiana Univcrsity Press. 1978).

Philip Davîs ve Biran Neve. derleyenler. Cinema. Politics and Society in America (New York: SL Martin "S. 1981).

Mikc Davıs, Prisoners of ıhe American Dream (New York; Verso, 1986). Terasa De Laurcüs. Alice Doesn't. Feminism. Semioıics. Cinema (Bloomington: İndiana Univcrsity Press. 1984). Barbara l>cm\n^. Runnıng Away from Myaelf (Ncw York: Grossman. 1969).

JacqucN Derrida. Of Grammaıalagy (Baltimore: Johas Hopkins Univcrsity Press, 1976). Kcnnclh M. Dolbcarc vc Pairicia Dolbearc. American tdeologies: The Compeıing Poliıi­cal Betıefs of the 70s (Chicago: Markham. 1971).

Thomas B. Ed.sail. The New Pnittics oflnequaliry (New Yoric: Norton, 1984).

Barbara Ehrenreıch. The Heans af Men (Ncw Yofk: Doubleday. 1983).

Patricia Erens. derleyen, Sexual Siraiegems.The World ^ Vfortun in Films (New Yotk: Horizon. 1979).

Stuart vc Elizabcth Ewcn. Channels of D^tre (New Yor t McGraw-Hiİİ. 1982).

Sigmımd Frcud, Standard Edition of the'Compleie Psychological Works (Londra: Ho-ganh, 1963).

George Gallup. Jr.. derleyen, The Gallup Poll: Public Opinian (WiİDiiıq;toa: Scholırty Resources. 1970-85).

George Gildcr, Wealıh andPoverty (fitv/York:Basİc. I98I).

Gcrald R. Gilİ. Meanness Mania (Washinglon: Howard Univcrsity Press. 1980).

John L Goodman, Jr.. Pubİic Opinion During ıhe Reagan Adminisıraiıon Naıionaİ Is-sues, Privale Concem (Washington. D.C.: The Urban Inslitute. 1983).

Andre Gore, Farewell lo ıhe Worktng Clas.^ (Boston: South End ftrss, 1982).

Andre Gorz. Paths to Paradise (Boston: South End Press. 1984).

Bcrtram Gross, Friendly Fascism (Boston: Souüı End Press. 1980). Michael Harringlon. The TwtUghı of Capiialism (New Yorit; Simon and Schusicr. 1976).

Molly HasMl. From Reverence to Rape (Baltimore: Pcnguin. 1973). Slcphen Hcalh. Queiiions of Cinema (Bloomington: indiana Univcrsity Press. 1981).

Godfirey Hodgson, America in Dur Time (New Yotk: Random House 1976).

Fnidric Jarocson, "Rcificaiioo and Utopia in Mass Culıurc," Socıal Texı I (Kıj 1979), s. 130-148.

L C. Jarvie. Toward a Sociokfgy f4 ihe Cinema (Londra: Rouiledge & Kegao i>aai. 1970). 471

I, C, Jarvie. Movies as Social Chıicism (Meıuchcn: Scarecrow, 1978). Robcrt Jcwe« ve John Lawcrence, The American Monomyth (New York: Doubleday, 1977).

Martie Jezcr. Life in ıhe Dark Ages. A Hisiory of the United States from 1945-1960 (Boston; South End Press, 1982).

Richard John.son, "Whal is Cultural Studics Anyway?" (Mimcographcd Occasional Paper no. 74. Centre for Conlemporary Cuilural Sıudics. Birmingham). Ganel JoweU, Film: The Dcmocraiic Arı (New York: WİIIiam Morrow. 1976).

Sluart Kaminsky. American Film Genres (Daylon; Pflaum, 1974).

E. Ann Kaptan, dericycn, Women m Film Noir (Londra: British Film Instiiutc, 1978).

E. Ann Kaplan. Women and Film (New York: Mclhucn. 19S3).

Russel Kirk. The Cnnsenativc Mind(Chicago: Gaicway. 1978).

Jocl KovcI. The Agc of Desire {Nev/ York: Paniheon, 1981).

