Pozometre
Makine gövdesinde güvenebileceğimiz bir ışık ölçer bulunması bir avantajdır. Zor şartlar altındaki çalışmalarda veya sürat gerektiren işlerde dışarıdan bir pozometre ile çalışmak çok zordur. Her ne kadar profesyonel çalışmalarda dışarıdan bir pozometre ile çalışılsa da, makine üzerindeki pozometreyi kontrol etmek de gerekir. Objektife konuyla alakası olmadan yansıyarak veya direk olarak giren ışıklar pozometrenin yanlış değer göstermesine neden olur.

Pozometreler ayrı (makineden bağımsız) yapıldıkları gibi fotoğraf makinelerinin içine de yerleştirilebilirler. Makinelerin içine yerleştirilenlerine objektif içinden okumalı anlamına gelen (Through The Lens’ın kısaltılması olan) (TTL) ışık ölçerler denir.

Işık şiddetini ölçmeye yarayan, ışığa duyarlı elektronik devre elemanıdır. Işık şiddetini elektrik sinyaline dönüştürür. Bu elektrik sinyali elektronik devresinin üretim özelliğine göre entegre veya mikrochipe gönderir. Mikrochip yaptığı matematiksel hesaplama sonucunu, enstantane değeri olarak ışıklı ekran veya mekanik ibre yardımıyla bize gösterir. Bu sırada hesaplanan değer, eğer makine otomatik konumdaysa otomatik olarak diğer bölümlere aktarılır. Ancak makine otomatik konumda değilse, bize verilen ışık şiddetini değerlendirip kendimiz bir ayar yapmak zorundayız.

Üretim özelliğine göre yeri değişse de genelde aynadan vizöre aktarılan ışığı görecek şekilde konumlandırılır. Objektiften giren ışık aynaya düşer ve yansıyarak buzlu cama, oradan geçip prizmaya ve vizöre ulaşır. Aynadan aktarılan ve görüntüden yansıyan ışık pozometrenin ışığa duyarlı yüzeyine çarptığında elektrik sinyaline dönüşür.

Makine içerisine yerleştirilmiş olan pozometreler diyafram veya enstantane ya da her ikisine birden bağlanmış olabilir. Diyafram öncelikli modellerde sizin belirlediğiniz diyafram değerine uygun enstantane değerini makineler pozometre yardımıyla bulur. Enstantane öncelikli modellerde ise, enstantane değerini siz belirlersiniz makine pozometre yardımıyla uygun diyafram değerini belirler. Program konumunda ise enstantane ve diyafram değerlerinin her ikisini de makine kendisi belirler.

Fotoğraf makinesinin içerisine yerleştirilen pozometreler, ölçtükleri enstantane diyafram değerlerini bize farklı şekillerde gösterirler. Bazı makinelerde vizörden bakıldığında gözüken (bazı makineler de bu ibre ve halka makinenin üzerindedir.) bir ibrenin diyafram ve enstantane değerlerine göre yukarı aşağı oynayan halkanın üzerine getirilmesi istenir. Bazı makinelerde + ve - işaretlerinin tam ortasına ibrenin gelmesi doğru enstantane ve diyafram değerlerinin seçildiği anlamına gelir. Bazı makineler de ise sarı yeşil lambalar vardır. Alta ve üsteki lambaların birlikte yanmaları veya yeşil lambanın yanması ya da ok işaretlerinin sönmesi uygun değerlerin seçildiği anlamında kullanılır. Bazı makinelerde ise enstantane ve diyafram değerleri sayısal olarak vizörden bakınca görülür, bu sayılardan bazılarında lamba yanar veya yanıp söner yanan ya da yanıp sönen lamba uygun enstantane ya da diyafram değeri olarak okunur ve makineye aktarılır.

Makineye takılan modellerin yanında birde el tipi pozometreler vardır. Bunlar makineden bağımsız olup ayrı olarak kullanılırlar ve ölçülen değerler sonra makineye uygulanır. Çalışma prensipleri makineye takılan modellerin aynısıdır. Pozometre üzerinde ışığa duyarlı bir göz vardır. Pozometrenin gözünün üzerine yerleştirilen bir kapsül yardımıyla yaklaşık 180 derecelik bir yaydan gelen ışıkların hepsinin içeri girmesini sağlar. Pozometre konudan ışık kaynağına doğru yöneltilerek ışık ölçümü yapılır ve pozometrenin önerdiği değerler makineye uygulanır. Kapsül üzerinde takılıyken düşen ışığı ölmeye yarayan pozometre kapsül çıkarıldığında yansıyan ışığı ölçmek için kullanılır.

İki türlü ışık ölçümü vardır.

YANSIYAN IŞIĞI ÖLÇEN POZOMETRELER
Adında anlaşıldığı gibi bu pozometreler fotoğrafı çekilecek konudan yansıyan ışığın ölçülmesinde kullanılırlar.

DÜŞEN IŞIĞI ÖLÇEN POZOMETRELER
Bu tür pozometreler fotoğrafı çekilmekte olan objenin üzerine düşmekte olan ışığı ölçmekte kullanılırlar. Kullanma şekli, konudan ışık kaynağına doğru yöneltilerek ışığın yoğunluğu ölçülür. Böylece objenin üzerine düşmekte olan ışık ölçülmüş olur. Düşen ışığı ölçen pozometreler yansıyan ışığı ölçenlere göre daha kolay, pratik ve kullanma kolaylıkları vardır.

Düşen ışığı ölçen pozometrelerde ışığa karşı duyarlı gözün üzerinde beyaz renkli, yarım küre biçiminde bir ışık toplayıcı bulunmaktadır. Genelde ışık toplayıcı hareket ettirilebilir ya da çıkartılabilir biçimde yapılmış olduklarından çıkartılmaları ya da hareket ettirildiklerinde yansıyan ışık ölçerler durumuna gelmektedirler.