Siegfricd Kracaucr, From Califiari lo Hiıler (Princcıon; Princcton Univcrsity Press. 1974).

Annette Kuhn. Homcn'ı Pictures. (Londra: Roulledgc & Kegan Paul. 1982).

Emcslo Laclau vc Chanial Mouffec, Hegcnum\ andStnialSrraıeg\(Londra: New Lcfl Books. 1985

Seymour M. Lİpsct vc William Schncidcr. The Confıdence Gap: Business. Labor. and Gnvernmenı in ıhe Puhlic Mind (Ncw York: Free Press, 1983).

Thcodore Louis vc Jcan Pigcon. Le cinema americain <faujourd'hui (Paris; Scghers. 1975).

Thcodore L. Lowi. The End of I.iberalism (New York; Norton 1979: ikinci basım).

Rcrrc Machcrcy. A Theory of UleranProduction «Londra: Routlcdge & Kcgan Paul, 1978).

Manning Marabİe, How Capiialism Underdeveloped Black America (Boston: Soulh End Press, 1982).

Kari Man: vc Fricdrich Engels. The Mar.x-Engels Reader. der. Roherı C. Tucker (New Yoık; Nonon. !978: ikinci basım).

Joan Mclien. Women and Their SexuaUty in the New Film (New Yorit: Dell. 1973).

Joan Melicn, Big Bad Wolves: Maxculiniıy irf ıhe American Film (New York: Pantheon, 1977).

David Mermclsicin. The Economic Cnsıs Reader (New York: Vintagc. 1975).

Katc MiItcI.5e,nio//*(i/((if5{Ncw York: Avon, 1971).

Julicl Mitchcll. Psychoanalysis and Feminism (Ncw York: Random House. 1975).

James Monaco, American Film Now (Ncw York: Ncw American Library. 1979).

Robin Morgan, derleyen. Sisterhood is Pav.erful (New York; Random House, 1970).

George Mosse. The Crisis of German Ideology. The Inıellecıual Origins of the Third Reich (Ncw York: Grossct Dunlap. 1964).

Viclor Nava.sky, Naming Names (New York: Vikiag, 1980).

Bili Nichols. derleyen, Movies and Meihods. C I ve H, (Berkclcy: Univcrsity of Cali­fomia Press. 1976\c 1985).

Bili Nichols. Ideology and ıhe Imager Sttcial Represeniation in the Cinema and Other Mcdia (Bloomington: Iıuliana Univcrsity Press. 1981).

Michcl Pcchcux, language. Scmanlics and Ideology (Ncw York: Saint Martinfs, 1982).

David Perrv vc .Alfrcd Waikins. The Rise of ıhe Sunbelt Cities ıBcvcrly Hills: Sagc. 1977).

David Pirte, derleyen. The Anatomy rf the Movies (New York; MacMillan. 1981). francis F. Pivcn ve Richard Oovvard. The NCM- Class War (Ne * York: Paniheon. 472 1981).

Gerald M . Raıle vc Fred Wcinslcm. Px\ıfu>analytk Sociology {Balümore: Johm Hop­kins Univcrsily Press. 1973).

Michael Pye ve Unda Mylcs, The Movie Braıs: How fhr Film Generaûon Took Över Hnllyv^oodiîitvv York:'Holl. Rıneharl and Wmslon. 1979).

Roben Ray. A Certain Tendency in ıhe HollywotKJCinema. /9Jfl-/9*Ö (Princdon: Prin­ccton Univcrsity Press. I98S).

Kciih Reader. Cıılıures in Celluioid (Londra: (Juaneı. 1981).

Pcler Roffman ve Jım Purdy, The HoUy\vood Social Problem Film (Bloominglon: india­na Univcrsily Press, 1981).

Majonc Roscn, Poptorn Venüs (New Y(wk: 1973).

Shcİİa Rowbotham. Lynnc Sega) vc Hilary Wainwright. Beyond the Fragments: Femi­nism and ıhe M aking of StKialism ihcmAvA: Merlin. 1979).

Viıo Russo, The CellıiloidCloseı(NewYork: Harpcr and Row. 1981).

Kirkpatrtck Salc. Power Shifı The Rise nf Souıhcrn Rim and İts Challenges lo the Eas-lern Esiabfishmenf (J^cv/ York: Random House, 1975).

Thomas Schaız, HoHywood Genres (Phifadelphia: Tcmple Univcrsily Press. 1975).

Thomas Schatz. Old Hotlywnod!Ne\f Holl\-wood (Aıuı Artrar UM I Research Press, 1981).

J. Schimek. "A Criticai Rec\anunatıon of Frcud's Conccpı of Menlal Rcprcsentation,"' Inlernalional Revıe» af Psyıhoanatysıs (191$}. no. 2. s. 171-187.

Michael SchiKİict, Seurosis and CıvHi::aıion (New Yoıt; Scabury. 1975).

Eva Kosofsky Sedwick. Behs'cen Men Male Homosexual Desire in British Fİction (Ncw York: Columbia Univeniily Press, 1985).

Roben Sklar. Mo\ie-MadrAmerica. A Social HisioryAmerican Film (Ncw York: Random House. 1975).

Julian Smilh. {.Moking Away Holİyvıoodand Vietnam CNcw York: Scribners. 1975).

Peter Stcinfels, The Nei'-Conscr^aiıves (Ncw York: Sımon and Schuster. 1979).

David Talboi vc Barbara Zheuilm, Creative Differences (Boston: South End Press. 1981).

Richard Terdiman. DiscourselCotmıer-Discourse (New Yoric vc IthaoL Ccmell Univcr­sity Press. 1985).

Sara Thomas. derleyen, FilmlCullure: Esploratians of Cinema in its Social Cantest (Mctuchen: Scarecro*. 1982).

John Thompson. .îf»<J(c.vt/ı the Theor, of Ideology {Cambridge: PoIİty Press. 1984).

Man Trachlenbcrg. The Incorporation uf America (Ncw York: Rill and Wang, 1982),

Limon for RadicaJ Poliıical Economics. Radical Perspectıves on ıhe Economic Crisis of Monopoly Capiialism (Ncw York: 1975).

Joscph Veroff vc d.. The Inner American: A SelfPortrait form 1957 to 1976 (Ncw York: Basic Books. 1973).

William NVatts vc Lloyd A, Fire. derleyenler. The State of ıhe Naıion (^4cw York: Uni-vcrsc Books. 1973).

Willıam Watts vc Lloyd A. Free. derleyenler, The State of the Naıion 111 (Leıington: Lcsington Books. 1978).

ComcI! WcNl. Prophecy Deliverance: An Afro-American Revoluıionary Christianİiy (l^ibdelphia: Wcsiminisıer Press, 1982). Robcrt W. Whitakcr. dericycn. The Sew Right Papen (New Yorit: SL Martins. 1982).

David M . Whiie vc Richard Averson. The Crlluloid Weapon: Social Ctmuniıment in ıhe American Film (Boston: Bcacon Press. 1972)

Paul WUbs vc Philip Corrigan. "Fonns of Espcncrace." Social Tejd (tIkfaahg-Yaz 1983). s. 85-103.

Alan Wolfe. AmCT-ıco'.T Impasse (Boston: Soulh End Press. 1982). Manha Wolfenstein ve Nathan Leiles, Movies: A Psychological Study (Glencoe: The Frcc Press, 1950).

Robin Wood. Hollvyvood from Vietnam to Reagan (New York: Columbia Unİversiiy Press. 1986).

Ruhin Wood, HoUvwood from Vietnam lo Reagan (New York: Columbia Univcrsity Press. 1986).

Will Wrıghl. Sil Guns and Society: A Structural Study of the Westem (Berkeley: Uni­vcrsity of Califomia Press, 1977).

Daniel Yankclovıch, The New Moraliry: A Prt^le af American Youıh in ıhe 70s (New York: McGraw-Hill. 1974).