IŞIK ÖLÇÜM SİSTEMLERİ

Pozometreler üzerlerine düşen ışığın şiddetini gösteren fotometrelerdir. Okunan ışık şiddetinin, bizim kullanabileceğimiz, enstantane ve diyafram değerlerine dönüştürülmesi gerekir. Bu dönüştürme yapılarken orta gri diye adlandırılan özel bir ton. Hareket noktası olarak seçilir. Pozometre gördüğü her ışığı orta griye dönüştürecek olan değerleri verir. Örneğin beyaz bir kartondan yapacağımız okuma değerin makinemize aynen uygulayıp fotoğraf çekecek olursak baskı esnasında beyaz değil orda grilikte bir kartonla karşılaşırız. Aynı şekilde tam siyah bir kartondan yapılan okuma değerin makineler aynen uygar çekim yaparsak baskıda sonuç beyaz kartonda olduğu gibi orta grilikte bir karton olur. kısaca pozometreler gördükleri tüm tonları orta grilikte ( %18 gri) bir ton değerine dönüştürecek şekilde tasarlanmışlardır. İster yansıyan isterse düşen ışığı ölçen tüm pozometrelerin değişik kullanış yöntemleri vardır. Fotoğrafçı hangi yöntemi kullanıyor olursa olsun neyin fotoğrafını çektiğini ve ışık ölçümünü nereden alacağını bilmesi gerekir. Bilinçli olarak kullanılmayan pozometreler faydadan çok zarar vermektedir.

1. Ortalama Ölçüm: Bu yöntem fotoğrafı çekilecek konu üzerinde parlak ve karanlık bölgelerin eşit bir oranda dağıldığı çekimlerde kullanılmaktadır. Bu yöntemle ışık ölçümü yapabilmek için pozometre (pozometre makineye monteli ise makine) konuya tam cepheden yöneltilir. Pozometre gördüğü alandaki ışığın ortalama değerlerine göre gerekli enstantane ve diyafram değerlerini verir. Konu üzerinde karanlık ve parlak bölgeler eşit dağılmamış ise bu ölçüm ile yapılan değerlendirme yanıltıcı sonuç verebilir.

2. Parlaklık Ölçümü: Bu yöntem fotoğrafı çekilecek konuda parlaklık ve karanlık bölgelerin eşit dağılım göstermediği durumlarda uygulanır. Pozometre önce parlak olan yere iyice yaklaştırılarak ölçüm yapılır. Sonra yine iyice yaklaşılarak karanlık bölgeden ölçüm yapılır. Yapılan bu iki ölçüm konu üzerindeki parlaklık ve karanlık bölgelerin oranına göre hesaplanarak ortalama bir değer bulunur. Örneğin parlak olan bölgeden yapılan ölçümde 250/16 değeri okunurken karanlık bölgeden 250/8 değeri okunuyor ve konu üzerinde parlaklık ve karanlık dağılım oranı eşitse 250/11 değerlerindeki çekim normla değerler olarak hesaplanır. Parlaklık ölçümü aslında orantılı ortalama ölçüm olarak da kabul edilebilir.

1. Bölge Ağırlıklı Ölçüm: Fotoğraf karesi, karanlık ve parlaklık durumuna göre değişik birkaç bölgeye bölünmüştür. Her bölgeden okunan değer o bölgenin katsayısı ile çarpılarak ağırlıklı ortalaması alınır. Diğer yöntemlere göre daha yeni olan bu sistem bir çok gelişmiş fotoğraf makinelerinde uygulanmaktadır.

2. Merkez ağırlıklı Işık Ölçümü: Bu sistemin diğerlerinden farkı fotoğraf karesinin ortasından küçük bir bölgeden gelen ışık değeri ve diğer bölgenin ışık değeri okunur. Orta bölgeden okunan ışık değeri %70 diğer bölge %30 oranında alınarak konu için ortalama bir ışık değeri hesaplanır.
3. Yüzde On sekiz Gri Kart Ölçümü: Fotoğraf çekilecek konunun yanına konulacak uygun büyüklükteki % 18 gri renk tonuna sahip bir kart üzerinden yapılacak ölçüm sonucu elde edilen değerlerin konunun fotoğrafının çekilmesinde kullanılmasıdır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta ölçüm esnasında kartın üzerine fotoğrafçının gölgesinin düşmemesi ve ölçümün kartın büyüklüğünü aşmayacak bir uzaklıktan yapılmasıdır.

4. Nokta Işık Ölçümü: Bazen konuya ne kadar yaklaşılırsa yaklaşılsın (bazen yaklaşmak imkansızdır) hem yansıyan hem de düşen ışığı ölçen pozometrelerle konun dışındaki nesnelerin ışıkları pozometreleri yanıltmaktadır. Bu durumlarda konu içerisinden tek bir noktanın ölçümü yapılarak gerçek bilgilere ulaşılabilir. Nokta ışık ölçümünde ister makineye takılı isterse elde kullanılan pozometrelerde olsun görüş açısı 1 - 2 dereceye kadar düşmektedir. Bu durumda porte fotoğrafı çekerken pozometrenin kişinin gözüne tutulması yalnız göz rengine göre ölçüm yapacağından yanıltıcı sonuç verebilir. Bu sakıncayı önlemek için konunun genelinin ışık koşullarını yansıtacak noktanın önceden belirlenip ona göre ölçüm yapılması gerekmektedir.

Pozometre elektrikle çalışır. Bu nedenle pillerin tam dolu olması gereklidir. Bazı makineler pil bitse ve pozometre devre dışı kalsa da çalışabilir. Bu durum pozometre bozuldu anlamına gelmemelidir.